Marka sahibinin izni olmadan markanın veya ayırt edilemeyecek kadar benzerinin kullanılması, taklit edilmesi ve bu ürünlerin bilerek satılması marka hakkına tecavüzdür (6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 7 ve 29); iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz eden, malı üreten, satışa arz eden veya satan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adli para cezası ile cezalandırılır; soruşturma şikâyete bağlıdır ve markanın Türkiye'de tescilli olması şarttır (m. 30). Tescilli markanın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve onar yıllık dönemlerle yenilenir; yenileme talebi koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki altı ay içinde yapılmalıdır (m. 23).
Bu yazı hangi fiillerin marka ihlali sayıldığını, alan adı ve anahtar kelime kullanımını, ticaret unvanı çatışmasını, dürüst kullanım istisnalarını, taklit ürün satışının cezasını ve tedarikçi bildirmenin etkisini, haksız rekabet ve gümrük tedbirini, marka koruma süresi ve yenilemeyi, markanın devrini, lisansını, rehnini, paydaşlığını ve vazgeçmeyi anlatır. Ret ve hükümsüzlük için tescil ve ret sebepleri yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Hangi fiiller marka ihlalidir?
- Alan adı, anahtar kelime ve ticaret unvanı
- Marka sahibinin engelleyemeyeceği kullanımlar
- Taklit ürünün cezası
- Haksız rekabet ve gümrükte tedbir
- Koruma süresi ve yenileme
- Marka devri ve sicil
- Lisans: münhasır, alt lisans, kalite
- Rehin, haciz, miras, paydaşlık ve vazgeçme
- Garanti ve ortak marka
- Kaynaklar
Hangi fiiller marka ihlalidir?
Marka sahibinin izni olmadan markayı 7. maddedeki biçimlerde kullanmak, markayı veya ayırt edilemeyecek kadar benzerini kullanarak taklit etmek, taklit olduğunu bildiği veya bilmesi gerektiği halde bu ürünleri satmak veya ithal-ihraç etmek ve lisans yetkisini izinsiz genişletmek veya devretmek tecavüz sayılır (m. 29). Lisans verilmişse bayinizin lisans kapsamının dışına çıkması da tecavüzdür; lisans alan sözleşme şartlarına uymak zorundadır, aksi halde marka sahibi tescilli markadan doğan haklarını ona karşı ileri sürebilir (m. 24 ve 29).
Alan adı, anahtar kelime ve ticaret unvanı
- Alan adı ve anahtar kelime: İşareti kullanan kişinin işaretin kullanımına ilişkin hakkı veya meşru bağlantısı yoksa, aynı veya benzerinin internet ortamında ticari etki yaratacak biçimde alan adı, yönlendirici kod, anahtar sözcük ya da benzeri biçimlerde kullanılması marka sahibince yasaklanabilir (m. 7).
- Ticaret unvanım başkasının markası olmaya çalışıyor: Tescil başvurusu yapılan marka başkasına ait ticaret unvanını içeriyorsa hak sahibinin itirazı üzerine başvuru reddedilir. İtiraz, başvurunun Bültende yayımlanmasından itibaren iki ay içinde yazılı ve gerekçeli olarak yapılır; ücret de süresinde ödenmelidir (m. 6 ve 18).
- Eski tarihli markayla çatışma: Marka, patent veya tasarım hakkı sahibi, kendi hakkından daha önceki rüçhan veya başvuru tarihine sahip hak sahiplerinin açtığı tecavüz davasında, sahip olduğu hakkı savunma gerekçesi olarak ileri süremez; yani tescilli olmanız sizi daha eski bir haktan korumaz (m. 155).
Marka sahibinin engelleyemeyeceği kullanımlar
- Kendi adınız ve adresiniz: Dürüstçe ve ticari hayatın olağan akışı içinde gerçek kişilerin kendi ad veya adreslerini belirtmesi, malın türü, kalitesi, kullanım amacı gibi niteliklerini açıklaması marka sahibince engellenemez (m. 7).
- Yedek parça ve aksesuar: Aksesuar, yedek parça veya eşdeğer parça ürünlerinde malın ya da hizmetin kullanım amacının belirtilmesinin gerekli olduğu hallerde, markanın dürüstçe ve ticari hayatın olağan akışı içinde kullanılması engellenemez.
- Yeniden satış: Ürünler marka sahibi veya onun izniyle üçüncü kişiler tarafından piyasaya sunulduktan sonra bu ürünlerle ilgili fiiller hakkın kapsamı dışında kalır; ancak marka sahibi, ürünlerin değiştirilerek veya kötüleştirilerek ticari amaçla kullanılmasını önleyebilir (m. 152).
- Kişisel ihtiyaç: Marka sahibi, hakkına tecavüz eden tarafından piyasaya sürülmüş ürünleri kişisel ihtiyaçları ölçüsünde elinde bulunduran veya kullanan kişilere karşı hukuk davası açamaz ve ceza davası açılması için şikâyette bulunamaz (m. 153). Taklit ürünü kendi kullanımınız için aldıysanız hakkınızda dava açılamaz.
Taklit ürünün cezası
Başkasına ait marka hakkına iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz ederek mal üreten, hizmet sunan, satışa arz eden, satan, ithal veya ihraç eden kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adli para cezası ile cezalandırılır; suçun soruşturulması şikâyete bağlıdır (m. 30). Cezaya hükmedebilmek için markanın Türkiye'de tescilli olması şarttır. Taklit edilerek üretilmiş malı satışa arz eden veya satan kişi, malı nereden temin ettiğini bildirir ve bu suretle üretenlerin ortaya çıkarılmasını ve üretilmiş mallara elkonulmasını sağlarsa hakkında cezaya hükmolunmaz. Yani tedarikçisini bildiren satıcı, bu şartlarla ceza almaz.
Haksız rekabet ve gümrükte tedbir
- Müşteri olarak dava: Ekonomik çıkarları zarar gören veya böyle bir tehlikeyle karşılaşabilecek müşteriler de haksız rekabet davalarını açabilir; ancak araçların ve malların imhasını isteyemezler. Ticaret ve sanayi odaları ile tüketicilerin ekonomik menfaatlerini koruyan kuruluşlar da tespit, men ve ortadan kaldırma davalarını açabilir (Türk Ticaret Kanunu m. 56).
- İnternet ve hizmet sağlayıcı: Fiilin iletimini başlatmamış, alıcıyı veya içeriği seçmemiş ve içeriği değiştirmemişse, haksız rekabet davaları hizmet sağlayıcıya karşı açılamaz ve tedbir kararı verilemez; olumsuz sonuçların kapsamlı olduğu hallerde mahkeme hizmet sağlayıcıyı da dinleyerek tedbir kararı verebilir (TTK m. 58).
- Gümrükte yakalama: Hak sahibinin talebi üzerine, hak sahibinin yetkilerine tecavüz oluşturan ve cezayı gerektiren haksız rekabet konusu mallara ithalat veya ihracat sırasında gümrük idarelerince ihtiyati tedbir niteliğinde el konulabilir. Tedbir veya el koyma kararının tebliğinden itibaren on gün içinde esas hakkında dava açılmazsa el koyma kalkar (TTK m. 61).
Koruma süresi ve yenileme
- Süre: Tescilli markanın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır; bu süre onar yıllık dönemler halinde yenilenir (m. 23).
- Yenileme zamanı: Yenileme talebi ve yenileme ücretinin ödendiğine dair bilgi, koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki altı ay içinde Kuruma sunulmalıdır. Kaçırılırsa koruma süresinin bitiminden itibaren altı aylık süre içinde ek ücret ödenerek de yenileme talep edilebilir.
- Kısmi yenileme: Marka, tescil kapsamında bulunan mal veya hizmetlerin bir kısmı için de yenilenebilir; yenileme, önceki koruma süresinin sona erdiği tarihi izleyen günden itibaren hüküm ifade eder, sicile kaydedilir ve Bültende yayımlanır.
- Kaçırırsanız: Koruma süresinin dolması ve markanın süresi içinde yenilenmemesi, marka hakkını sona erdiren sebeplerden biridir; sona erme sebebin gerçekleştiği andan itibaren hüküm ifade eder (m. 28). Yenileme tarihlerini takvimine işleyin.
Marka devri ve sicil
- Şekil şartı: Sınai mülkiyet hakkına ilişkin hukuki işlemler yazılı şekle tabidir; devir sözleşmelerinin geçerliliği ise ancak noter tarafından onaylanmış şekilde yapılmalarına bağlıdır. İşlem, talep ve ücret ödenmesi halinde sicile kaydedilir ve Bültende yayımlanır (m. 148).
- Sicile kayıt: Sicile kaydedilmeyen hukuki işlemlerden doğan haklar iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez; bu nedenle devirden sonra sicile kayıt talebinde bulunmak ve ücretini ödemek gerekir.
- İşletmeden bağımsız devir: Devir, lisans ve benzeri işlemler işletmeden bağımsız gerçekleştirilebilir; marka tescil edildiği mal veya hizmetlerin tümü ya da bir kısmı için devredilebilir.
- Başvuru aşamasında: Hukuki işlemlere ilişkin hükümler başvurular için de uygulanır; tescilden önce de devir ve lisans yapılabilir, devir için noter onaylı yazılı şekil aranır.
Lisans: münhasır, alt lisans, kalite
- Kendiniz de kullanır mısınız? Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa lisans inhisari değildir; bu durumda markayı kendiniz kullanabilir ve başkalarına da lisans verebilirsiniz. İnhisari lisansta ise başkasına lisans veremezsiniz ve hakkınızı açıkça saklı tutmadıkça kendiniz de markayı kullanamazsınız (m. 24).
- Alt lisans: Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa lisans sahipleri lisanstan doğan haklarını üçüncü kişilere devredemez veya alt lisans veremez. Bu yetkiyi vermek istiyorsanız lisans sözleşmesine açıkça yazın.
- Kalite: Lisans veren, lisans alan tarafından üretilecek malın veya sunulacak hizmetin kalitesini garanti altına alacak önlemleri alır; lisans alan sözleşme şartlarına uymazsa marka sahibi tescilli markadan doğan haklarını lisans alana karşı ileri sürebilir.
Rehin, haciz, miras, paydaşlık ve vazgeçme
- Rehin, haciz, miras: Sınai mülkiyet hakkı devredilebilir, miras yoluyla intikal edebilir, rehin verilebilir, teminat olarak gösterilebilir, haczedilebilir veya diğer hukuki işlemlere konu olabilir; bu işlemler yazılı şekle tabidir (m. 148).
- Paydaş payını satarsa: Diğer paydaşların önalım hakkı vardır; satış alıcı veya satıcı tarafından paydaşlara bildirilir. Önalım hakkı, satışın hak sahibine bildirildiği tarihin üzerinden üç ay ve her halde satışın üzerinden iki yıl geçmekle düşer; cebri artırmayla satışlarda kullanılamaz.
- Vazgeçme: Vazgeçme yazılı olarak Kuruma bildirilir ve sicile kayıt tarihi itibarıyla hüküm doğurur. Sicile kaydedilmiş hak ve lisans sahiplerinin izni olmadıkça marka hakkından vazgeçilemez; markanın tamamından veya bir kısım mal ya da hizmetinden vazgeçilebilir (m. 28).
Garanti ve ortak marka
Garanti markası, marka sahibinin kontrolü altında birçok işletmenin ortak özelliklerini, üretim usullerini, coğrafi menşelerini ve kalitesini garanti etmeye yarayan işarettir. Ortak marka ise bir işletme grubunun kullandığı işarettir. İkisinin tescilinde teknik şartname sunulması zorunludur (m. 31 ve 32).