Mera, yaylak ve kışlaklar özel mülkiyete geçirilemez, amacı dışında kullanılamaz, bunlara zamanaşımı uygulanamaz ve sınırları daraltılamaz; kullanma hakkı köy veya belediyeye aittir ve bu yerler Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır (4342 sayılı Kanun m. 4). Meradan yararlanmak isteyen çiftçi ailesinin, tahsisin yapıldığı tarihte köy veya belediye sınırları içinde en az altı aydan beri ikamet ediyor olması gerekir (m. 22).
Bu yazı meranın hukuki niteliğini, meradan kimlerin yararlanabileceğini, tahsis kararına itiraz ve dava sürelerini, fazla hayvan otlatmanın sonuçlarını, meranın sürülmesi ve amaç değişikliğini, ihtiyaç fazlası yerin kiralanmasını, mülkiyet iddiasının ispatını ve orman içindeki yaylak ve otlaklara hayvanla girerken uyulacak kuralları anlatır.
Bu yazıda
- Mera, yaylak ve kışlak özel mülkiyete geçer mi?
- Meradan kimler yararlanabilir?
- Tahsis kararına itiraz ve dava süresi
- Tahsis kararında yazandan fazla hayvan
- Meranın sürülmesi, ekilmesi ve yapılaşma
- İhtiyaç fazlası kısmın kiralanması
- Tahsis amacının değiştirilmesi
- Mülkiyet iddiasını ispat ve özel sicil
- Orman içindeki yaylak ve otlaklar
- Hangi sorunda kime başvurulur?
- Mera uyuşmazlığında hazırlık listesi
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar
Mera, yaylak ve kışlak özel mülkiyete geçer mi?
Hayır. Mera, yaylak ve kışlaklar özel mülkiyete geçirilemez, amacı dışında kullanılamaz, zamanaşımı uygulanamaz ve sınırları daraltılamaz; ancak kullanım hakkı kiralanabilir (m. 4). Bu yerlerin kullanma hakkı köy veya belediyeye aittir. Dolayısıyla bir kişinin uzun yıllar kullanmış olması mülkiyet hakkı doğurmaz ve zamanaşımı ile kazanım iddiası kabul edilmez. Bir arazinin mera olup olmadığı veya sınırları konusunda tereddüdünüz varsa, önce tapu sicil müdürlüğündeki özel sicil kaydını inceleyin.
Örneğin köyünüzdeki otlak alanını yıllardır tarla gibi kullanan bir komşunuz varsa, bu kullanım alanı onun mülkü yapmaz; ancak alan mera olarak tahsis edilmiş mi, tapuda nasıl kayıtlı ve özel sicilde hangi hak gösteriliyor, bunların hepsi ayrı ayrı araştırılır. Aynı şekilde kendi kullandığınız bir parsel hakkında “bu mera” iddiası ileri sürülürse, savunmanızı tapu kaydına, tahsis kararına ve itiraz tarihlerine dayandırmanız gerekir. Kullanım hakkını kiralamak mümkün olsa da bu, mülkiyeti geçirmez.
Meradan kimler yararlanabilir?
Çiftçi ailelerinin bir mera, yaylak ve kışlaktan yararlanabilmesi için bu yerin bulunduğu köy veya belediye sınırları içinde, tahsisin yapıldığı tarihte en az altı aydan beri ikamet ediyor olmaları gerekir; Devletçe naklen yerleştirilenler için bu şart aranmaz (m. 22). Bu şart nedeniyle ikamet kaydınızı ve süresini belgelemeniz önemlidir: nüfus ve adres kayıtları, muhtarlık belgeleri ve varsa tarım kayıtlarınızı saklayın. Tahsis yapılan yerden yararlanma hakkı, tahsis kararında belirtilen hayvan sayısıyla sınırlıdır; mera, yaylak ve kışlağa komisyonun tahsis kararında belirtilen miktardan fazla hayvan sokulamaz (m. 23).
Tahsis kararına itiraz ve dava süresi
Teknik ekiplerin çalışma sonuçları ilgili köy ve belediyelerde 30 gün askıda kalır ve bu süre içinde komisyona itiraz edilebilir; komisyon itirazları 60 gün içinde karara bağlar ve komisyon kararlarına karşı 30 gün içinde asliye hukuk veya kadastro mahkemesinde dava açılabilir (m. 13). İtiraz sürelerini askı ilanının başladığı ve kararın bildirildiği tarihe göre ayrı ayrı takip edin. İtirazınızda hangi parseli, hangi hakkı ve hangi gerekçeyi ileri sürdüğünüzü açıkça yazın; tahsis kararındaki haklara beş yıl geçtikten sonra itiraz edilemez (m. 21).
Tahsis kararında yazandan fazla hayvan
Mera, yaylak ve kışlağa komisyonun tahsis kararında belirtilen miktardan fazla hayvan sokulamaz; otlatma hakkından fazla hayvan otlatanlardan ücret, fazla her hayvan sayısı için üç katı olarak tahsil edilir ve yararlanma hakkı geçici olarak kısıtlanabilir (m. 23, 26 ve 27). Bu nedenle sürünüzün büyüklüğünü ve tahsis kararındaki hakkınızı karşılaştırın. Ücretin tutarı güncel mevzuata göre belirlenir; uygulanacak tutarı resmî kaynaktan kontrol edin.
Meranın sürülmesi, ekilmesi ve yapılaşma
Mera, yaylak ve kışlak arazisini sürmek suretiyle tahrip edenler ve izinsiz inşaat yapanlar hakkında valilikçe Taşınmaz Mal Zilyedliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanun gibi mevzuata göre işlem yapılır (m. 4 ve 27). Yani meraya ekim yapmak veya yapı kurmak, tarım arazisinde yapılan bir işlemden çok farklıdır. Mera sınırlarını tapudaki özel sicilden kontrol edip, komşu tarlanızın veya kullandığınız alanın mera sınırları içinde olup olmadığını önceden öğrenin.
İhtiyaç fazlası kısmın kiralanması
Tahsis edilen yerin ihtiyaçtan fazla çıkan kısmı, ihtiyaç içinde bulunan çevre köy veya belediyelerle hayvancılık yapan özel veya tüzel kişilere kiralanabilir; kiralama durumu, tahsis edilen köy ve belediyelerin hayvan sayısına göre her 5 yılda yeniden değerlendirilir (m. 12). Kiralama meranın mülkiyetini değiştirmez; yalnızca kullanım hakkı kiralanır ve kiracının bu hakla yetinmesi gerekir.
Tahsis amacının değiştirilmesi
Tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan başka şekilde yararlanılamaz; maden, turizm, kamu yatırımı gibi Kanunda sayılan hâllerde valilikçe tahsis amacı değiştirilebilir (m. 14). Durumu ve sınıfı çok iyi veya iyi olan alanlarda bazı istisnalar dışında amaç değişikliği yapılamaz. Dolayısıyla bir yatırım nedeniyle meranızın amacının değiştirileceğini öğrenirseniz, amaç değişikliği kararının Kanunda sayılan hâllerden birine dayanıp dayanmadığını ve alanın sınıfını kontrol edin.
Mülkiyet iddiasını ispat ve özel sicil
Tahsis yapılmış köy veya belediyelerde mera, yaylak ve kışlak alanlarıyla ilgili iddialar, tapu sicil müdürlüğündeki özel sicil tanzim edildikten sonra ancak bu sicildeki kayda dayanılarak ispat edilir (m. 21). Bu nedenle bir mera üzerinde hak iddia ediyorsanız veya size karşı iddia ileri sürülüyorsa, özel sicil kaydının bir örneğini isteyin. Tahsis kararındaki haklara beş yıl geçtikten sonra itiraz edilemez; bu süre, hak kaybı yaşamamak için sürelere dikkat etmeniz gerektiğini gösterir.
Orman içindeki yaylak ve otlaklar
Devlet ormanları içindeki yaylak, kışlak ve otlaklarda hakkı olanlar, buralara hayvanlarıyla girip çıkarken orman idaresinin göstereceği yollardan geçmek ve ormanlara zarar vermemeye yönelik tedbirlere uymak zorundadır; dışarıdan toplu hayvan sokulması ise orman idaresinin iznine bağlıdır (6831 sayılı Kanun m. 20 ve 21). Orman sınırları içinde yaylağınız varsa orman işletmesinden güzergâhı ve gerekli tedbirleri yazılı olarak öğrenin.
Hangi sorunda kime başvurulur?
Mera uyuşmazlıkları tek bir kuruma gitmez; sorunun türü başvuru yerini belirler. Tahsis çalışmasının sonuçlarına itiraz için askı süresi içinde komisyona başvurulur ve komisyonun kararına karşı asliye hukuk veya kadastro mahkemesinde dava açılır (m. 13). Meranın sürülmesi veya izinsiz yapılaşma gibi tecavüz hâllerinde valilik işlem yapar (m. 4 ve 27). Tahsis amacının değiştirilmesi valilikçe, Kanunda sayılan hâllerde yapılır (m. 14). Orman sınırları içindeki yaylak ve otlak kullanımında ise orman idaresinin yol ve tedbir kuralları geçerlidir (6831 sayılı Kanun m. 20 ve 21). Dolayısıyla önce sorunun hangisi olduğunu belirleyin, sonra ilgili kuruma yazılı başvurun.
Mera uyuşmazlığında hazırlık listesi
- Tapu sicil müdürlüğündeki özel sicil kaydı: Mera, yaylak ve kışlak alanlarıyla ilgili iddialar bu kayda dayanılarak ispat edilir.
- Tahsis kararı ve komisyon kararı: Tahsis edilen köy veya belediyeyi, hayvan sayısını ve alanı gösterir; karar tarihini ve bildirim tarihini not edin.
- Askı ilanı tarihleri: İtiraz süresinin başlangıcını ispatlar.
- İkamet belgesi: Tahsis tarihinde altı aylık ikamet şartını sağladığınızı gösterir.
- Hayvan sayısı kayıtları: Tahsis kararındaki miktarı aşıp aşmadığınızı kontrol etmenizi sağlar.
- Fotoğraf ve konum bilgisi: Sürme, ekim veya yapılaşma iddialarında alanın durumunu tarihli olarak gösterir.
Sık yapılan hatalar
- Uzun süre kullanım nedeniyle meranın kendi mülkü olduğunu düşünmek.
- Askı süresi içinde komisyona itiraz etmemek ve dava süresini kaçırmak.
- Tahsis kararında yazandan fazla hayvan otlatmak.
- Mera sınırlarını özel sicilden kontrol etmeden ekim yapmak veya yapı kurmak.
- Orman içindeki yaylağa orman idaresinin göstermediği yoldan hayvan sokmak.