Devlet ormanında izinsiz ağaç kesmek, devrik veya kuru ağaç götürmek, ateş yakmak ve izinsiz maden ocağı açmak yasaktır; dikili ağaç kesenler üç aydan beş yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır (Orman Kanunu m. 14, 76, 91, 92). Buna karşılık tapulu veya özel mülkiyetteki meyve ağaçlarını kesmek için orman idaresinin iznine gerek yoktur (m. 116). Cezai sonuçların yanında tazminat ve ağaçlandırma gideri de istenebilir (m. 114).
Bu yazı orman içinde ve çevresinde neyin yasak, neyin serbest olduğunu, orman suçlarında tutanağın değerini ve itiraz yolunu, kaçak orman ürününün satın alınması ve bulundurulması hâlinde sorumluluğu, odun ve kereste taşırken taşıma belgesini, izinsiz maden ocağının sonuçlarını, özel ormanın bölünmesini ve orman köylüsüne verilen orman emvalini anlatır. Ağaç kesme cezasını Targal yazılarından ağaç kesme cezası ve ormanda ateş yakma cezası yazılarında da okuyabilirsiniz.
Bu yazıda
- İzinsiz ağaç kesmenin cezası
- Devrik veya kuru ağaç toplamak serbest mi?
- Ateş, gecelemek ve anız yakma
- Maden ve izin: devlet ormanında arama ve işletme
- Tutanağa itiraz ve ispat
- Kaçak orman ürünü, taşıma belgesi ve tazminat
- Meyve ağacı, özel orman ve orman köylüsü hakları
Devlet ormanında izinsiz ağaç kesmenin cezası nedir?
Dikiliden ağaç kesenler, kökünden sökenler veya hayatiyetini sona erdirecek şekilde boğanlar üç aydan beş yıla kadar hapis ve bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. Orman Kanunu m. 91’e göre suçun konusu yalnızca yakacak niteliğindeki ağaçsa ceza yarı oranında indirilir; motorlu araç ve gereç kullanılırsa ceza artırılır. Yani motorlu testere kullanımı, olayın ağırlığını doğrudan etkiler. Bu hükmün uygulanması için ormanın devlet ormanı olması ve fiilin izinsiz işlenmesi gerekir; orman niteliği ve sınırı tartışmalıysa tapu, kadastro ve orman kadastro kayıtlarını birlikte incelemek gerekir.
Cezanın hangi hâllerde yarıya indiği ve hangi hâllerde artırıldığı, savunmanızın başlıca konusudur: ağacın cinsini, sayısını ve kesim yöntemini gösteren tutanak maddeleri ile fotoğrafları dosyadan mutlaka isteyin.
Ormandan devrik veya kuru ağaç toplayıp götürebilir miyim?
Hayır; Devlet ormanlarında dikili yaş veya kuru ağaçları kesmek veya kökünden sökmek, yatık veya devrik ağaçları kesmek veya götürmek, kök sökmek ve kömür yapmak yasaktır (m. 14). Odun ihtiyacınız için orman idaresine başvurup izin ve haklarınızı öğrenmelisiniz. “Zaten devrilmişti” savunması, izinsiz götürmeyi hukuka uygun hâle getirmez.
Ormanda ateş yakmak, gecelemek ve anız yakmak
Devlet ormanlarında orman idaresince belirlenen konak yerleri dışında gecelemek, izin verilen ve ocak yeri olarak belirlenen yerler dışında ateş yakmak, yakılan ateşi söndürmeden terk etmek ve ormana sönmemiş sigara atmak yasaktır. Ormana dört kilometre mesafede anız yakmak da yasaktır (m. 76). Piknik ve kamp için belirlenmiş alanları kullanın; orman yangını riskinin yüksek olduğu dönemlerde idarenin ilanlarını takip edin.
Devlet ormanında maden arama ve izinsiz ocak
Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile zorunlu tesis ve yollar için Tarım ve Orman Bakanlığınca bedeli alınarak izin verilir. Ruhsat sahibi işe başlamadan önce çalışma sahasını orman idaresine haber vermek ve ormana zarar gelebilecek hâllerde idarenin gösterdiği tedbirleri almak zorundadır (m. 16). İzin almadan ormandan açılan maden ocakları idarece kapatılır; çıkarılan madenlere, tesislere, alet ve nakil vasıtalarına el konulur ve izinsiz ocak açanlar veya işletenler hapis ve adli para cezasıyla cezalandırılır. Başka zarar doğduysa hukuk mahkemesinde tazminat ayrıca istenebilir (m. 92). Maden ruhsatı ve arazi sahibi hakları için maden ruhsatı ve mera yazımıza bakabilirsiniz.
Orman suçunda tutulan tutanağa itiraz edebilir miyim?
Orman memurları aykırılıkları tutanakla tespit eder; kanuna aykırı hareket edenin kimliği, adresi ve suçun mahiyeti zabıtla belirlenir. Bu zabıtlar aksi ispat edilene kadar geçerlidir; zabıtın aksini iddia eden kişi, mahkemeye kanaat verecek deliller göstermelidir (m. 79 ve 82). Bu nedenle tutanağa itirazınızı yalnızca “doğru değil” diye değil; fotoğraf, tanık, harita ve tapu kaydı gibi somut delillerle desteklemelisiniz. Tutanağı imzalamadan önce okuyun ve itirazınız varsa şerh düşün.
Pratikte tutanakla karşılaşan biri için sıra şöyle olabilir: önce tutanağın bir örneğini isteyin ve tarih, yer ve tespit edilen fiilin nasıl yazıldığını kontrol edin; ardından olay yerinin koordinatını, fotoğrafını ve varsa tapu veya kadastro paftasını toplayın; son olarak savcılığa veya mahkemeye verilecek savunmada hangi delile dayandığınızı netleştirin. Tutanağın aksini ispat yükü sizde olduğundan, tanık beyanı ve harita gibi bağımsız deliller özellikle önemlidir.
Kaçak orman ürünü, taşıma belgesi ve tazminat
Kaçak olduğunu bilerek orman malı satın almak veya bulundurmak da suçtur. Orman mallarının kanuna aykırı olarak kesildiğini, taşındığını veya toplandığını bildiği hâlde taşıyanlar, işleyenler, kabul edenler, kullananlar, satanlar, satın alanlar veya bulunduranlar bir seneye kadar hapis ve adli para cezasıyla cezalandırılır; orman ürünü ticaretiyle uğraşanlar bakımından ceza daha ağırdır (m. 108). Alım yaparken satıcıdan fatura veya sevk irsaliyesi isteyin.
Orman içinde nakliyat orman idaresinin göstereceği yollardan yapılır. Taşıma belgesi emval taşıyanların üzerinde daima bulunur ve ilgili memurlarca istenildiğinde gösterilmesi zorunludur; ticarethane ve fabrikalardan alınan emval şehir içinde fatura veya sevk irsaliyesi ile taşınabilir (m. 42).
Her türlü orman suçları ile tahrip olunan veya yakılan sahalar için kanunda yazılı tazminattan başka ayrıca ağaç cinsine göre ağaçlandırma masrafına da hükmedilir. Bu davalar hukuk mahkemesinde görülür ve orman idaresi harçtan muaftır (m. 114). Yani ceza davası tek başına bütün sonuçları ortadan kaldırmaz.
Odun veya kereste satın alırken şu noktalara dikkat edin: satıcının ticaret kaydı ve faturası var mı, ürünün menşei hangi orman işletmesi, taşıma sırasında sevk irsaliyesi veya taşıma belgesi yanında mı? Bu belgeler olmadan alınan ürün, kaçak olduğu bilinerek alınmış sayılma riski taşır. Şüphe duyduğunuzda orman işletme müdürlüğüne yazılı sorabilirsiniz; alacağınız cevap, iyi niyetinizi göstermek bakımından değerlidir.
Ormanda yürüyüş, kamp veya mantar toplama gibi etkinliklerde de izin kurallarını bilmek gerekir. Ağaç dalı toplama, kök sökme veya ateş yakma gibi görünüşte masum davranışlar bile yukarıdaki yasak kapsamına girebilir; kuşku durumunda orman idaresinden önceden bilgi alın. Ormanda yangın çıkması hâlinde hemen 112 veya orman yangın ihbar hattını arayın ve ormandan uzaklaşın.
Meyve ağacı, özel orman ve orman köylüsü hakları
Orman sınırları içinde veya bitişiğinde tapulu ya da özel mülkiyette bulunan her nevi meyveli ağaç ve ağaççıklarla örtülü yerler orman sayılmaz. Fıstık çamlıkları ve palamut meşelikleri hariç, sahipleri bu ağaçları kayıt ve şarta tabi olmadan kesip taşıyabilir (m. 1 ve 116). Tereddüt varsa tapu ve tasarruf belgelerini orman idaresine gösterin. Zeytin gibi özel kanunlarla korunan türler bakımından başka düzenlemeler bulunabilir; bu konuda zeytin ağacı kesme cezası yazısını inceleyin.
Ekim ve dikim yoluyla meydana getirilen hususi ormanlar hariç, hususi ormanlar beş yüz hektardan küçük parçalar oluşturacak şekilde parçalanıp başkalarına devredilemez ve mirasçılar arasında ifrazen taksim edilemez; hususi ormanlar orman idaresince tapu idaresine bildirilir (m. 52). Verimli devlet ormanı bulunan köylerde köy nüfusuna kayıtlı ve köyde devamlı oturan ya da nüfusa kayıtlı olmasa bile yerleşim adresi olarak kesintisiz en az beş yıl oturan muhtaç hane reislerine, ev, ahır gibi yapılar için maliyet bedelinin üçte biri alınarak orman emvali verilir; yeni inşaatta bu hak bir defaya mahsustur (m. 31).
Orman sınırı veya niteliği konusunda uyuşmazlık yaşıyorsanız, hak kaybı yaşamamak için tutanak ve tebligat tarihlerini not edip somut dosyanız üzerinden bir avukatla süreleri kontrol edin.