Sağlık verileri özel nitelikli kişisel veridir ve işlenmesi kural olarak yasaktır; yalnızca ilgili kişinin açık rızası, kanunlarda açıkça öngörülme veya sır saklama yükümlülüğü altındaki kişilerce tıbbi teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi gibi sayılı hâllerde işlenebilir (KVKK m. 6). Aile bağı, sağlık bilgilerinize sınırsız erişim hakkı vermez; hukuka aykırı açıklama hâlinde idari başvuru, tazminat ve ceza yolları açıktır.
Bu yazı sağlık bilgilerinizin ailenize veya işvereninize izinsiz açıklanıp açıklanamayacağını, tıbbi dosyanızı nasıl isteyeceğinizi, yakınınızın dosyası için hangi yetkinin gerektiğini, kaydın yanlış veya eksik olması hâlinde ne yapacağınızı ve hasta sırrını ihlal eden sağlık çalışanı ile hastane personeli bakımından ceza hükümlerini anlatır.
Bu yazıda
- Sağlık verisi neden özel nitelikli sayılır?
- Sağlık bilgileriniz aileye izinsiz açıklanabilir mi?
- Dosyanızı inceleme, suret alma ve düzeltme isteme
- Başvuru dilekçesinde neler yazılmalı?
- Yakınınızın dosyasını almak, temsil belgesi
- İşverenle ve sosyal medyada sağlık verisi
- Başvuru, Kurula şikâyet ve tazminat
- Ceza hükümleri: veri kaydı, ifşa, özel hayat, kamu görevlisi
- Pratik adımlar
Sağlık verisi neden özel nitelikli sayılır?
Kanun, kişilerin sağlığı, cinsel hayatı, biyometrik ve genetik verileri gibi bilgileri özel nitelikli kişisel veri olarak sayar ve işlenmesini yasaklar; yalnızca sayılı istisnalarda işlenebilir (KVKK m. 6). Bunların arasında sır saklama yükümlülüğü altındaki kişilerce veya yetkili kurumlarca kamu sağlığının korunması, koruyucu hekimlik, tıbbi teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi ile sağlık hizmetlerinin planlanması, yönetimi ve finansmanı amacıyla gerekli olması vardır. Yani hastane sağlık verinizi tedavi için işleyebilir; ancak bu, verinin herkese açıklanabileceği anlamına gelmez.
Kişisel veriler hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun, belirli, açık ve meşru amaçlar için, işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü biçimde işlenmelidir (KVKK m. 4). Veri sorumlusu, verilerin hukuka aykırı işlenmesini ve hukuka aykırı erişimi önlemek için gerekli teknik ve idari tedbirleri almak zorundadır; veri sorumluları ve veri işleyenler öğrendikleri kişisel verileri kanuna aykırı olarak başkasına açıklayamaz ve bu yükümlülük görevden ayrıldıktan sonra da devam eder (KVKK m. 12).
Sağlık bilgileriniz aileye izinsiz açıklanabilir mi?
Kısa cevap: Açıklamanın dayanağı ve yetkili kişiler değerlendirilir; aile bağı her bilgiye sınırsız erişim sağlamaz.
Yakın olmak, tek başına erişim yetkisi değildir. Mahremiyet, rıza ve temsil koşulları önemlidir. Bir yakınınıza bilginin verilip verilmediğini anlamak için kime, ne zaman ve ne açıklandığını belirlemeniz gerekir: aradığınız kişi, tarih, kullanılan kanal (telefon, yazılı, sistem) ve verilen bilgi başvurunuzun temelidir. Bilginin hukuka uygun açıklandığı hâllerde (örneğin açık rızanız, kanunda öngörülme veya hayati zorunluluk gibi sayılı durumlarda) sorun doğmayabilir; bu nedenle açıklamanın dayanağını kurumdan yazılı sorun.
Dosyanızı inceleme, suret alma ve düzeltme isteme
Herkes veri sorumlusuna başvurarak kendisiyle ilgili kişisel verinin işlenip işlenmediğini öğrenebilir, işlenmişse bilgi talep edebilir, işlenme amacını ve amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenebilir, verilerin aktarıldığı üçüncü kişileri bilebilir; eksik veya yanlış işlenmişse düzeltilmesini ve şartları varsa silinmesini isteyebilir (KVKK m. 11). Hasta Hakları Yönetmeliği de kayıtları inceleme ve suret alma hakkını tanır. Hangi dönemin ve hangi belgenin istendiğini yazın.
- Epikriz: Özet niteliğindedir. Onam, tetkik, görüntüleme ve işlem kayıtları ayrıca gerekebilir.
- Yanlış veya eksik kayıt: Hangi bilginin neden yanlış olduğunu dayanağıyla açıklayarak itiraz edin. Kaydı değiştirmek yerine, orijinalin bütünlüğü korunarak usulüne uygun düzeltme ya da ek açıklama isteyin.
- Anlama hakkı: Tıbbi terimleri anlamadığınızda açıklama isteyebilirsiniz; tanı, seçenek ve risklerin anlaşılır biçimde anlatılması gerekir.
- Kayıt talebinin cevapsız kalması: Başvuru tarihini, kapsamını ve cevabı belgeleyin; yalnızca telefon görüşmesine dayanmayın.
Başvurular yazılı olarak veya Kurulun belirleyeceği yöntemlerle iletilir. Veri sorumlusu talebi en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde ücretsiz olarak sonuçlandırır; ancak işlem ayrıca bir maliyet gerektiriyorsa Kurulca belirlenen tarifedeki ücret alınabilir. Talebi kabul eder veya gerekçesini açıklayarak reddeder (KVKK m. 13).
Yakınınızın dosyasını almak, temsil belgesi
Kendi dosyanızla başkasının dosyasına erişimi aynı saymayın. Yetki ve mahremiyet koşulları değerlendirilir; yakınınızın dosyasını alırken vekâletname gibi temsil yetkisini gösteren bir belge gerekebilir. Hangi belgenin yeterli olduğunu başvuracağınız kurumdan öğrenin. Kayıtlara erişim hakkı ile hekim seçimi hakkı da ayrı haklardır.
Başvuru dilekçesinde neler yazılmalı?
Kuruma vereceğiniz yazılı başvuruda kimliğinizi, tedavi gördüğünüz tarih aralığını, istediğiniz belgeleri tek tek (epikriz, onam formları, tetkik sonuçları, görüntüleme kayıtları, ameliyat notları, reçeteler) ve cevabı hangi yolla almak istediğinizi belirtin. Verinizin kimlere aktarıldığını ve aktarımın dayanağını sorabilirsiniz. Başvurunun bir örneğini kaşeli ve tarihli olarak ya da elektronik teslim kaydıyla saklayın. Sonradan Kurula şikâyet veya tazminat yoluna gitmek zorunda kalırsanız, başvuru tarihi ve verilen cevap bütün sürelerin hesabında temel belge olacaktır. Cevap eksik geldiyse aynı gün hangi belgenin neden eksik olduğunu yazılı olarak bildirin.
İşverenle ve sosyal medyada sağlık verisi
İşveren: Sağlık verilerini işverenle paylaşmak sınırsız değildir; özel nitelikli veri kuralları ve amaçla sınırlılık ilkesi uygulanır. İstihdam, iş sağlığı ve güvenliği ile sosyal güvenlik alanlarındaki hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesi için zorunlu olması gibi istisnalar vardır (KVKK m. 6). Hangi verinin hangi gerekçeyle istendiğini kontrol edin ve gerekçeyi yazılı sorun.
Sosyal medya: Sağlık belgelerini toplu paylaşıma açmayın. Hukuki inceleme için gerekli paylaşım ile kamusal yayın farklıdır; hassas bilgileri yalnızca gerekli kişilere iletin. Verinizi kendiniz alenileştirdiğinizde bile alenileştirme iradenize uygun kullanım sınırı kalır (KVKK m. 6).
Görüntü ve fotoğraf: Tedavi, kayıt ve tanıtım amaçları farklıdır; tedavi onamı fotoğraf çekiminin her amaçla serbest olduğu anlamına gelmez.
Başvuru, Kurula şikâyet ve tazminat
Başvurunun reddedilmesi, cevabın yetersiz bulunması veya süresinde cevap verilmemesi hâllerinde, veri sorumlusunun cevabını öğrendiğiniz tarihten itibaren otuz ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikâyette bulunabilirsiniz. Önce veri sorumlusuna başvuru yolunu tüketmeniz gerekir; kişilik hakları ihlal edilenlerin genel hükümlere göre tazminat hakkı saklıdır (KVKK m. 14). Hukuka aykırı işleme nedeniyle zarara uğradıysanız zararın giderilmesini talep etme hakkınız da vardır (KVKK m. 11).
Ceza hükümleri: veri kaydı, ifşa, özel hayat, kamu görevlisi
- Hukuka aykırı kayıt: Kişisel verileri hukuka aykırı olarak kaydeden kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Verinin kişilerin sağlık durumlarına ilişkin olması hâlinde ceza yarı oranında artırılır (TCK m. 135).
- Verme, yayma, ele geçirme: Kişisel verileri hukuka aykırı olarak başkasına veren, yayan veya ele geçiren kişiye iki yıldan dört yıla kadar hapis verilir (TCK m. 136). Suçun belli bir meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanılarak veya kamu görevlisi tarafından görevin verdiği yetkinin kötüye kullanılmasıyla işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır (TCK m. 137). Bu nedenle hasta sırrını açıklayan sağlık çalışanı için artırım gündeme gelebilir.
- Özel hayatın gizliliği: Kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal eden kimse bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası alır; ihlal görüntü veya ses kaydı yoluyla yapılırsa ceza bir kat artırılır. Özel hayata ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı ifşa eden ise iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası alır (TCK m. 134). Hastane çalışanının hasta görüntülerini yayması bu kapsamda değerlendirilebilir.
- Kamu hastanesi çalışanı: Görevi nedeniyle kendisine verilen veya aynı nedenle bilgi edindiği ve gizli kalması gereken belgeleri, kararları açıklayan ya da başkalarının bilgi edinmesini kolaylaştıran kamu görevlisine bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası verilir; kamu görevlisi sıfatı sona erdikten sonra aynı fiilleri işleyene de aynı ceza uygulanır (TCK m. 258).
Pratik adımlar
- Açıklamayı kimin, ne zaman ve hangi kanaldan yaptığını yazın; varsa ekran görüntüsü veya yazışma ekleyin.
- Kuruma yazılı başvuruyla verinizin kimlere aktarıldığını ve dayanağını sorun.
- Cevap yetersizse Kurula şikâyet süresini kaçırmayın.
- Zarar ve cezai yönü ayrı ayrı değerlendirin; bir yolu seçmek diğerini otomatik olarak kapatmaz.
- Sağlık belgelerinizi kontrolsüz biçimde çoğaltmayın, gerekli kişilerle sınırlı paylaşın.
Dosya erişimi ve tıbbi hata şüphesi için ayrıca tıbbi hata ve kayıtlar yazımıza bakabilirsiniz.