Sınır dışı etme kararına karşı kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilirsiniz; dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde, rızanız saklı kalmak kaydıyla yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmezsiniz (6458 sayılı Kanun m. 53). Sınır dışı kararı ile idari gözetim aynı şey değildir: ilki ülkeden çıkarılmanıza, ikincisi geri gönderme merkezinde tutulmanıza ilişkindir. Başvuru yerleri, süreleri ve sonuçları farklıdır; birine itiraz etmeniz diğerini otomatik olarak çözmez.
Bu yazı sınır dışı kararını kimin verdiğini, hangi hâllerde alındığını, dava süresini ve yargılama sırasındaki durumu, sınır dışı edilemeyecek kişileri, idari gözetimin süresini ve denetimini, alternatif yükümlülükleri ve geri gönderme merkezindeki yakınınızın avukatla görüşme imkânını anlatır.
Bu yazıda
- Sınır dışı etme kararını kim verir ve nasıl tebliğ edilir?
- Hangi yabancılar hakkında sınır dışı kararı alınır?
- Dava süresi: yedi gün ve yargılama sırasında durum
- Sınır dışı edilemeyecek kişiler
- Ülkeyi terk süresi, Çıkış İzin Belgesi ve masraflar
- İdari gözetim: süre, itiraz ve alternatifler
- Geri gönderme merkezinde avukat ve yakınlarla görüşme
- Gönüllü dönüş ve belgelerin imzalanması
- Kaynaklar
Sınır dışı etme kararını kim verir ve nasıl tebliğ edilir?
Sınır dışı etme kararı Genel Müdürlüğün talimatı üzerine veya resen valiliklerce alınır (m. 53). Karar, gerekçeleriyle birlikte yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Bir avukat tarafından temsil edilmiyorsanız kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilirsiniz. Tebliğ tarihi dava süresinin başlangıcı olduğundan evrakı ve tebliğ kaydını mutlaka saklayın.
Tebellüğ ile kabul farklı şeylerdir. Size imzalatılan bir belgenin içeriğini anlamıyorsanız çevirisini isteyin; imzanızın hangi beyana ilişkin olduğunu öğrenin ve alınan belgelerin kaydını isteyin. Pasaportunuz veya diğer belgeleriniz sınır dışı edilinceye kadar tutulabilir ve sınır dışı işlemlerinde kullanılmak üzere biletleriniz paraya çevrilebilir (m. 60).
Hangi yabancılar hakkında sınır dışı kararı alınır?
Kanun, sınır dışı kararı alınacak yabancıları sayar (m. 54). Bunlar arasında kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar, giriş, vize ve ikamet işlemlerinde gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullananlar, ikamet izinleri iptal edilenler, hakkında giriş yasağı bulunmasına rağmen Türkiye'ye geldiği tespit edilenler ve çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler yer alır.
Süre ihlalleri de sayılmıştır. Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar ya da vizesi iptal edilenler, ikamet izni süresini kabul edilebilir bir gerekçe olmadan on günden fazla ihlal edenler ve ikamet izni uzatma başvurusu reddedildiği hâlde on gün içinde Türkiye'den çıkış yapmayanlar hakkında sınır dışı kararı alınır. Uluslararası koruma başvurusu reddedilenlerden, haklarında verilen son karardan sonra Kanunun diğer hükümlerine göre Türkiye'de kalma hakkı bulunmayanlar da kapsamdadır; son karardan önce itiraz ve yargı yolunu kullanabilirsiniz. Çalışma izni olmadan çalışmaya başlamadan önce iznin verildiğinden emin olmak bu yüzden önem taşır. Süre aşımının ayrıntıları için vize ve ikamet izni yazımıza bakabilirsiniz.
Dava süresi: yedi gün ve yargılama sırasında durum
Yabancı veya yasal temsilcisi ya da avukatı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir; başvuran kişi başvurusunu kararı veren makama da bildirir (m. 53). Süre çok kısa olduğundan gecikmeden bir avukata ulaşmanız gerekir.
Mahkemeye yapılan başvurularda savunmanın verilmesi veya savunma verme süresinin geçmesiyle dosya tekemmül etmiş sayılır. Duruşma yapılması mahkemenin takdirine bağlıdır. Davacının gösterdiği adrese tebligat yapılamaması hâlinde 2577 sayılı Kanunun 26. maddesinin üçüncü fıkrasındaki süre iki ay olarak uygulanır; dilekçenize güncel adresinizi mutlaka yazın. Başvurular dosyanın tekemmülünden veya ara karar ya da duruşma yapılması gereken hâllerde bunların tamamlanmasından itibaren on beş gün içinde sonuçlandırılır ve mahkemenin bu konuda verdiği karar kesindir. Dava açmak sınır dışı işlemini fiilen bekletir: rızanız saklı kalmak kaydıyla dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmezsiniz. Anayasa Mahkemesi kararlarının bu alandaki değerlendirmesi için sınır dışı kararına itiraz yazımızı okuyabilirsiniz.
Sınır dışı edilemeyecek kişiler
Bazı yabancılar, sınır dışı kararı alınmasını gerektiren bir hâlde olsalar bile sınır dışı edilmez (m. 55). Sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacağına dair ciddi emare bulunanlar; ciddi sağlık sorunları, yaş ve hamilelik durumu nedeniyle seyahat etmesi riskli görülenler; hayati tehlike arz eden hastalığının tedavisi sürerken sınır dışı edileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar; mağdur destek sürecinden yararlanan insan ticareti mağdurları ve tedavileri tamamlanıncaya kadar psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları bu kapsamdadır. Değerlendirme herkes için ayrı yapılır ve bu kişilerden belli bir adreste ikamet etmeleri ve bildirimde bulunmaları istenebilir. Riskinizi genel bir korkuyla değil, somut belgelerle açıklamanız gerekir.
Ülkeyi terk süresi, Çıkış İzin Belgesi ve masraflar
Sınır dışı kararında belirtilmek kaydıyla, on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar Türkiye'yi terk süresi tanınır (m. 56). Kaçma ve kaybolma riski bulunanlara, yasal giriş veya çıkış kurallarını ihlal edenlere, sahte belge kullananlara ve kamu düzeni, güvenliği veya sağlığı açısından tehdit oluşturanlara bu süre tanınmaz. Süre tanınan kişilere Çıkış İzin Belgesi verilir; belge hiçbir harca tabi değildir, ancak vize ve ikamet harçları ile bunların cezalarına ilişkin yükümlülükler saklıdır. Süresi içinde çıkış, giriş yasağı alınmamasına yol açabilir; bu bir hak değil idarenin takdirine bağlıdır (m. 9).
Sınır dışı edilecek yabancıların seyahat masrafları kendilerince karşılanır; parası yoksa masrafların tamamı Genel Müdürlükçe karşılanır. Masraflar geri ödenmediği sürece yabancının Türkiye'ye girişine izin verilmeyebilir. Hakkında sınır dışı kararı alınmış ve menşe ülkesine gönüllü dönmek isteyen düzensiz göçmenlerden Genel Müdürlüğün uygun gördüğü kişilere ayni veya nakdi destek sağlanabilir; bu bir hak değil, idarenin uygun görmesine bağlı bir imkândır (m. 60).
İdari gözetim: süre, itiraz ve alternatifler
Kolluk tarafından yakalanan ve sınır dışı kapsamındaki yabancılar derhâl valiliğe bildirilir; değerlendirme ve karar süresi kırk sekiz saati geçemez (m. 57). Bu süre içinde avukatınızla ve yakınlarınızla temas talep edin.
Kaçma ve kaybolma riski bulunan, giriş veya çıkış kurallarını ihlal eden, sahte belge kullanan, tanınan sürede çıkmayan veya kamu düzeni, güvenliği ya da sağlığı açısından tehdit oluşturan kişiler hakkında valilik idari gözetim kararı alır ya da idari gözetime alternatif yükümlülükler getirir. Geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi altı ayı geçemez; sınır dışı işlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belge vermemesi nedeniyle tamamlanamaması hâlinde bu süre en fazla altı ay daha uzatılabilir. İdari gözetim süresiz ve denetimsiz uygulanmaz: devamında zaruret olup olmadığı valilik tarafından her ay düzenli olarak değerlendirilir ve zaruret görülmeyen yabancılar için gözetim derhâl sonlandırılır. Karar, uzatma ve aylık değerlendirmelerin sonuçları gerekçeleriyle size, yasal temsilcinize veya avukatınıza tebliğ edilir.
İdari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurulur; başvuru gözetimi durdurmaz. Hâkim incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve kararı kesindir. Şartların ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden başvurabilirsiniz. İdari gözetim işlemine karşı yargı yoluna başvuranlardan avukatlık ücretlerini karşılama imkânı bulunmayanlara, talepleri hâlinde 1136 sayılı Kanun hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır (m. 57).
Kanun idari gözetime alternatif yükümlülükleri de düzenler: belirli adreste ikamet etme, bildirimde bulunma, aile temelli geri dönüş, geri dönüş danışmanlığı, kamu yararına hizmetlerde gönüllülük esasıyla görev alma, teminat ve elektronik izleme. Bu yükümlülükler yirmi dört ayı geçemez; uymayanlar idari gözetim altına alınabilir. Elektronik izlemeye karşı da sulh ceza hâkimine başvurulabilir (m. 57/A). Kişinin koşulları ve verilen kararın kapsamı birlikte değerlendirilir.
Geri gönderme merkezinde avukat ve yakınlarla görüşme
Geri gönderme merkezindeki kişi yakınlarına, notere, yasal temsilciye ve avukata erişme ve onlarla görüşme imkânına sahiptir; telefon hizmetlerine erişim ile konsolosluk ve Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği görevlisiyle görüşebilme imkânı da sağlanır (m. 59). Bedeli karşılanamayan acil ve temel sağlık hizmetleri ücretsiz verilir, çocukların yüksek yararı gözetilir ve aileler ayrı yerlerde barındırılır. Yakınınızın merkezdeki kimlik, karar ve merkez bilgilerini yetkili kişiyle netleştirip görüşme ve temsil usulünü doğrulayın. Serbest kalma veya sınır dışının durması için otomatik bir sonuç vaat edilemez.
Uygulamada işe yarayan hazırlık şunlardır: kimlik ve pasaport bilgileri, sınır dışı veya idari gözetim kararının tüm sayfaları ve tebliğ tarihi, Türkiye'deki aile bağları, sağlık raporları, varsa önceki başvuru ve karar belgeleri. Uyruğunuzu, mevcut statünüzü, belge bitişlerinizi, son kararı ve tebliğ tarihini bir sayfada özetlemeniz görüşmeyi kolaylaştırır.
Gönüllü dönüş ve belgelerin imzalanması
Gönüllü dönüş destekleri ayni veya nakdi olabilir ve Genel Müdürlükçe uluslararası kuruluşlar ve sivil toplum kuruluşlarıyla iş birliği içinde yürütülebilir. Böyle bir belgeyi imzalamadan önce hangi hakkınızdan vazgeçtiğinizi ve dava sürenizin işleyip işlemediğini öğrenin. İmzaladığınız belgenin nüshasını isteyin.
Kaynaklar
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (m. 9, 53-60)