Vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni almaları zorunludur (YUKK m. 19). Uzatma başvurusu, iznin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her koşulda süre dolmadan valiliğe yapılır (YUKK m. 24). İkamet izni talebi reddedilir, uzatılmaz veya iptal edilirse karar yabancıya, yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir ve tebligatta itiraz haklarının nasıl kullanılacağı yazılır (YUKK m. 25).
Bu yazı, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu çerçevesinde ikamet izninin ne zaman gerektiğini, nereye ve nasıl başvurulduğunu, uzatma ve randevu sorunlarını, ret ve iptal kararında izlenecek yolu, adres değişikliğini, kesintisiz ikamet hesabını ve avukattan nasıl yararlanılacağını anlatır.
Bu yazıda
- İkamet izni ne zaman gerekir, kimler muaftır
- Başvuru yeri, pasaport şartı ve karar süresi
- Türkiye içinden başvurunun mümkün olduğu hâller
- Uzatma başvurusu ve randevuyu kaçırmak
- Ret, iptal ve sınır dışı: sürelere dikkat
- Reddedilince yeniden başvuru yeterli mi
- Adres değişikliği ve kayıt
- Yurt dışında kalış ve kesintisiz ikamet
- Avukattan yararlanma ve ilk görüşme hazırlığı
- Kaynaklar
İkamet izni ne zaman gerekir?
Doksan günü aşacak kalışlarda ve vize süresinden fazla kalacaksanız ikamet izni alın. İzin altı ay içinde kullanılmaya başlanmazsa geçerliliğini kaybeder (YUKK m. 19). Doksan güne kadar vizeyle veya vizesiz gelenler vize süresince, Vatansız Kişi Kimlik Belgesi sahipleri, görevli diplomatik ve konsolosluk memurları ile anlaşmalarla muaf tutulanlar gibi gruplar ikamet izninden muaftır. Muafiyet sağlayan durumu sona erenler Türkiye'de kalmaya devam edeceklerse en geç on gün içinde valiliğe ikamet izni için başvurmak zorundadır (YUKK m. 20).
Başvuru yeri, pasaport şartı ve karar süresi
Başvuru kural olarak yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki konsolosluklara yapılır. Talep edilen izin süresinden altmış gün daha uzun süreli pasaport veya yerine geçen belgeye sahip olmak gerekir; bu yüzden pasaportunuzun süresi kısaysa önce onu yenileyin. Başvurular en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır. Belgeler eksikse değerlendirme eksikler tamamlanıncaya kadar ertelenebilir ve eksikler size bildirilir (YUKK m. 21). Başvurular yetkili aracı kurum tarafından da yapılabilir.
İkamet izinleri, pasaportun veya yerine geçen belgenin geçerlilik süresinden altmış gün daha kısa süreli, kalış amacına bağlı ve her yabancı için ayrı düzenlenir; çocuklar için de ayrı izin verilir (YUKK m. 23).
Türkiye içinden başvuru
Kanun bazı hâllerde valiliklere de başvuruya izin verir. Bunlar arasında adli veya idari makam kararı ya da talebi, Türkiye'den ayrılmanın makul veya mümkün olmadığı durumlar, uzun dönem, öğrenci, insani ve insan ticareti mağduru izinleri, aile ikamet izninden kısa dönem izne geçiş, Türkiye'de doğan çocuk için başvuru, yeni kalış amacına uygun izin başvurusu ve yükseköğrenimini Türkiye'de tamamlayanların kısa dönem izne geçişi sayılabilir (YUKK m. 22). Kalış amacınız değişirse yeni amaca uygun izin isteyebilirsiniz; geçişin usulü yönetmelikle belirlenir (YUKK m. 29). Konsolosluktan ikamet ve çalışma izni alarak gelenlerin, giriş tarihinden itibaren en geç yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine kayıt yaptırması gerekir (YUKK m. 26).
Uzatma başvurusu ve randevuyu kaçırmak
Uzatma başvurusunu iznin dolmasına altmış gün kala başlatın ve süre dolmadan yapın. Uzatma başvurusunda bulunanlara harca tabi olmayan bir belge verilir; izin süresi sona ermiş olsa bile haklarında karar verilinceye kadar bu belgeyle Türkiye'de ikamet edebilirsiniz. İzinleri valilikler uzatır; uzatılan izin, yasal sürenin bitim tarihinden itibaren başlatılır (YUKK m. 24).
Randevuyu kaçırdıysanız başvurunun durumunu, randevu kaydınızı ve mazeret belgenizi toplayıp İl Göç İdaresi'nin resmî kanalına başvurun. Sistemden yeni bir işlem yapabilmeniz, önceki süre ihlalini otomatik olarak düzeltmeyebilir; kalış hakkınızı ve uygun başvuru yolunu gecikmeden netleştirin. İkamet izni süresini kabul edilebilir bir gerekçe olmadan on günden fazla ihlal edenler hakkında sınır dışı etme kararı alınabileceği için süre ihlalini hafife almayın (YUKK m. 54).
Ret, iptal ve sınır dışı kararında ne yapılır?
Önce kararın türünü ayırın: ikamet izni reddi, iptal, sınır dışı ve idari gözetim farklı işlemlerdir ve başvuru yolları aynı değildir. Türkiye içinden yapılan ikamet izni talebinin reddi, uzatılmaması veya iptalinde yabancının aile bağları, ikamet süresi, menşe ülkedeki durumu ve çocuğun yüksek yararı gibi hususlar göz önünde bulundurulur ve karar ertelenebilir (YUKK m. 25). Ret kararına karşı idari yargı yolu açıktır. Özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde dava açma süresi idare mahkemelerinde altmış gündür; süre yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İYUK m. 7). Dava açmak kural olarak işlemin yürütülmesini durdurmaz; yürütmenin durdurulması için telafisi güç veya imkânsız zararlar doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir (İYUK m. 27).
İkamet iznim iptal edildi, hemen ülkeden çıkmalı mıyım sorusunun cevabı kararın içeriğine bağlıdır. İptal kararını, tebliğ kaydını ve varsa ayrıca verilmiş çıkış veya sınır dışı kararını birlikte inceleyin; yalnızca ekran mesajına bakarak karar vermeyin. Sınır dışı etme kararına karşı kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir; dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı, rızası saklı kalmak kaydıyla sınır dışı edilmez (YUKK m. 53). Sınır dışı kararı alınanlara kararda belirtilmek kaydıyla, Türkiye'yi terk edebilmeleri için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınabilir (YUKK m. 56). İkamet izni iptal edilenler ve uzatma başvurusu reddedilip on gün içinde Türkiye'den çıkmayanlar hakkında sınır dışı kararı alınabileceğini de bilin (YUKK m. 54). Bu yüzden iptal veya ret kararını aldığınız gün süreleri hesaplayın ve gecikmeden hukuki destek alın.
İdareye yaptığınız başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açılabilir (İYUK m. 10). Sürelerin son günü tatile denk gelirse süre tatili izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar (İYUK m. 8).
Reddedilince yeniden başvuru yeterli mi?
Yeni başvuru ile ret kararına karşı başvuru farklı işlemlerdir. Ret gerekçesini ve tebliğ tarihini edinin; Türkiye'deki kalış durumunuzu ayrıca kontrol edin. Yeni dosya açmak, önceki kararı veya itiraz süresini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Karar tebliğ edildiyse iptal davası süresi işlemeye devam edebilir (YUKK m. 25; İYUK m. 7).
Adres değiştirirseniz
Adresin doğru ve güncel bildirilmesi önemlidir. Tebligat işlemleri Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır (YUKK m. 100); adresiniz güncel değilse ret veya sınır dışı kararını kaçırabilir, dava süresini kaçırabilirsiniz. İl değişikliği iznin türüne ve statüye göre ek işlem gerektirebilir. Yeni adres kaydı ile mevcut izin bilgilerini birlikte kontrol edin; taşınmayı yalnızca kira sözleşmesi değişikliği olarak bırakmayın.
Yurt dışında kalış ve kesintisiz ikamet
Bir yılda toplam altı ayı geçen veya son beş yıl içinde toplam bir yılı aşan yurt dışı kalışlar ikamette kesinti sayılır; zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık nedenleriyle kalışlar hesaba girmez. Kesinti varsa önceki izin süreleri başvurularda hesaba katılmaz. Kesintisiz ikamet süresi hesaplanırken öğrenci ikamet izinlerinin yarısı, diğer ikamet izinlerinin tamamı sayılır (YUKK m. 28). Cezaevinde veya idari gözetim altında geri gönderme merkezinde geçirilen süreler ikamet izni süresinin ihlali sayılmaz; ancak bu kişilerin varsa ikamet izinleri iptal edilebilir (YUKK m. 26).
Avukat başvuruyu tamamen bitirebilir mi?
Avukat hazırlık ve hukuki sürece yardımcı olabilir; fakat kişisel başvuru, biyometri veya kurumun istediği katılım ayrıca gerekebilir. İlk görüşmenin uzaktan yapılması bütün resmî işlemlerin katılımsız tamamlanacağı anlamına gelmez (YUKK m. 21 ve m. 24). Avukata danışırken başvurunun türünü, hangi aşamada olduğunuzu, yaşadığınız ili ve görüşmek istediğiniz dili belirtin; ret veya başka bir karar aldıysanız kararın size bildirildiği tarihi ekleyin. İlk görüşmede pasaport numaranızı veya belgenin tamamını paylaşmanız gerekmez.
Taşınmaz satın almanın tek başına otomatik vatandaşlık sağlamadığını da unutmayın; vatandaşlık başvuru yolu ayrı bir süreçtir ve güncel koşulları kendi dosyanıza göre doğrulatın (5901 sayılı Kanun m. 12). Çalışma hakkı konusunda ise bkz. çalışma izni yazımız.
Sık yapılan hatalar
- Uzatma başvurusunu iznin son günlerine bırakmak.
- Ret kararını aldıktan sonra yalnızca yeni başvuru yapıp dava süresini kaçırmak.
- Adres değişikliğini bildirmeyip tebligatı kaçırmak.
- Uzun yurt dışı kalışının ikamet sürelerini kesintiye uğratacağını bilmemek.
- Kararın tamamını okumadan yalnızca ekran mesajına göre hareket etmek.