Telif hakkında mali haklar devredilebilir veya yalnızca kullanma yetkisi (ruhsat, lisans) verilebilir; ikisi aynı şey değildir. Mali hak devri ve lisans sözleşmesinin yazılı olması ve konusu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır (5846 sayılı Kanun m. 52). Bir logo tasarımcısıyla çalışıyorsanız, hangi hakların (çoğaltma, yayma, işleme, umuma iletim) hangi süre ve alan için sizde olacağını sözleşmede açıkça yazmalısınız; tasarımı teslim almak veya bedelini ödemek tek başına hakkı devralmanız anlamına gelmez (m. 57).
Bu yazı mali hak devri ile lisansın farkını, yazılı şekil şartını, devir ve lisansın kapsamını (çeviri, uyarlama, üçüncü kişiye devir), süreli devirde hakkın geri dönüşünü, ileride yazılacak eserlere ilişkin taahhütleri, vazgeçme, haciz ve rehin konularını, kafe ve mağazada müzik çalma ile yayın kuruluşlarının izin düzenini, logo tasarımcısıyla yapılacak sözleşmede neleri yazmanız gerektiğini ve çalışanınızın hazırladığı içeriğin kime ait olduğunu anlatır. Marka olarak tescil tarafı için marka başvurusu yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Lisans sözleşmesiyle hak devri aynı mı?
- Yazılı şekil ve hakların ayrı ayrı gösterilmesi
- Kapsam: çeviri, uyarlama, devretme
- Eseri satın almak hakkı da satın almak mıdır?
- Süre, geri dönüş, fesih ve gelecekteki eserler
- Vazgeçme, haciz ve rehin
- Kafe, mağaza ve yayın kuruluşları
- Logo tasarımcısıyla sözleşmede hangi hakları yazmalıyım?
- Çalışanımın hazırladığı içeriği şirket kullanabilir mi?
- Kaynaklar
Lisans sözleşmesiyle hak devri aynı mı?
Hayır. Eser sahibi mali hakları süre, yer ve muhteva bakımından sınırlı veya sınırsız devredebilir (hak devri); mali hakları sadece kullanma yetkisi de bırakılabilir, buna ruhsat (lisans) denir (m. 48). Devirde hakkın kendisi yeni sahibine geçer; lisansta hak eser sahibinde kalır, karşı taraf yalnızca sözleşmedeki ölçüde kullanır. Ruhsat kural olarak basittir; yalnız bir kişiye verilmişse tam ruhsat sayılır (m. 56). Yani sözleşmede "münhasır" gibi bir ifade yoksa eser sahibi aynı eseri başkalarına da lisanslayabilir.
Yazılı şekil ve hakların ayrı ayrı gösterilmesi
Mali haklara dair sözleşme ve tasarrufların yazılı olması ve konuları olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır (m. 52). Sözleşmede hangi hakların hangi süre ve alan için verildiğini açıkça yazmak olası uyuşmazlıkları azaltır. Sözlü anlaşma veya "tüm haklar devredilmiştir" gibi genel bir ifade, ispat ve geçerlilik bakımından sorun yaratır. Yayımcı veya yapımcı da eser sahibinin hakkını sözleşme olmadan kullanamaz: mali hakları kullanma yetkisi münhasıran eser sahibine aittir, yapımcı veya yayımcının yetkisi sözleşmeden doğar (m. 18).
Kapsam: çeviri, uyarlama, devretme
- Çeviri ve uyarlama: Aksi kararlaştırılmış olmadıkça mali bir hakkın devri veya bir ruhsatın verilmesi eserin tercüme veya sair işlenmelerine şamil değildir. Çeviri, uyarlama veya film haline getirme gibi kullanımlar için sözleşmede ayrıca izin verilmesi gerekir (m. 55).
- Lisansı başka firmaya devretme: Mali bir hakkı veya kullanma ruhsatını iktisap eden kimse, ancak eser sahibi veya mirasçılarının yazılı muvafakatiyle bu hakkı veya ruhsatı diğer birine devredebilir; işleme hakkının devrinde de aynı şekilde yazılı muvafakat gerekir (m. 49).
Eseri satın almak hakkı da satın almak mıdır?
Hayır. Asıl veya çoğaltılmış nüshalar üzerindeki mülkiyet hakkının devri, aksi kararlaştırılmamışsa fikri hakların devrini kapsamaz (m. 57). Tabloyu, heykeli veya tasarım dosyasını satın almak, onu çoğaltma, basma veya yayma gibi mali haklara sahip olmak anlamına gelmez. Bu yüzden satın alınan bir tablonun baskısını yapmak veya satın alınan bir görselin dosyasını başka bir ürüne uygulamak için sözleşmeden ayrıca hak almanız gerekir.
Süre, geri dönüş, fesih ve gelecekteki eserler
- Süreli devir: Eser sahibi veya mirasçıları mali bir hakkı belirli bir amaç için ya da belirli bir süre için devretmişse, amacın ortadan kalkması veya sürenin geçmesiyle hak sahibine geri döner; belirli amaç veya süre için verilen ruhsatlar da aynı hallerde sona erer (m. 59).
- Gelecekte yazılacak eserler: Eser sahibinin ileride vücuda getireceği eserlerin bütününe veya belirli bir türüne ilişkin taahhütleri, taraflardan her biri ihbar tarihinden bir yıl sonra hüküm ifade etmek üzere feshedebilir. Henüz yazılmamış eser için yapılan taahhütler de geçerlidir (m. 50). Dolayısıyla tek bir yayınevine bütün gelecekteki eserleri bağlayan sözleşme, uzun vadede feshedilebilir.
- Mali haklardan vazgeçme: Eser sahibi veya mirasçıları, önceden yaptıkları tasarrufları ihlal etmemek şartıyla, mali haklarından resmî senet düzenlenmesi ve bunun Resmî Gazete'de ilanı suretiyle vazgeçebilir. Vazgeçme, ilan tarihinden başlayarak koruma süresinin bitmesi halindeki hukuki sonuçları doğurur (m. 60).
- Haciz ve rehin: Alenileşmemiş eserin müsvedde veya asılları ve bunlar üzerindeki mali haklar rehin ve cebri icraya konu olamaz. Alenileşmiş eser üzerindeki mali haklar, manevi menfaatler ihlal edilmeden rehin veya cebri icraya konu olabilir; rehin sözleşmesinin yazılı olması gerekir (m. 61 ve 62).
Kafe, mağaza ve yayın kuruluşları
Girişi ücretli veya ücretsiz umuma açık mahaller, eser, icra, fonogram ve yapımların kullanımı için hak sahiplerinden veya üyesi oldukları meslek birliklerinden izin alır ve sözleşmede belirlenen ödemeleri yapar; sınıflandırma ve tarifeler meslek birlikleri tarafından belirlenir (m. 41). Yani kafe, mağaza veya salonda müzik çalmak için izin ve ödeme gerekir. Yayın yapan kuruluşlar ise sahneye konmuş eserler için hak sahiplerinden önceden izin almak zorundadır; diğer eser, icra, fonogram ve yapımlar için ilgili alan meslek birlikleriyle sözleşme yaparak izin alır, ödemeleri bu birliklere yapar ve kullandıkları eserlerin listelerini bildirir (m. 43).
Logo tasarımcısıyla sözleşmede hangi hakları yazmalıyım?
Logo, estetik ve yaratıcılık niteliği taşıyorsa güzel sanat eseri olarak telif korumasına girebilir; bu nedenle tasarımcı eser sahibidir ve siz, sözleşmeyle hakları devralmadıkça yalnızca sözleşmenin verdiği ölçüde kullanabilirsiniz. Logo marka olarak tescil edilecekse, tescil edecek kişinin hak sahibi olması önemlidir; başkasına ait telif hakkını içeren bir işaret için hak sahibi marka başvurusuna itiraz edebilir (Sınai Mülkiyet Kanunu m. 6). Sözleşmeye şunları yazın:
- Hak devri mi lisans mı: Mali hakların devri mi, yalnızca kullanma izni mi veriliyor. Devir ise hangi hakların (çoğaltma, yayma, işleme, umuma iletim vb.) ayrı ayrı devredildiği (m. 52).
- Süre, yer ve alan: Haklar sınırsız mı, belirli süre için mi, hangi ülkelerde ve hangi mecralarda (basılı, dijital, tabela, ambalaj) kullanılacak (m. 48 ve 59).
- İşleme ve değişiklik: Logonun renk, boyut, tipografi değişikliği ve türev tasarımlar (animasyon, ambalaj uyarlaması) için işleme hakkı açıkça verilmeli; aksi kararlaştırılmadıkça devir veya ruhsat işlenmelere şamil değildir (m. 55).
- Devredilebilirlik: İleride şirketin devri, lisans verme veya bayilik gibi durumlarda üçüncü kişilere devir için tasarımcının yazılı muvafakati gerekir; bunu sözleşmeden baştan sağlayın (m. 49).
- Manevi haklar: Adın belirtilmesi ve değişikliği menetme hakkı sözleşmeyle ortadan kaldırılamaz; şeref ve itibarı zedeleyen değiştirmeler yazılı izin verilmiş olsa da menedilebilir (m. 15 ve 16). Tasarımcının adının belirtilip belirtilmeyeceğini yazın.
- Kaynak dosyalar ve nüsha mülkiyeti: Kaynak dosyaların (vektörel, katmanlı) teslimi ayrıca yazılmalıdır; nüshanın mülkiyeti hak devrini kapsamaz (m. 57).
- Özgünlük ve üçüncü kişi hakları: Tasarımcı, logonun özgün olduğunu ve üçüncü kişilerin telif, marka ve diğer haklarını ihlal etmediğini taahhüt etmeli, ihlal halinde sorumluluk düzenlenmelidir.
Çalışanımın hazırladığı içeriği şirket kullanabilir mi?
Aralarındaki özel sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça, memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki haklar bunları çalıştıranlarca kullanılır (m. 18). Dolayısıyla çalışanınız görev tanımı kapsamında hazırladığı yazı, görsel, video veya yazılımı, işin mahiyeti aksini göstermiyorsa şirketiniz kullanabilir. Ancak şu noktalara dikkat edin:
- İş sözleşmesine veya ek bir protokole, hangi haklarının (çoğaltma, yayma, işleme, umuma iletim) ne süre ve alan için şirkete ait olduğunu ayrı ayrı yazın (m. 52 ve 18).
- Görev tanımı dışında, boş zamanında ve şirketin kaynaklarını kullanmadan hazırlanan içerik farklı değerlendirilebilir.
- Serbest çalışan (freelance) bir kişi "işçi" sayılmaz; onunla yazılı hak devri veya lisans sözleşmesi yapmanız gerekir.
- Çalışanın manevi hakları devam eder; şeref ve itibarını zedeleyen değişikliklere itiraz hakkı vardır (m. 16).
- Çalışan işten ayrılsa bile şirketin kullanım yetkisi, sözleşme veya işin mahiyetinden doğduğu ölçüde devam eder; süreli devir veya lisans varsa süre sonunda hak geri döner (m. 59).