Toplantı ve gösteri yürüyüşü için düzenleme kurulu üyelerinin tamamının imzalayacağı bildirim, toplantıdan en az kırksekiz saat önce ve çalışma saatleri içinde toplantı yerinin bağlı olduğu valilik veya kaymakamlığa verilir; bildirim karşılığında gün ve saati gösteren alındı belgesi verilmesi zorunludur (2911 sayılı Kanun m. 10). Toplantıyı en az yedi kişiden oluşan bir düzenleme kurulu düzenler (m. 9). Vali veya kaymakam, toplantıyı belirli sebeplerle bir ayı aşmamak üzere erteleyebilir; suç işleneceğine dair açık ve yakın tehlike varsa yasaklayabilir (m. 17).
Bu yazı toplantı ve gösteri yürüyüşünün nasıl bildirileceğini, kurulun şartlarını, yasak yerleri, erteleme ve yasaklama sebeplerini, toplantı sırasındaki kuralları, kanuna aykırı toplantıya katılmanın yaptırımını ve toplantıya katıldığınız için ceza aldığınızda hangi belgeleri toplayacağınızı anlatır. Sosyal medyadaki eleştirinizden dolayı işlem yapıldığında korumanız gereken bağlamı da kısaca ele alır.
Bu yazıda
- Bildirim: kime, ne zaman, hangi bilgilerle?
- Düzenleme kurulu ve yabancılar
- Yasak yerler, yer ve güzergâh
- Erteleme ve yasaklama
- Toplantı sırasında kurallar
- Çağrı, afiş ve hoparlör
- Yaptırımlar
- Ceza aldığınızda hangi belgeler gerekir?
- İfade özgürlüğü ve sosyal medya
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar
Bildirim: kime, ne zaman, hangi bilgilerle?
Bildirim, düzenleme kurulu üyelerinin tamamı tarafından imzalanır ve toplantıdan en az kırksekiz saat önce, çalışma saatleri içinde valilik veya kaymakamlığa verilir (m. 10). Bildirimde toplantının amacı, yapılacağı yer, gün ile başlayış ve bitiş saatleri, düzenleme kurulunun başkan ile üyelerinin açık kimlikleri, meslekleri, ikametgâhları ve varsa çalışma yerleri belirtilir; ayrıca yönetmelikte gösterilen belgeler eklenir.
Bildirim valilik veya kaymakamlıkça kabul edilmezse ya da karşılığında alındı belgesi verilmezse durum bir tutanakla tespit edilir ve noter vasıtasıyla ihbar yapılır. İhbar saati, bildirimin verilme saati sayılır; bu işlem süre hesabında lehinize işler. Aynı yerde, aynı gün toplantı yapmak üzere ayrı kurullarca bildirim verilmişse ilk verilen bildirim geçerlidir ve diğer kurullara durum hemen yazılı olarak bildirilir. Bu yüzden bildirimi erken vermek ve alındı belgesini saklamak önemlidir.
Şehir ve kasaba içindeki genel yollar üzerinde yapılacak yürüyüşlere ait bildirimlerde ise, ilan olunan yol ve yönlere uyulmak şartıyla, yürüyüşe geçmek için seçilecek toplanma yeri ile izlenecek yol ve dağılma yerinin belirtilmesi zorunludur; diğer şekil ve şartlar toplantılarla aynıdır (m. 20).
Düzenleme kurulu ve yabancılar
Toplantılar, fiil ehliyetine sahip ve onsekiz yaşını doldurmuş, en az yedi kişiden oluşan bir düzenleme kurulu tarafından düzenlenir; kurul kendi aralarından birini başkan seçer (m. 9). Diplomatik dokunulmazlığı bulunanlar kurul başkan veya üyesi olamaz. Tüzel kişiler yetkili organ kararıyla düzenler. Kurul, toplantının sükun ve düzenini ve bildirimde yazılı amaç dışına çıkılmamasını sağlamakla yükümlü ve sorumludur; başkan dahil en az yedi üyesini toplantı yerinde bulundurmak zorundadır (m. 11 ve 12).
Yabancıların toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenlemeleri İçişleri Bakanlığının iznine bağlıdır. Yabancıların kanuna göre düzenlenen toplantılarda topluluğa hitap etmeleri, afiş, pankart ve benzeri araç taşımaları ise mahallin en büyük mülki idare amirliğine toplantıdan en az kırksekiz saat önce yapılacak bildirimle mümkündür (m. 3).
Yasak yerler, yer ve güzergâh
Parklarda, mabetlerde, kamu hizmeti görülen bina ve tesislerde ve eklentilerinde ve Türkiye Büyük Millet Meclisine bir kilometre uzaklıktaki alan içinde toplantı yapılamaz; genel meydanlardaki toplantılarda valilik ve kaymakamlıkların yapacağı düzenlemelere uyulması zorunludur (m. 22). İl ve ilçelerde yer ve güzergâh, kamu düzenini ve genel asayişi bozmayacak şekilde mahallin en büyük mülki amiri tarafından belirlenir ve ilan edilir; sonradan yapılacak değişiklikler duyurudan on beş gün sonra geçerli olur (m. 6).
Erteleme ve yasaklama
Bölge valisi, vali veya kaymakam; millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlâkın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla belirli bir toplantıyı bir ayı aşmamak üzere erteleyebilir; suç işleneceğine dair açık ve yakın tehlike varsa yasaklayabilir (m. 17). Ertelenen toplantının ertelenen günden sonraki bir günde yapılabilmesi, düzenleme kurulunun yeni bildirimde bulunmasına bağlıdır (m. 18).
Bir il sınırı içinde aynı günde birden çok toplantı yapılmak istenirse vali, güvenlik kuvvetlerinin yeterli olmadığı kanısına varırsa toplantılardan bir kısmını on günü aşmamak üzere bir kez erteleyebilir; bu ertelemede müracaat önceliği gözetilir (m. 15). Valiler ayrıca, suç işleneceğine dair açık ve yakın tehlike mevcutsa, ile bağlı ilçelerin birinde veya birkaçında bütün toplantıları bir ayı geçmemek üzere gerekçeli kararla yasaklayabilir ve kararı ilan eder (m. 19). Bu tür bir karar hakkında idari yargıda dava açılabileceğini unutmayın.
Toplantı sırasında kurallar
Toplantı ve gösteri yürüyüşlerine ateşli silahlar, patlayıcılar, kesici ve delici aletler, taş, sopa gibi araçlarla veya kimliklerini gizlemek amacıyla yüzlerini tamamen veya kısmen örterek katılmak kanuna aykırıdır; yasadışı örgüt amblemi taşımak da yasaktır (m. 23). Toplantılarda katılımcıların ve konuşmacıların ses ve görüntüleri kolluk tarafından yapıldığı belli olacak şekilde kaydedilebilir; elde edilen kayıtlar şüphelilerin ve suç delillerinin tespiti dışında başka bir amaçla kullanılamaz (m. 11).
Kanuna uygun başlayan bir toplantı daha sonra kanuna aykırı hâle dönüşürse düzenleme kurulu toplantının sona erdiğini ilan eder. Kurul bunu yapmazsa mahallin en büyük mülki amiri güvenlik amirlerini görevlendirir; amir topluluğa dağılmaları için ihtarda bulunur ve dağılmazlarsa zor kullanılarak dağıtılır (m. 24).
Çağrı, afiş ve hoparlör
Toplantı veya yürüyüşlere ilişkin çağrı veya propaganda amacıyla kullanılan davetiye, levha ve ilanlarda düzenleme kurulu başkanı ile en az altı üyesinin adları, soyadları ve imzaları bulunmalı ve bunlar valilik veya kaymakamlıkça önceden belirlenmiş yerlere asılmalıdır. Ses yükselten veya ileten araçla çağrı ise toplantı tarihinden bir önceki günden toplantının başlayacağı saate kadar, güneşin doğuşundan batışına kadarki zaman içinde yapılabilir (m. 26).
Yaptırımlar
Kanuna aykırı toplantı veya gösteri yürüyüşü düzenleyen veya yönetenlerle bunların hareketlerine katılanlar, fiil daha ağır bir cezayı gerektiren ayrı bir suç teşkil etmediği takdirde bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (m. 28). Silahla katılma ve direnme gibi fiillere özel cezalar vardır. Toplantı veya yürüyüş yapılmasına engel olan veya devamına imkân vermeyecek tertipler ile toplantı veya yürüyüşü ihlal eden kimse, daha ağır bir ceza gerektiren başka bir suç oluşturmadıkça dokuz aydan bir yıl altı aya kadar hapis cezası ile cezalandırılır (m. 29). Buradaki cezalar yalnızca kanuna aykırı toplantılar içindir; barışçıl ve bildirimi yapılmış toplantıya katılmak tek başına suç değildir.
Ceza aldığınızda hangi belgeler gerekir?
Toplantıya katıldığınız için ceza aldıysanız toplantının zamanını, barışçıl niteliğini, müdahaleyi ve yaptırım gerekçesini gösteren kayıtları koruyun. Ceza ve hak ihlali yollarını ayrı inceleyin. Yasak kararını, bildirim kayıtlarını, zaman ve yer bilgilerini birlikte hazırlayın; yalnızca etkinlik afişi yeterli olmaz. Görüntünün öncesini ve sonrasını bağlamından koparmayın. Anayasanın 34. maddesi önceden izin almaksızın silahsız ve saldırısız toplanma hakkını güvence altına alır; bu hakkın sınırlanması ise ancak kanunla ve Anayasadaki sebeplerle mümkündür. Bu konuda toplantı ve gösteri yürüyüşü kararları yazımıza bakabilirsiniz.
İfade özgürlüğü ve sosyal medya
Sosyal medya eleştirisi nedeniyle işlem yapıldığında paylaşımın tamamını, tartışmanın konusunu, hedefini ve işlem gerekçesini kaydedin. Tek cümleyi bağlamından koparmadan haklar arasındaki denge değerlendirilir. Düşünceleri açıklama ve yayma hürriyeti kanunla sınırlanabilir; bu hürriyet düşünce ve kanaat hürriyetinden ayrıdır.
Hazırlık aşamasında düzenleme kurulunun bütün üyelerinin kimlik ve iletişim bilgilerini önceden toplayın, bildirimi iki nüsha hazırlayın ve alındı belgesinin üzerinde gün ve saatin yazılı olduğundan emin olun. Valilik veya kaymakamlıktan bir erteleme ya da yasaklama kararı gelirse kararı, gerekçesini ve tebliğ tarihini saklayın; idari yargıda dava süresi yazılı bildirim tarihinden başlar. Katılımcılara toplantının amacına ve bildirimde yazılı çerçeveye uymalarını önceden hatırlatmak, kurulun sorumluluğunu yerine getirmesine yardımcı olur.
Sık yapılan hatalar
- Bildirimi kırksekiz saatten sonra vermek veya alındı belgesi almamak.
- Bildirimi tüm kurul üyelerinin imzası olmadan sunmak.
- Park, mabet veya kamu hizmeti binası gibi yasak yerleri seçmek.
- Ertelenen toplantıyı yeni bildirim vermeden yapmak.
- Çağrı ilanlarında kurul başkanı ve üyelerin adı ile imzasını eksik bırakmak.
- Silah veya kimlik gizleyecek şekilde yüzü örtülü katılmak.