Kullanmak için uyuşturucu satın alan, bulunduran veya kullanan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapisle cezalandırılır; ancak soruşturmada kural olarak beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir (TCK m. 191). Ruhsatsız ateşli silah bulunduran kişiye iki yıldan dört yıla kadar hapis ve adli para cezası verilir (6136 sayılı Kanun m. 13). Toplantı ve gösteri yürüyüşü için izin değil, toplantıdan en az kırk sekiz saat önce bildirim gerekir (2911 sayılı Kanun m. 10).
Bu yazı uyuşturucu kullanma ve ticaret ayrımını, erteleme ve denetimli serbestlik sürecini, tedavi ve etkin pişmanlık hükümlerini, ruhsatsız silah, kama ve sustalı çakı kurallarını ve toplantı ile gösteri yürüyüşünde bildirim, yasaklar ve cezaları anlatır.
Bu yazıda
- Uyuşturucu kullanma, bulundurma ve ticaret: farkı nedir?
- Dava ertelemesi, denetimli serbestlik ve ihlal
- Tedavi başvurusu ve etkin pişmanlık
- Uyuşturucu ticareti, kolaylaştırma, kenevir ekimi
- Ruhsatsız silah, ruhsat süresi ve saklama sorumluluğu
- Kama, sustalı çakı ve bıçak taşımak
- Toplantı ve gösteri yürüyüşü: bildirim, düzenleme kurulu, yasaklar
- Kanuna aykırı toplantıda cezalar
Uyuşturucu kullanma ve ticaret ayrımı
Fiilin amacı ve somut deliller birlikte değerlendirilir; miktar tek başına her dosyada kesin ayrım sağlamaz. Olayın gerçekleşme şekli ve diğer kayıtlar da incelenir; savunma dosyanın tamamına dayanmalıdır (TCK m. 188 ve 191). Uyuşturucu soruşturmasında arama tutanağı da önemlidir: delilin nerede ve hangi işlemle elde edildiği, aramanın dayanağı ve tutanağın içeriği incelenir; işlemdeki eksik veya itiraz edilen hususların kayda geçirilmesi gerekir (CMK m. 116-127 ve 217). Gözaltındaki kişinin müdafi yardımından yararlanma hakkı için CMK m. 149-154 geçerlidir. Bkz. uyuşturucu kullanma suçu ve uyuşturucu ticareti.
Kullanmak için bulundurmanın cezası ve dava ertelemesi
- Ceza: Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden, bulunduran veya kullanan kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Ancak soruşturmada şüpheli hakkında kural olarak beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir (TCK m. 191/1-2).
- Denetimli serbestlik: Erteleme süresi içinde şüpheli hakkında asgari bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır; bu süre en fazla iki yıl daha uzatılabilir. Gerek görülürse tedavi yapılır. Savcı yılda en az iki defa ilgili kuruma sevk ederek madde kullanıp kullanmadığını denetler.
- İhlal: Yükümlülüklere veya tedavinin gereklerine uymakta ısrar etmek, yeniden uyuşturucu satın almak, kabul etmek, bulundurmak veya kullanmak ihlal sayılır ve hakkında kamu davası açılır. Tekrar kullanma ayrı bir soruşturma konusu yapılmaz, ihlal nedeni sayılır.
- Dosyanın bitmesi: Şüpheli erteleme süresi boyunca yükümlülüklere aykırı davranmaz ve yasakları ihlal etmezse hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilir (TCK m. 191/7).
- Okul çevresi: Okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi toplu bulunulan bina ve tesislerin sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde kullanmak için uyuşturucu bulundurma veya kullanma fiilleri işlenirse ceza yarı oranında artırılır.
- Tedavi veya denetimli serbestlik bildirimi geldiyse: Belgedeki yükümlülükleri, başvuru yerini ve tarihleri dikkatle kontrol edin. Sağlık ihtiyacınız için yetkili sağlık kuruluşuna başvurun; hukuki yükümlülükleri ayrıca takip edin. Tedaviye başlamanın bütün adli işlemleri kendiliğinden bitirdiğini varsaymayın. Yükümlülük ihlali hâlinde sonucu başka birinin dosyasından tahmin etmeyin; bildirimi ve mazeret belgelerini saklayıp birimle gecikmeden iletişim kurun.
Tedavi başvurusu ve etkin pişmanlık
- Tedavi için başvuru: Uyuşturucu kullanan kişi, soruşturma başlatılmadan önce resmî makamlara veya sağlık kuruluşlarına başvurarak tedavi ettirilmesini isterse cezaya hükmolunmaz. Bu durumda kamu görevlileri ile sağlık mesleği mensuplarının suçu bildirme yükümlülüğü doğmaz (TCK m. 192).
- Nereden aldığını bildirmek: Kullanmak için uyuşturucu bulunduran kişi, resmî makamlar haber almadan önce maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini merciine bildirerek suçluların yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa cezaya hükmolunmaz. Haber alındıktan sonra yardım edenin cezası indirilir.
- Her dosyada uygulanmaz: Kanunda belirtilen zaman, davranış ve katkı koşullarının gerçekleşmesi gerekir; "pişmanım" demek tek başına yeterli değildir. Gerçeğe aykırı anlatımdan kaçınarak durumunuzu müdafinizle birlikte değerlendirin.
Ticaret, kolaylaştırma ve kenevir
- Satış ve verme: Uyuşturucu maddeleri ruhsatsız ülke içinde satan, satışa arz eden, başkalarına veren, nakleden, depolayan veya bulunduran kişi on yıldan az olmamak üzere hapis ve adli para cezası alır. Madde çocuğa verilirse veya satılırsa hapis cezası on beş yıldan az olamaz (TCK m. 188).
- Kullanımı kolaylaştırmak: Uyuşturucu kullanılmasını kolaylaştırmak için özel yer, donanım veya malzeme sağlayan, kullananların yakalanmasını zorlaştıracak önlemler alan veya kullanma yöntemleri konusunda bilgi veren ya da kullanımı alenen özendiren kişi beş yıldan on yıla kadar hapis ve adli para cezası alır (TCK m. 190).
- Kenevir: Esrar yapmak için kenevir ekilmesi ve esrarın hazırlanması, ithali, ihracı ve satışı 2313 sayılı Kanunda yasaktır (m. 3). İzin belgesi almadan kenevir ekimi yapan kişi adli para cezası alır; esrar elde etmek amacıyla kenevir ekimi yapan dört yıldan on iki yıla kadar hapis ve adli para cezası alır; münhasıran kendi kullanımı için esrar elde etmek amacıyla ekim yapana bir yıldan üç yıla kadar hapis verilir (m. 23). Evinizde kenevir yetiştirmek serbest değildir.
- İlaç olarak satış: Uyuşturucu maddelerin perakende ve reçete karşılığı satışı münhasıran açılmış eczanelerde yapılır. Ecza ticarethaneleri yalnız eczanelere, resmî müesseselere ve laboratuvarlara toptan satış yapar. Reçetesiz satış yapan eczane sahibi veya mesul müdürü Türk Ceza Kanununa göre cezalandırılır (m. 15 ve 24).
Ruhsatsız silah ve ruhsat kuralları
Ruhsatsız ateşli silahı satın alan, taşıyan veya bulunduranlara iki yıldan dört yıla kadar hapis ve adli para cezası verilir. Silahın bir adet olması ve mutat sayıdaki mermisinin ev ya da işyerinde bulundurulması hâlinde ceza bir yıldan üç yıla kadardır. Mermilerin veya silah parçalarının pek az sayıda bulundurulması mahkemece vahim görülmezse ceza altı aya kadar hapistir (6136 m. 13). Bkz. ruhsatsız silah cezası.
- Ruhsat süresi: Taşıma ve bulundurma ruhsatları yenileme harcı alınmak şartıyla beş yıl için geçerlidir. Ruhsatın veriliş sebepleri ortadan kalkarsa sahibi durumu altı ay içinde ruhsatı veren makama bildirmek zorundadır. Süresi dolduğu hâlde altı ay içinde yenilenmeyen ruhsatlar iptal edilir (m. 6).
- Hapis cezası almış kişi: Ateşli silahla işlenen suçlardan hükümlü bulunanlar ile taksirli suçlar hariç bir yıldan fazla hapis cezasına mahkûm olanlara, cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren beş yıl geçmedikçe ve yasaklanmış hakların geri verilmesine ilişkin karar verilmedikçe silah taşıma ve bulundurma izni verilemez (m. 7).
- Koruma kararı: 6284 sayılı Kanun kapsamında haklarında tedbir kararı verilenlere tedbir süresince ateşli silah taşıma ve bulundurma izni verilmez ve ruhsat işlemleri bekletilir; ruhsatlı silahlar tedbir kararı kalkıncaya kadar genel kolluk kuvvetleri tarafından muhafaza altına alınır.
- Başkasına verme: Silah taşıma müsaadesi olanlar silahlarını resmî ruhsatı bulunanlardan başkasına satamaz ve geçici olarak da olsa başkalarına veremez. Ruhsat sahibinin silahla suç işlemesi veya muhafazadaki ihmali sonucu başkasının suç işlemesi ya da intihar etmesi hâlinde ruhsat geri alınır (m. 9).
- Çalınma ve kaybolma: İkinci kez silahı çalınan veya kaybeden kişiye yeni silah müracaatında tek bir silah için izin verilebilir. Üçüncü kez çalınma veya kaybolmada silah vesikası geri alınır ve fiil tarihinden itibaren beş yıl geçmedikçe izin verilmez (m. 9).
- Çocuğun silaha ulaşması: Ateşli silahın dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı biçimde muhafaza edilmesi nedeniyle çocuk tarafından ele geçirilmesine neden olan kişi, fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadıkça bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Silahı çocuğun erişemeyeceği şekilde muhafaza edin (m. 13).
- Kurusıkı silah: Ses veya gaz fişeği atabilen silahın teknik özelliklerinde değişiklik yapılarak kanuna tabi silaha dönüştürülmesi izinsiz üretim sayılır; dönüştürülen silahın sayı ve nitelik bakımından vahim olmaması hâlinde ceza üçte birinden yarısına kadar indirilir (m. 12).
Kama, sustalı çakı ve bıçak
- Yasak aletler: Kama, hançer, şişli baston, sustalı çakı, pala, kılıç, kasatura, süngü gibi salt saldırı ve savunmada kullanılmak üzere özel yapılmış aletlerin yapımı ve ülkeye sokulması yasaktır; bunları kanuna aykırı satan, satın alan, taşıyan veya bulunduranlar altı aydan bir yıla kadar hapis ve adli para cezasıyla cezalandırılır (m. 4, 5 ve 15). Mesleki bıçaklar kapsam dışındadır.
- Mutfak bıçağı ve iş aletleri: Ev gereçlerinden olan veya tıp, sanayi, tarım, spor için kullanılan aletlerle bir mesleğin icrası için gerekli bıçak, şiş, raspa ve benzerleri bu Kanun hükümlerine tabi değildir; amaç dışı kullanımda başka hükümler gündeme gelebilir (m. 4).
- Saldırı amacıyla taşıma: Ev gereçlerinden olan veya sanat ve meslek için kullanılan bıçak, şiş gibi aletleri hal ve şartlara göre sırf saldırıda kullanmak amacıyla taşıyanlar üç aya kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır (m. 15).
Toplantı ve gösteri yürüyüşü: izin mi, bildirim mi?
İzin gerekmez, bildirim gerekir. Herkes önceden izin almaksızın, silahsız ve saldırısız olarak kanunların suç saymadığı belirli amaçlarla toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir; ancak yetkili makama önceden bildirim verilmesi gerekir. Yabancılar için İçişleri Bakanlığı izni aranır (2911 m. 3 ve 10). Bkz. toplantı ve gösteri yürüyüşü kararları.
- Bildirim: Düzenleme kurulu üyelerinin tamamının imzaladığı bildirim, toplantıdan en az kırk sekiz saat önce ve çalışma saatleri içinde toplantı yerinin bağlı olduğu valilik veya kaymakamlığa verilir. Bildirim karşılığında gün ve saati gösteren alındı belgesi verilmesi zorunludur. Bildirimde toplantının amacı, yeri, günü, başlayış ve bitiş saatleri ile kurul başkan ve üyelerinin açık kimlikleri, meslekleri, ikametgâhları ve varsa çalışma yerleri belirtilir. Bildirim kabul edilmezse tutanak tutulur ve noter vasıtasıyla ihbar yapılır (m. 10).
- Düzenleme kurulu: Toplantılar fiil ehliyetine sahip, onsekiz yaşını doldurmuş en az yedi kişiden oluşan bir kurul tarafından düzenlenir; kurul kendi aralarından birini başkan seçer. Diplomatik dokunulmazlığı bulunan kişiler başkan veya üye olamaz (m. 9). Kurul, toplantının sükun ve düzenini, bildirimde yazılı amaç dışına çıkılmamasını sağlamakla yükümlü ve sorumludur; sorumluluk topluluk tamamen dağılıncaya kadar sürer (m. 12).
- Saat ve yer: Toplantı ve yürüyüşlere güneş doğmadan başlanamaz; yer ve güzergâh, mahallin en büyük mülki amirince belirlenen ve ilan edilen yerlerden seçilir (m. 6 ve 7). Parklarda, mabetlerde, kamu hizmeti görülen bina ve tesislerde ve eklentilerinde ve Türkiye Büyük Millet Meclisine bir kilometre uzaklıktaki alan içinde toplantı yapılamaz (m. 22).
- Gösteri yürüyüşü: Toplantıya ilişkin şekil ve şartlar uygulanır; şehir ve kasaba içindeki genel yollar üzerindeki yürüyüşlerin bildiriminde ilan edilen yol ve yönlere uyulmak şartıyla toplanma yeri, izlenecek yol ve dağılma yeri belirtilmelidir (m. 20).
- Erteleme ve yasaklama: Bölge valisi, vali veya kaymakam millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâk ile başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla belirli bir toplantıyı bir ayı aşmamak üzere erteleyebilir; suç işleneceğine dair açık ve yakın tehlike varsa yasaklayabilir (m. 17). Gerekçeli karar toplantının başlama saatinden en az yirmi dört saat önce yazıyla düzenleme kurulu başkanına tebliğ edilir; ertelenen toplantının yapılabilmesi için yeni bildirim gerekir (m. 18). Düzenleme kurulunun çoğunluğu da toplantı saatinden en az yirmi dört saat önce yazıyla bildirmek şartıyla toplantıyı kırk sekiz saati geçmemek üzere yalnız bir kez geri bırakabilir (m. 14).
- Kayıt: Katılımcıların ve konuşmacıların ses ve görüntüleri kolluk tarafından yapıldığı belli olacak şekilde kaydedilebilir; elde edilen kayıtlar şüphelilerin ve suç delillerinin tespiti dışında başka bir amaçla kullanılamaz (m. 11).
- Kapalı yer toplantıları: Siyasi partilerin, meslek kuruluşlarının, sendikaların, vakıfların, derneklerin, ticari ortaklıkların ve diğer tüzel kişilerin özel kanunlarına ve tüzüklerine göre yapacakları kapalı yer toplantıları bu kanun hükümlerine tabi değildir; açık yer toplantıları ise kanuna tabidir (m. 4).
Kanuna aykırı toplantıda cezalar
- Bildirimsiz veya aykırı toplantı: Bildirim verilmeden veya kanundaki diğer şartlara aykırı yapılan toplantı kanuna aykırı sayılır. Kanuna aykırı toplantı veya yürüyüş düzenleyen, yönetenler ve bunlara katılanlar, fiil daha ağır bir suç oluşturmadıkça bir yıl altı aydan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır (m. 23 ve 28).
- Dağılma çağrısı: Kanuna aykırı hâle gelen toplantıda yetkili amir topluluğa dağılmalarını, dağılmazlarsa zor kullanılacağını ihtar eder. İhtara ve zor kullanmaya rağmen dağılmamakta ısrar edenler altı aydan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır; tertip edenlerde ceza yarı oranında artar (m. 24 ve 32).
- Silah, kesici alet, yüz örtme: Ateşli silah, patlayıcı, kesici veya delici alet gibi sayılan araçları taşıyarak ya da kimliğini gizlemek için yüzünü tamamen veya kısmen örterek katılanlar iki yıl altı aydan dört yıla kadar hapis cezası alır. Yasadışı örgüt işareti taşıyanlar için altı aydan üç yıla kadar hapis öngörülmüştür (m. 33).
Sık yapılan hatalar
- Erteleme sürecinde denetimli serbestlik ve tedavi yükümlülüklerini takip etmemek; yeniden kullanmanın ihlal sayıldığını bilmemek.
- Uyuşturucu dosyasında "miktar azdır" diyerek yalnızca miktara dayanmak; arama tutanağını incelememek.
- Silahı çocuğun erişebileceği yerde saklamak veya ruhsatlı silahı arkadaşa geçici olarak vermek.
- Silah ruhsatı süresi dolduktan sonra altı aylık süreyi kaçırmak.
- Toplantı bildirimini kırk sekiz saatten geç vermek veya alındı belgesini almamak.