Türkiye'ye giriş ve çıkış, sınır kapılarından geçerli pasaport veya pasaport yerine geçen belgeyle yapılır (6458 sayılı Kanun m. 5-6). Giriş yasağının süresi en fazla beş yıldır; kamu düzeni veya güvenliği açısından ciddi tehdit varsa Genel Müdürlük bu süreyi en fazla on yıl daha artırabilir (m. 9). Sınırda geri çevrilmek, kapsamlı kontrole alınmak ve giriş yasağı birbirinden farklı işlemlerdir; hangisinin sizin için geçerli olduğunu belirleyip karar belgesindeki itiraz yoluna bakmanız gerekir.
Bu yazı sınırdaki kontrol ve geri çevirme sürecini, giriş yasağının dayanağını, süresini ve kaldırılmasını, Türk pasaportunun türlerini ve pasaport başvurusundaki sık engelleri anlatır.
Bu yazıda
- Sınır kapısında belge, kapsamlı kontrol ve geri çevirme
- Sınırda uluslararası koruma talebi
- Giriş yasağı: süre, dayanak ve tebliğ
- Giriş yasağı alınmayabilen durumlar ve yasağın kaldırılması
- Avukata hangi bilgileri götürmelisiniz?
- Pasaport türleri ve geçerlilik
- Çocuklar, kayıp pasaport ve yurt dışı yasağı
- Kaynaklar
Sınır kapısında belge, kapsamlı kontrol ve geri çevirme
Giriş ve çıkışta geçerli pasaportunuzu veya pasaport yerine geçen belgenizi yetkililere göstermek zorundasınız (m. 5-6). Yola çıkmadan önce pasaportunuzun geçerliliğini ve vize durumunuzu kontrol etmeniz gerekir.
Kapsamlı kontrole alınan yabancı en fazla dört saat bekletilebilir. Bu süre içinde isterseniz ülkenize dönebilirsiniz; isterseniz dört saatle sınırlı kalmadan ülkeye kabulle ilgili işlemlerin sonuçlanmasını bekleyebilirsiniz (m. 6).
Vize, vize muafiyeti veya ikamet izni süresinin bitiminden itibaren en az altmış gün süreli pasaportu ya da pasaport yerine geçen belgesi bulunmayan yabancılar kabul edilemeyen yolcu sayılır ve geri çevrilir (m. 7). Bu nedenle pasaportu seyahatten önce yenilemek gerekir. Geri çevirme işlemleri size tebliğ edilir; tebligatta karara karşı itiraz haklarını etkin biçimde nasıl kullanabileceğiniz ve diğer yasal hak ve yükümlülükleriniz yazılıdır. Geri çevrilen yabancılar işlemleri sonuçlanıncaya kadar sınır kapılarında kendileri için belirlenen alanlarda bekletilir ve ülkeye serbestçe alınmış sayılmaz.
Sınırda uluslararası koruma talebi
Giriş şartlarını taşımıyor olmanız, uluslararası koruma talebinde bulunmanıza engel değildir. Giriş, belge kontrolü ve geri çevirmeye ilişkin şartlar, uluslararası koruma başvurusu yapmayı engelleyecek biçimde yorumlanamaz ve uygulanamaz (m. 8). Belgeniz eksik olsa bile koruma talebinizi sınırdaki yetkililere açıkça bildirebilirsiniz. Koruma sürecinin ayrıntıları için uluslararası koruma başvurusu yazımıza bakabilirsiniz.
Giriş yasağı: süre, dayanak ve tebliğ
Giriş yasağı iki yoldan doğar. Genel Müdürlük, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından Türkiye'ye girmesinde sakınca görülen yabancıların girişini yasaklayabilir. Türkiye'den sınır dışı edilen yabancıların girişi de Genel Müdürlük veya valilikler tarafından yasaklanır (m. 9). Yasak kaldırılmadıkça veya belirli bir süre için izin verilmedikçe dönüş mümkün olmaz.
Yasağın süresi en fazla beş yıldır; ciddi tehdit varsa en fazla on yıl daha artırılabilir. Kamu düzeni gibi sebeplerle verilen yasak sınır kapısında yetkili makamca, sınır dışı edilenler için ise valiliklerce tebliğ edilir; tebligatta itiraz haklarının nasıl kullanılacağı da yer alır (m. 10).
İdari para cezaları ve kamu alacakları sebebiyle valiliklerce, kamu düzeni, güvenliği veya sağlığı sebebiyle ise Genel Müdürlükçe yabancıların ülkeye kabulü ön izin şartına bağlanabilir (m. 9). Sınır dışı edilen kişinin seyahat masrafları da ödenmemişse ülkeye girişine izin verilmeyebilir (m. 60).
Giriş yasağı alınmayabilen durumlar ve yasağın kaldırılması
Vize veya ikamet izni süresi sona erdikten sonra durum tespit edilmeden çıkmak için valiliğe başvuran kişiye, idari para cezalarını ödemiş ve ihlal sürelerini aşmamış olması kaydıyla giriş yasağı kararı alınmayabilir (m. 9). Benzer şekilde Türkiye'yi terke davet edilenlerden süresi içinde ülkeyi terk edenler hakkında da giriş yasağı kararı alınmayabilir. Bunlar birer hak değil, idarenin takdirine bırakılmış imkânlardır; terke davet süresini kaçırmamak önemlidir.
Genel Müdürlük giriş yasağını kaldırabilir veya yasak saklı kalmak kaydıyla belirli bir süre için Türkiye'ye girişe izin verebilir. Başvurunun nasıl yapılacağı Bakanlıkça belirlenen usule bağlıdır. Vize başvurusu yapmak ile giriş yasağına yönelik başvuru aynı şey değildir; hangi kararın etkili olduğunu önce belirlemek gerekir. Vize süresini aşma ve çıkış biçiminin sonuçları için vize ve ikamet izni yazımıza göz atın.
Avukata hangi bilgileri götürmelisiniz?
Giriş yasağınız olduğunu düşünüyorsanız şu bilgileri hazırlayın:
- Yasağın dayanağı (sınır dışı kararı mı, kamu düzeni gerekçesi mi?) ve varsa karar tarihi.
- Yasağın süresi ve size tebliğ edilip edilmediği; tebliğ tarihi.
- Varsa tahdit kaydı.
- Pasaport giriş-çıkış hareketleriniz ve önceki kararlar.
- Ödenmiş ve ödenmemiş idari para cezaları ile masraf borçları.
Bu bilgiler, yasağın hangi dayanağa oturduğunu, kaldırma veya geçici izin başvurusunun mümkün olup olmadığını ve itiraz süresinin işleyip işlemediğini belirlemeye yarar.
Pasaport türleri ve geçerlilik
Türkiye Cumhuriyeti adına verilen pasaportlar diplomatik, hususi damgalı, hizmet damgalı, umuma mahsus ve yabancılara mahsus pasaportlardır; sıradan vatandaşlar umuma mahsus pasaport kullanır (5682 sayılı Pasaport Kanunu m. 12). Umuma mahsus pasaport münferit veya müşterek olabilir. Kanun pasavanları, idari mektupları, hudut geçiş belgelerini, gemiadamı cüzdanlarını, ulaşım aracı personel vesikalarını ve seyahat belgesi benzeri belgeleri pasaport yerine geçerli vesika sayar; başka belgelere İçişleri ve Dışişleri bakanlıkları karar verir (m. 2, 12).
Umuma mahsus münferit pasaportlar, kanundaki istisnalar saklı kalmak ve altı aydan az olmamak kaydıyla İçişleri Bakanlığınca belirlenecek sürelerde geçerli olacak şekilde düzenlenir; güncel süreyi resmî kaynaktan kontrol edin (m. 15). Toplu yolculuk için en az beş kişilik bir kafile oluşturan Türk vatandaşlarına umuma mahsus müşterek pasaport verilebilir; bu pasaportlar verildiği tarihten itibaren üç ay, altı ay ve bir yıl geçerli olmak üzere düzenlenir (m. 16). Yabancılara mahsus damgalı pasaport ise vatansız olan veya vatandaşlık durumu düzensiz olduğundan fiilen vatansız gibi işlem gören ve İçişleri Bakanlığının zaruret gördüğü kişilere verilir; bu pasaport Türk vatandaşlığı kazanma bakımından bir hak sağlamaz (m. 18).
Geçici koruma kimliği ile yurt dışına çıkış konusu Pasaport Kanununda ayrıca düzenlenmemiştir; geçici korumadan yararlananların Türkiye'ye kabulü, kalışı ve çıkışında yapılacak işlemler Cumhurbaşkanınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir (6458 m. 91). Çıkış izni için valiliğe veya göç idaresine başvurup durumunuzu sormalısınız.
Çocuklar, kayıp pasaport ve yurt dışı yasağı
Reşit olmayan çocuk, pasaport sahibi talep ederse pasaportun refakat hanesine yazılabilir; ancak refakat hanesindeki çocuk pasaport sahibi yanında olmadıkça o pasaportla seyahat edemez (m. 15). Reşit olmayanlar ve mahcurlar yalnız seyahat etmek üzere pasaport alacaksa kanuni mümessillerinin muvafakatini içeren, resmî bir makamdan tasdikli vesika ibraz etmeleri gerekir; anne ve babanın noter veya resmî onayını hazırlamak yararlıdır (m. 17). Yabancı ülke adli veya idari makamlarınca verilen velayet ya da vesayet kararları, kararın verildiği ülkelerdeki dış temsilciliklerde yapılan pasaport başvurularında kabul edilebilir.
Yurt dışına çıkmaları mahkemelerce yasaklananlara pasaport veya seyahat vesikası verilmez; yasak kaldırılmadan başvurunuz sonuçsuz kalır (m. 22). Pasaport veya vesikayı kaybedenlerden bunu haklı bir sebebe dayandıramayanlara yeni pasaport verilmeyebilir; kaybı hemen bildirmeniz ve nasıl kaybettiğinizi belgeleyebilecek durumda olmanız gerekir. Cumhurbaşkanı harp tehlikesi, memleket güvenliği veya sağlık durumuna dokunan olağanüstü hâller dolayısıyla vatandaşların yabancı memleketlere gitmesini kısmen veya tamamen men edebilir (m. 23). Türkiye sınırlarından pasaportsuz olarak giren vatandaşlara idari para cezası verilir; tutar yıllara göre değiştiğinden güncel durumu resmî kaynaklardan kontrol edin (m. 34). Çıkış yasağı ve pasaport iptali konusunda Anayasa Mahkemesi kararlarını ele alan yazımıza da bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Vizeyi girişin garantisi saymak; sınırda belge, pasaport süresi ve yasak kaydı yine kontrol edilir.
- Geri çevirme veya yasak tebligatını imzalayıp saklamamak; tebliğ tarihi itiraz süresini belirler.
- İdari para cezası ve masraf borçlarını araştırmadan yeni vize başvurusu yapmak.
- Çocuğun yalnız seyahati için anne ve baba onayını önceden hazırlamamak.
- Pasaportun kaybını bildirmeyi geciktirmek.
Kaynaklar
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (m. 5-10, 60, 91)
- 5682 sayılı Pasaport Kanunu (m. 2, 12, 15-18, 22, 23, 34)