Vergi mahkemesinde dava açma süresi, özel kanunda ayrı bir süre gösterilmeyen hallerde otuz gündür ve süre, tebliğ tarihini izleyen günden başlar (İYUK m. 7, 8). Dava açılması, dava konusu edilen bölümün tahsil işlemlerini kural olarak durdurur (İYUK m. 27/4); ancak ihtirazi kayıtla verilen beyannameler gibi istisnalarda yürütmenin durdurulması ayrıca istenmelidir.
Bu yazı vergi davasında sürelerin nasıl hesaplanacağını, dilekçede bulunması gerekenleri, davanın tahsilata etkisini, yürütmenin durdurulmasını, istinaf ve temyiz yollarını, vergi hukukundaki mücbir sebep, mühlet ve vade kurallarını ve süre kaçırıldığında ne olacağını anlatır.
Bu yazıda
- Dava açma süresi ve hesaplanması
- Adli tatil, ilanla tebliğ ve dava öncesi başvuru
- Dilekçe ve harç
- Dava açmak tahsilatı durdurur mu?
- Yürütmenin durdurulması
- İstinaf, temyiz ve kanun yolundan vazgeçme
- Yanlış mahkemede dava açılırsa
- Mücbir sebep, mühlet ve vergi sürelerinin hesabı
- Vade, ödeme yeri ve gecikme zammı
- Kaynaklar
Dava açma süresi ve hesaplanması
Kısa cevap: Vergi mahkemelerinde dava açma süresi otuz gündür; süre tebliğ tarihini izleyen günden işlemeye başlar.
Özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde dava açma süresi Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Vergi uyuşmazlıklarında tebliğ yapılan hallerde süre, tebliğ tarihini izleyen günden başlar (İYUK m. 7). Süreler tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işler; tatil günleri sürelere dahildir, ancak son gün tatil gününe rastlarsa süre, tatili izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar (İYUK m. 8). Sürelerin doğru hesaplanması için tebliğin hangi yolla ve hangi tarihte yapıldığını bilmeniz gerekir; bunun için vergi tebligatı ve ihbarname yazısına bakabilirsiniz.
Adli tatil, ilanla tebliğ ve dava öncesi başvuru
- Adli tatil: Kanunda yazılı sürelerin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa bu süreler, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır (m. 8).
- İlanla tebliğ: Adresleri belli olmayanlara ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde, özel kanunda aksine hüküm yoksa dava süresi son ilan tarihini izleyen günden itibaren onbeş gün sonra işlemeye başlar (m. 7).
- Dava öncesi başvuru: İdari dava açmadan önce üst makamdan veya işlemi yapan makamdan işlemin kaldırılması istenebilir. Bu başvuru, işlemeye başlamış dava süresini durdurur; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre yeniden işler (m. 11). Vergi dairesinden görüş veya özelge istemek ise dava yerine geçmez; mevcut işlem süresini ayrıca takip edin.
Dilekçe ve harç
Dava dilekçesinde taraflar, davanın konusu ve sebepleri, deliller, işlemin yazılı bildirim tarihi, uyuşmazlık konusu miktar, verginin veya cezanın türü ve yılı, ihbarnamenin tarihi ve numarası ile varsa mükellef hesap numarası gösterilir (m. 3). Birden fazla belge varsa her birini ayrı ek numarasıyla belirtmeniz ve vergi türü, dönem, işlem ve tutarı açıkça yazmanız gerekir. Harç veya posta ücreti verilmeden ya da eksik verilerek dava açılmışsa otuz gün içinde tamamlanması size tebliğ edilir; yerine getirilmezse davanın açılmamış sayılmasına karar verilir (m. 6). Güncel harçları resmî kaynaktan kontrol etmeniz gerekir.
Dava açmak tahsilatı durdurur mu?
Kısa cevap: Vergi mahkemesinde dava açılması, dava konusu edilen bölümün tahsil işlemlerini durdurur; ancak ihtirazi kayıtla verilen beyannameler gibi istisnalar vardır.
Vergi mahkemelerinde, vergi uyuşmazlıklarından doğan davaların açılması, tarh edilen vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümlerin ve bunların zam ve cezalarının dava konusu edilen bölümünün tahsil işlemlerini durdurur. İşlemden kaldırılan vergi davası dosyalarında tahsil işlemi devam eder; ihtirazi kayıtla verilen beyannameler üzerine yapılan işlemlerle tahsilat işlemlerinden dolayı açılan davalar da tahsil işlemini durdurmaz, bunlar hakkında yürütmenin durdurulması istenebilir (İYUK m. 27/4). Yani her vergi uyuşmazlığında aynı durma sonucu doğmaz; ihtirazi kayıt koymak da sonucu garanti etmez, beyanın türü, kayıt ve dava koşulları incelenir. Vergi borcunu ödemek dava hakkından her durumda vazgeçmek anlamına gelmez; ödeme ile kanun yolu ayrı değerlendirilebilir, ancak seçilen özel usulün sonuçları önemlidir.
Yürütmenin durdurulması
İdari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir. Karar genellikle teminat karşılığı verilir; teminat aranmayabilir de. Yürütmenin durdurulması istemleri hakkındaki kararlara karşı, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir; itiraz üzerine verilen kararlar kesindir (m. 27).
İstinaf, temyiz ve kanun yolundan vazgeçme
İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf yoluna başvurulabilir; konusu kanunda belirlenen tutarı geçmeyen vergi davalarındaki kararlar kesin olabilir, bu yüzden güncel tutarı kontrol etmeniz gerekir (m. 45). Bölge idare mahkemesinin kanunda sayılan davalar hakkındaki kararları kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde Danıştay'da temyiz edilebilir; temyiz hakkının kapsamı ve parasal sınırlar sık değiştiği için başvuru yılındaki geçerli koşulları kontrol edin (m. 46). Kanunda öngörülen koşullarla kanun yolundan vazgeçerseniz tahakkuk eden vergi ve cezalar bir ay içinde ödenir; vergi ve cezanın yüzde sekseni gecikme faiziyle bu sürede ödenirse yüzde yirmi indirim yapılır, tasdik edilen vergi tutarında indirim yoktur (VUK m. 379). Dava konusu yapılan vergilerin ödenmemiş kısmına, yargı kararının tebliğ tarihine kadar geçen süre için gecikme faizi uygulanır; ay kesirleri dikkate alınmaz (VUK m. 112). Bu yüzden davayı kaybetmek ek bir faiz yükü doğurabilir.
Yanlış mahkemede dava açılırsa
Çözümü idari veya vergi mahkemelerinin görevine giren bir konuda adli yargıda dava açtıysanız ve dava görev yönünden reddedilirse, kararın kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli mahkemede dava açabilirsiniz (m. 9). Yine de hak kaybı yaşamamak için baştan doğru yargı yerini belirlemeniz gerekir.
Mücbir sebep, mühlet ve vergi sürelerinin hesabı
Kısa cevap: Mücbir sebep ortadan kalkıncaya kadar vergi ödevlerine ilişkin süreler işlemez; bunun için mücbir sebebin bilinen bir olay olması veya sizin tarafınızdan ispat edilmesi gerekir.
Vergi Usul Kanunu'na göre vergi ödevlerinin yerine getirilmesine engel olacak derecede ağır kaza, ağır hastalık ve tutukluluk, yangın, yer sarsıntısı ve su basması gibi afetler, kişinin iradesi dışında oluşan mecburi gaybubetler ve defter ile belgelerin sahibinin iradesi dışında elinden çıkması mücbir sebeptir (m. 13). Mücbir sebep devam ettiği sürece süreler işlemez ve tarh zamanaşımı da işlemeyen süreler kadar uzar (m. 15). Ağır hastalık nedeniyle beyanname veremediyseniz sağlık raporu gibi belgeleri saklayın, engel kalkınca ödevinizi yerine getirin ve vergi dairesine başvurun. Mücbir sebep halinin ilan edildiği yerlerde ödeme süresi afet tarihinden sonraya rastlayan vergi, ceza ve gecikme faizlerinin ödeme süreleri azami bir yıl uzatılabilir (m. 111); kapsam bölgeye ve vergi türüne göre değişir. Süresinde yapamadığınız işlem için mücbir sebep varsa ve bu bilinen bir olay ise veya ispatlanırsa vergi cezası kesilmez (m. 373).
Zor durumdaysanız ödevi süresinde yerine getiremezseniz mühlet isteyebilirsiniz; ancak sürenin bitmesinden önce yazılı istemde bulunmanız, mazeretin kabule layık görülmesi ve verginin alınmasının tehlikeye girmemesi gerekir. Mühlet en fazla kanuni sürenin bir katı kadardır (m. 17). Kanunda açıkça yazılı olmayan hallerde süreyi tebliği yapacak idare belirler; bu süre onbeş günden az olamaz (m. 14). Vergi kanunlarında sürelerin hesabında gün olarak belirlenen sürelerde başladığı gün hesaba katılmaz; resmî tatil günleri süreye dahildir ama son gün resmî tatile rastlarsa süre, tatili izleyen ilk iş gününün tatil saatinde biter (m. 18).
Vade, ödeme yeri ve gecikme zammı
Vergi kanunlarında gösterilen süreler içinde ödenir; ödeme süresinin son günü verginin vadesi tarihidir. Mücbir sebep veya mühlet nedeniyle süre uzarsa vade, uzayan sürenin bittiği gündür (m. 111). Vergi borcu mükellefin bağlı olduğu vergi dairesine ödenir; borcu vergi dairesinin bulunduğu belediye sınırlarının dışındaki vergi dairelerine de yatırabilirsiniz, ancak ödemenin hangi vergi dairesi hesabına yapıldığını bildirmeniz şarttır (m. 110). Ödeme süresi içinde ödenmeyen kısma vadenin bitim tarihinden itibaren her ay için ayrı ayrı gecikme zammı uygulanır; ay kesirlerine denk gelen zam günlük hesaplanır. Güncel oranı Resmî Gazete'den veya Gelir İdaresi duyurularından kontrol edin (6183 sayılı Kanun m. 51).