Yolcu taşımasında taşıyıcı, yolcuları rahat bir yolculukla ve sağlıklı olarak gidecekleri yere ulaştırmakla yükümlüdür; yolcuların kazaya uğramalarından doğacak zararı tazmin eder (TTK m. 914). Bilette belirtilen yerin başka birine verilmesi, bilette gösterilen aracın yerine aynı düzeyde olmayan aracın konulması veya aracın belli saatten önce hareketi yüzünden yetişememe hâllerinde, zarar ispat edilmese bile bilet parasının üç katı tazminat ödenir (TTK m. 914). Biletin arkasındaki sorumsuzluk kaydı kanuni sorumlulukları ortadan kaldırmaz (TTK m. 854).
Bu yazı otobüs, vapur, tren gibi yolcu taşımalarında taşıyıcının yükümlülüklerini, seferin iptal edilmesi veya gecikmesi hâlinde cayma ve ücret iadesini, rotadan sapmayı, yolculuğun yarıda kalmasını, bagaj ve hapis hakkını, zamanaşımını anlatır. Uçuş iptali ve rötarında önce hangi belge ve hangi muhataba başvuracağınız da genel çerçevede ele alınır.
Bu yazıda
- Taşıyıcının temel yükümlülükleri ve kaza hâlinde tazminat
- Koltuk, araç ve hareket saati ihlallerinde bilet bedelinin üç katı
- Sefer iptal edilirse ücret iadesi ve yeni sefer hakkı
- Gecikme, rotadan sapma ve yarıda kalan yolculuk
- Bagaj, kayıp eşya ve hapis hakkı
- Bilet arkasındaki sorumsuzluk kaydı ve zamanaşımı
- Uçuş iptali ve rötarında belgeler ve başvuru sırası
Taşıyıcının temel yükümlülükleri ve kaza hâlinde tazminat
Taşıyıcı yolcuları rahat bir yolculukla ve sağlıklı olarak gidecekleri yere ulaştırmakla, hava, ses, yer ve çevre kirliliğine meydan vermemek için gerekli düzeni kurmakla, gerekli diğer önlemleri almakla ve mevzuatta öngörülen kurallara uymakla yükümlüdür (TTK m. 914). Yolculuk sırasında kaza olursa taşıyıcı zararı tazmin eder; yolcu kazada ölürse yardımından yoksun kalanlar da tazminat isteyebilir. Taşıyıcı, kazanın kendisinin veya yardımcılarının en yüksek özeni göstermelerine rağmen kaçınamayacakları bir sebepten ileri geldiğini ispat ederse tazminattan kurtulur.
Biletinizi, biniş belgenizi, olay anına ait fotoğraf ve görüntüleri, varsa tutanağı ve tedavi evraklarını saklayın. Taşıyıcının kusursuzluğunu ispatlama yükü kendisinde olduğundan, olayın nasıl geliştiğini gösteren belgeler önem taşır.
Koltuk, araç ve hareket saati ihlallerinde bilet bedelinin üç katı
Bilette belirtilen yerin başka birine verilmesi, bilette gösterilen aracın yerine aynı düzeyde olmayan aracın konulması, aracın belli saatten önce hareketi yüzünden yetişememe veya ilk yardım malzemesinin bulunmaması hâllerinde, zarar ispat edilmese bile taşıyıcı bilet parasının üç katını tazminat olarak öder (TTK m. 914). Bu nedenle koltuğunuz başkasına verilmişse biletinizi ve durumu gösteren kayıtları (fotoğraf, görevli ifadesi, tutanak) alın; zarar hesabı yapmanız gerekmez. Tazminatın güncel parasal karşılığını bilet bedelinden hesaplayacaksınız; tutar oranı kanunda belirlenmiştir.
Sefer iptal edilirse ücret iadesi ve yeni sefer hakkı
Sonuç iptalin sebebine göre değişir. Ölüm, hastalık gibi mücbir sebepte veya taşıyıcıya kusur yüklenemeyen araç sorununda sözleşme tazminatsız geçersiz olur ve taşıyıcı peşin ücreti geri verir. Sefer taşıyıcının fiili veya ihmali yüzünden yapılmamışsa yolcu ayrıca tazminat isteyebilir (TTK m. 907).
Sefer herhangi bir sebeple yapılmamış ve yolcu o sefer için gerekli yerde bulunamamışsa, yolcunun izleyen seferlerden birinde aynı düzeydeki araçla seyahat etme hakkı vardır; yeter ki bu taşıyıcı için imkânsız veya büyük bir mali yük olmasın. Sefer öneremeyen taşıyıcı bilet ücretinin üç katı tutarında tazminat öder (TTK m. 907). Yani iptal edilen seferin yerine başka bir sefer istemeniz mümkündür; taşıyıcı bunu sunamıyorsa tazminat gündeme gelir.
Gecikme, rotadan sapma ve yarıda kalan yolculuk
Hareket, duruma ve şartlara göre yolcudan katlanması istenemeyecek bir süre gecikirse yolcu sözleşmeden cayıp ödediği ücreti ve varsa zararını isteyebilir. Cayma şekle bağlı değildir; hareket yerinden ayrılma da cayma sayılır. Zarar ispat edilemese bile mahkemece bilet parasının üç misli tazminata karar verilir (TTK m. 908). Katlanılması istenemeyecek süre her olayda ayrıca değerlendirilir; bu nedenle gecikmeyi, bekleme koşullarını ve taşıyıcının açıklamalarını belgelendirin.
Taşıyıcı sefer esnasında tarifede bulunmayan bir yerde durur, sebepsiz yere olağan yoldan başka yol izler veya kendi fiili sebebiyle gidilmesi amaçlanan yere geç ulaşırsa yolcu sözleşmeden cayıp tazminat isteyebilir (TTK m. 909). Sefer idari tasarruf, aracın onarım zorunluluğu veya ansızın çıkan tehlikeli bir sebeple gecikirse yolcu beklemek istemezse ücreti gidilen yolla orantılı ödeyerek sözleşmeden cayabilir; taşıma aracının hareketini beklerse yalnızca kararlaştırılmış ücreti öder (TTK m. 910).
Hareketten sonra sefer duraklarsa sonuç sebebe bağlıdır. Taşıyıcı sefere devamdan vazgeçer veya kusuru yüzünden yolcu yolda inmek zorunda kalırsa ücret ödenmez, ödenmişse geri alınır. Taşıyıcıya kusur yüklenemeyen sebepte ücret gidilen yolla orantılı ödenir (TTK m. 911).
Otobüste kalkış yerinin değiştirilmesi
Otobüs biletinde yazan kalkış yeri değiştirilmişse bilet, taşıyıcı bildirimleri, yeni kalkış yeri ve doğan masrafları saklayın; hizmetin taahhüt edilen koşullarıyla fiilî durumunu karşılaştırın. Gerektiğinde tüketici mevzuatındaki ayıplı hizmet kuralları da gündeme gelebilir.
Bagaj, kayıp eşya ve hapis hakkı
Yolcu, bagajı ve el bagajı için aksine sözleşme yoksa ayrı ücret ödemez. Taşıyıcı yolcunun eşyasının zıyaından veya hasara uğramasından Kanunun 875 ila 886. maddeleri uyarınca sorumludur; yolcunun kişisel eşyasından da taşıyıcı sorumludur (TTK m. 912). Otobüste unutulan eşya ile teslim edilmiş bagajın kaybı aynı şey değildir: eşyanın taşıyıcının sorumluluğuna ne zaman ve nasıl verildiği önemlidir; bagaj fişini, teslim bilgisini ve olayın fark edildiği zamanı belirleyin.
Taşıyıcı, seyahat ücretinin teminatı olarak Türk Medenî Kanunu'nun hapis hakkına ilişkin hükümleri uyarınca bagaj üzerinde hapis hakkına sahiptir (TTK m. 913). Hapis hakkı ücret alacağını güvenceye almak içindir; tutarın doğruluğunu ve bilet kaydını kontrol edin.
Bilet arkasındaki sorumsuzluk kaydı ve zamanaşımı
Kanunun taşıyıcıya yüklediği sorumlulukların önceden hafifletilmesi veya kaldırılması sonucunu doğuran sözleşme hükümleri geçersizdir; bu hükümler biletlerde, tarifelerde, genel işlem şartlarında yer alsa da hüküm aynıdır (TTK m. 854). Yolcu taşımasından doğan davalarda yolcunun kaza sonucu ölmesi veya bedensel bütünlüğü zedeleyen zarara uğraması hâlinde istem hakları on yılda, diğer zararlarda bir yılda zamanaşımına uğrar. Yolcu taşımasında süre yolcunun varma yerine ulaşma tarihinden başlar; ulaşamamışsa ulaşması gereken tarihten itibaren işler (TTK m. 855).
Uçuş iptali ve rötarında belgeler ve başvuru sırası
Hava yolcu hakları, havacılığa özgü düzenlemelere tabidir ve burada TTK'daki genel yolcu taşıma hükümleri yerine o düzenlemeye bakılır (TTK m. 852). Bu yüzden uçuş iptalinde ve rötarda önce uçuş ve bilgilendirme kayıtlarınızı koruyun, ardından taşıyıcıdan mevcut seçenekleri isteyin: iade, güzergâh değişikliği, hizmet ve tazminat koşulları ayrı ayrı değerlendirilir. Uçuşun güzergâhına göre hangi düzenlemenin uygulandığını Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün resmî yolcu hakları sayfasından kontrol edin.
- Rötar: Her rötar aynı parasal hakları doğurmaz; gecikmenin süresi, nedeni ve uygulanacak düzenleme önemlidir. Planlanan ve gerçekleşen saatleri, taşıyıcının açıklamasını, rezervasyonu, biniş kartını ve gider belgelerini saklayın.
- Acente mi, havayolu mu? Yolcu hakları kapsamındaki uçuş aksaklığı için uçuşu fiilen yapan şirkete, bilet satış ilişkisi için satıcıya başvurmanız gerekebilir.
- Kupon teklifi: Teklifin kapsamını ve kabul koşullarını okuyun; bilet iadesi ile diğer taleplerinizden hangisinin karşılandığını açıkça öğrenin.
- Sınıf düşürme ve bağlantılı uçuş: Satın alınan sınıfı gösteren bilet, fiilî uçuş bilgisi ve şirketin açıklamasını birleştirin; tek rezervasyon ile bağımsız biletler farklı sorumluluklar doğurabilir.
- Bagaj hasarı: Eve döndükten sonra fark ettiyseniz bagaj etiketi, bilet, fotoğraf ve fark etme zamanını kaydedin; bildirim sürelerini gecikmeden taşıyıcıdan ve ilgili kurallardan kontrol edin.
- SHGM başvurusu: Ön başvurunuzu ve varsa yanıtı ekleyin; olayın hangi aksaklık türüne ilişkin olduğunu belirtin.
Sık yapılan hatalar
- Biletin arkasındaki sorumsuzluk kaydına güvenip talepten vazgeçmek.
- İptal veya gecikmede biletin iadesi ile tazminatı birbirine karıştırmak.
- Kaza veya bagaj kaybında olay anına ait belgeleri toplamamak.
- Kupon teklifini kabul ederken diğer taleplerden vazgeçtiğini fark etmemek.
Eşya taşımasındaki sorumluluk için taşıyıcının sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.