Ceza ve soruşturma alanında “delil toplama ve bilirkişi” başlığı altında 21 kısa soru ve cevap. Her cevabın dayandığı kanun maddesi yanında gösterilir. Örnek sorular: Savcı yalnızca aleyhime olan delilleri mi toplar? Soruşturma işlemleri herkese açık mı? Hâkim kararı gerektiren işlemleri savcı nasıl yaptırır?
Delil toplama ve bilirkişi
Savcı yalnızca aleyhime olan delilleri mi toplar?
Hayır. Cumhuriyet savcısı, maddi gerçeğin araştırılması ve adil yargılama için emrindeki adli kolluk görevlileri aracılığıyla şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza altına almakla ve şüphelinin haklarını korumakla yükümlüdür.
Soruşturma işlemleri herkese açık mı?
Kanunun başka hüküm koyduğu hâller saklı kalmak ve savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla soruşturma evresindeki usul işlemleri gizlidir. Dosya erişiminde avukatın yetkilerini ayrıca kontrol et.
Hâkim kararı gerektiren işlemleri savcı nasıl yaptırır?
Cumhuriyet savcısı, ancak hâkim tarafından yapılabilecek bir soruşturma işlemine gerek görürse istemini işlemin yapılacağı yerin sulh ceza hâkimine bildirir. Sulh ceza hâkimi işlemin kanuna uygun olup olmadığını inceleyerek karar verir.
Bilirkişi incelemesini kimler isteyebilir?
Çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren hâllerde bilirkişi görüşü resen veya Cumhuriyet savcısının, katılanın, vekilinin, şüpheli veya sanığın, müdafiin veya kanuni temsilcinin istemi üzerine alınabilir.
Bilirkişi hukuki değerlendirme yapabilir mi?
Hayır. Bilirkişi, çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz; hâkim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz. Genel bilgi veya hukuki bilgiyle çözülecek konularda bilirkişiye başvurulamaz.
Bilirkişi raporunu ne kadar sürede vermelidir?
Bilirkişi incelemesi kararında görevin yerine getirileceği süre belirtilir. Bu süre işin niteliğine göre üç ayı geçemez; özel sebeplerde gerekçeli kararla en çok üç ay daha uzatılabilir.
Bilirkişi raporuna itiraz etmek için süre verilir mi?
Bilirkişi incelemeleri tamamlandığında yeni inceleme istemek veya itirazları bildirmek için savcıya, katılana, şüpheliye veya sanığa, müdafiine ve kanuni temsilciye süre verilir. İstemler reddedilirse üç gün içinde gerekçeli karar verilir.
Bilirkişiyi reddedebilir miyim?
Hâkimin reddini gerektiren sebepler bilirkişi hakkında da geçerlidir. Şüpheli veya sanık, müdafii ve diğer ilgililer ret hakkını kullanabilir; ret nedenini dayandığı olguları göstererek açıklaman gerekir.
Hafif suçta kan örneği veya iç beden muayenesi yapılabilir mi?
Üst sınırı iki yıldan daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda kişi üzerinde iç beden muayenesi yapılamaz; kişiden kan veya benzeri biyolojik örneklerle saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınamaz.
Şüpheli olarak parmak izimin ve fotoğrafımın alınması zorunlu mu?
Üst sınırı iki yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren suçta kimliğin teşhisi için gerekirse savcının emriyle fotoğraf, beden ölçüleri, parmak ve avuç içi izi, ses ve görüntü kaydı alınabilir. Kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat hâlinde kayıtlar yok edilir.
Keşifte avukatım ve ben hazır bulunabilir miyiz?
Keşif yapılması sırasında şüpheli, sanık, mağdur ve bunların müdafii ve vekili hazır bulunabilir. Tutuklu şüpheli veya sanık, ancak zorunlu sayılan hâllerde hâkim veya mahkeme kararıyla keşifte hazır bulundurulur.
Hukuka aykırı elde edilen delil mahkemede dinlenir mi?
Ortaya konulması istenen delil kanuna aykırı olarak elde edilmişse reddolunur. Yüklenen suç ancak hukuka uygun bir şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir; hâkim kararını duruşmada tartışılmış delillere dayandırır.
Kadın olarak muayene için kadın hekim isteyebilir miyim?
Kadının muayenesi, istemi hâlinde ve olanaklar elverdiğinde bir kadın hekim tarafından yapılır. Bu isteğini muayeneden önce açıkça bildir ve tutanağa geçirtmeyi unutma.
Suçluya kaçması için yardım etmek suç mudur?
Suç işleyen bir kişiye araştırma, yakalanma, tutuklanma veya hükmün infazından kurtulması için imkân sağlayan kimse altı aydan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Üstsoy, altsoy, eş, kardeş veya suç ortağı tarafından işlenmesi hâlinde ceza verilmez.
Tanığı etkilemeye çalışmak suç mudur?
Görülmekte olan davada veya yapılan soruşturmada hukuka aykırı karar vermesi, işlem tesis etmesi ya da gerçeğe aykırı beyanda bulunması için yargı görevi yapanı, bilirkişiyi veya tanığı hukuka aykırı olarak etkilemek amacıyla alenen beyanda bulunan kişi adli para cezasıyla cezalandırılır.
Soruşturma sırasında kolluk görevlisi hakkında doğrudan soruşturma yapılabilir mi?
Savcının sözlü veya yazılı istem ve emirlerini yapmakta kötüye kullanma veya ihmalleri görülen kolluk âmir ve memurları hakkında Cumhuriyet savcılarınca doğrudan soruşturma yapılır. Adli kolluk, savcının emirlerini gecikmeksizin yerine getirmekle yükümlüdür.
Adli kolluk kimleri kapsar ve kimin emrindedir?
Adli kolluk, soruşturma işlemlerini yapan emniyet, jandarma, gümrük ve sahil güvenlik görevlilerini ifade eder. Soruşturma işlemleri Cumhuriyet savcısının emir ve talimatları doğrultusunda öncelikle adli kolluğa yaptırılır.
Suçüstü hâllerinde sulh ceza hâkimi soruşturma işlemi yapabilir mi?
Suçüstü hâli ile gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde, Cumhuriyet savcısına erişilemiyorsa veya olay genişliği itibarıyla savcının iş gücünü aşıyorsa sulh ceza hâkimi de bütün soruşturma işlemlerini yapabilir.
Beni sorgulayan hâkimin yanında yazman bulunması şart mı?
Şüphelinin ifadesinin alınması veya sorgusu, tanık ve bilirkişinin dinlenmesi veya keşif sırasında Cumhuriyet savcısı veya sulh ceza hâkiminin yanında bir zabıt kâtibi bulunur. Her soruşturma işlemi tutanağa bağlanır.
Terör ve örgüt suçlarında kolluk tutanağında polisin adı yazılır mı?
Belirli suç gruplarıyla ilgili soruşturma ve kovuşturmalarda kolluk tutanaklarında ilgili görevlilerin açık kimlikleri yerine sadece sicil numaraları yazılır. Çağrılmaları gerektiğinde çağrı kâğıdı iş yeri adreslerine tebliğ edilir.
Soruşturma için başka şehirde işlem gerekirse savcı ne yapar?
Cumhuriyet savcısı, adli görevi gereğince yargı çevresi dışında bir işlem yapma ihtiyacı doğarsa bu hususta o yer Cumhuriyet savcısından söz konusu işlemi yapmasını ister.
Bu konuda sık sorulanlar
Darp muayenesinin kadın hekim tarafından yapılmasını isteyebilir miyim?
Evet. Kadının muayenesi, istemi hâlinde ve olanaklar elverdiğinde kadın hekim tarafından yapılır. Bu isteğinizi muayeneden önce kolluğa veya hastane görevlisine açıkça bildirin; olanak yoksa bunun nedenini sorabilir ve muayenenin bir yakınınızın veya görevlinin yanında yapılmasını talep edebilirsiniz. Ayrıntılı yazı
Bilirkişi hukuki değerlendirme yapabilir mi?
Hayır. Bilirkişi, çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz; hâkim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz. Ayrıntılı yazı
Şimdi ne yapabilirsin?
- Olayına uyan soruyu bul ve cevabın dayandığı maddeyi resmî metinden oku.
- Tarihleri, belgeleri ve tebligatları not et; süreler olay tarihine göre değişir.
- Dosyana özel sonuç için ilgili alanda çalışan bir avukatla görüş.
Neye dikkat etmelisin?
- Türkiye hukuku kapsamında genel bilgilendirme içerir; dosyanın tarihleri ve özel koşulları sonucu değiştirebilir.
- Cevaplar kanun metninin genel kuralını anlatır. Süreleri ve istisnaları resmî metinden ve olay tarihine göre ayrıca kontrol et.
Ne zaman avukatla görüşmelisin?
Karar veya tebligat aldıysan, bir belge imzalayacaksan ya da hangi yolun uygulanacağını ayıramıyorsan ilgili alanda avukatla görüş.
İşini kolaylaştıracak araçlar
- Ceza dosyamda hangi adımı atmalıyım?
- Gelen tebligatı nasıl okuyabilirim?
- İlk görüşme dosyamı hazırla
- Belgemde ne yazıyor?
Dayanaklar ve resmî kaynaklar
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi KanunuMevzuat Bilgi Sistemim.160/2 · m.157 · m.162 · m.63 · m.63 ve 67 · m.66/1 · m.67/5 · m.69 · m.75/5 · m.81 · m.84 · m.206 ve 217 · m.77 · m.161 · m.164 · m.163 · m.169 · m.169/7 · m.161/1
- 5237 sayılı Türk Ceza KanunuMevzuat Bilgi Sistemim.283 · m.288
İlgili konular
- Arama, el koyma ve dijital delillerde neye bakılır?
- Ceza ve soruşturma: uygulama, belgeler ve ayrıntılı sorular
- Yakalama ve gözaltı · Ceza ve soruşturma: kısa cevaplar ve dayanakları
Genel bilgidir; hukuki görüş değildir. Yayın ilkeleri