Adli para cezası, ödeme emrine rağmen belirlenen sürede ödenmezse Cumhuriyet savcısının kararıyla ödenmeyen kısma karşılık gelen gün hapse çevrilir ve iki saat çalışma bir gün sayılmak üzere kamuya yararlı bir işte çalıştırılırsınız (İnfaz Kanunu m. 106/3). Programa uymazsanız çalıştığınız günler mahsup edilerek kalan hapis açık ceza infaz kurumunda çektirilir. Hapis veya çalışma sırasında bile kalan parayı öderseniz serbest kalırsınız (m. 106/8).
Bu yazı adli para cezasının ödeme ve infazını, kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırımlara çevrilmesini, hapis cezasının ertelenmesinin şartlarını ve denetim süresini, cezaevinde izin ve ziyaret kurallarını anlatır.
Bu yazıda
- Adli para cezası: ödeme emri, süre ve taksit
- Ödenmezse: kamuya yararlı çalışma ve hapse çevirme
- Çocuklar, hak yoksunlukları ve kalan borç
- Kısa süreli hapis ve seçenek yaptırımlar
- Hapis cezasının ertelenmesi
- HAGB ile erteleme farkı
- Cezaevinde izin türleri
- İzinden geç dönmek
- Ziyaret kuralları
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar
Adli para cezası: ödeme emri, süre ve taksit
Adli para cezasını içeren ilam Cumhuriyet başsavcılığına verilir; Cumhuriyet savcısı otuz gün içinde adli para cezasının ödenmesi için hükümlüye ödeme emri tebliğ eder (m. 106/2). Tebligat adresinizi güncel tutun; ödeme emrini kaçırmak sonraki adımları hızlandırır. Hükümde adli para cezası taksite bağlanmamışsa, bir aylık süre içinde cezanın üçte birini ödeyen hükümlünün isteği üzerine geri kalan kısmın birer ay ara ile iki eşit taksitte ödenmesine izin verilir; ilk taksit süresinde ödenmezse ikinci takside ilişkin izin hükümsüz kalır (m. 106/6). Cezanın güncel borç dökümünü Cumhuriyet başsavcılığından isteyin.
Ödenmezse: kamuya yararlı çalışma ve hapse çevirme
Ödenmeyen kısma karşılık gelen gün miktarı hapis cezasına çevrilir ve hükümlünün iki saat çalışması karşılığı bir gün olmak üzere kamuya yararlı bir işte çalıştırılmasına karar verilir; günlük çalışma süresi en az iki, en fazla sekiz saat olacak şekilde denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenir (m. 106/3). Bu çalışma ücretsizdir ve hükümlü bir kamu kurumunun veya kamu yararına hizmet veren özel kuruluşun belirli hizmetlerinde çalıştırılır (m. 105/1). Adli para cezasının hapse çevrileceği mahkeme ilamında yazılı olmasa bile bu hüküm Cumhuriyet başsavcılığınca uygulanır (m. 106/5).
Adli para cezası yerine çektirilen hapis süresi üç yılı geçemez; birden fazla hükümle adli para cezalarına mahkûmiyet hâlinde bu süre beş yılı geçemez (m. 106/7). Adli para cezasından çevrilen hapsin infazı kural olarak ertelenemez ve bunun infazında koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz (m. 106/9).
Çocuklar, hak yoksunlukları ve kalan borç
- Çocuklar: Çocuklar hakkında hükmedilen adli para cezasının ödenmemesi hâlinde bu ceza hapse çevrilemez; ceza Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleriyle tahsil edilir (m. 106/4).
- Hak yoksunlukları: Adli para cezası hapse çevrilmiş olsa bile hak yoksunlukları bakımından esas alınacak olan adli para cezasıdır (m. 106/9).
- Kalan borç: İnfaz edilen hapsin veya kamuya yararlı işte çalışmanın süresi adli para cezasını tamamen karşılamazsa geri kalanın tahsili için ilam mal memuruna verilir ve Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanuna göre tahsil edilir (m. 106/11).
- Taksit kaçırılması: Ödenmeme sonuçları kanuna göre değerlendirilir; tebligatı ve ödeme planını geciktirmeden inceletin.
Hapis cezasının paraya çevrilmesi konusu için hapis cezası paraya çevrilir mi yazımıza da bakabilirsiniz.
Kısa süreli hapis ve seçenek yaptırımlar
Hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır (TCK m. 49/2) ve suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa ve suçun işlenmesindeki özelliklere göre seçenek yaptırımlardan birine çevrilebilir (m. 50/1). Seçenekler şunlardır: adli para cezası; mağdurun veya kamunun zararının tamamen giderilmesi; en az iki yıl süreyle bir meslek veya sanat edindirici eğitim kurumuna devam; belirli yerlere gitme veya belirli etkinlikleri yapma yasağı; ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınması veya meslekten yasaklanma; gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararlı işte çalıştırılma.
Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla otuz gün ve daha az hapis cezası ile fiili işlediği tarihte onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş kişilerin bir yıl veya daha az hapis cezası seçenek yaptırımlardan birine çevrilir (m. 50/3). Suç tanımında hapis cezası ile adli para cezası seçenek olarak öngörülüyorsa ve hapis cezasına hükmedilmişse, bu ceza artık adli para cezasına çevrilmez (m. 50/2). Taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezası uzun süreli olsa da diğer koşullar varsa adli para cezasına çevrilebilir; ancak bilinçli taksirde bu uygulanmaz (m. 50/4).
Hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebligata rağmen otuz gün içinde seçenek tedbirin gereklerine başlanmaması veya devam edilmemesi hâlinde infaz hâkimliği kısa süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verir (m. 50/6). Tedbirin sizin elinizde olmayan nedenlerle yerine getirilememesi durumunda ise infaz hâkimliğince tedbir değiştirilir (m. 50/7).
Hapis cezasının ertelenmesi
İşlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir; fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş kişiler için bu üst sınır üç yıldır (TCK m. 51/1). Erteleme için iki şart aranır: kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması ve suçu işledikten sonra yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık dolayısıyla tekrar suç işlemeyeceği konusunda mahkemede bir kanaatin oluşması.
- Zararın giderilmesi koşulu: Erteleme, mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi koşuluna bağlı tutulabilir; bu durumda koşul gerçekleşinceye kadar ceza infaz kurumunda çektirilmeye devam edilir (m. 51/2).
- Denetim süresi: Cezası ertelenen hükümlü hakkında bir yıldan az, üç yıldan fazla olmamak üzere denetim süresi belirlenir; bu sürenin alt sınırı mahkûm olunan ceza süresinden az olamaz (m. 51/3). Süre yükümlülüklere uygun veya iyi hâlli geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır.
- Yükümlülükler: Denetim süresi içinde bir eğitim programına devam, bir meslek sahibi için gözetim altında çalışma gibi yükümlülükler konabilir; mahkeme süreyi yükümlülük belirlemeden geçirmeye de karar verebilir (m. 51/4-6).
- Yeni suç: Denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmesi veya yükümlülüklere infaz hâkiminin uyarısına rağmen uymamakta ısrar edilmesi hâlinde ertelenen ceza kısmen veya tamamen infaz kurumunda çektirilebilir (m. 51/7).
HAGB ile erteleme farkı
Açıklanması geri bırakılan hükümde (HAGB) mahkûm olunan hapis cezası ertelenemez ve kısa süreli olması hâlinde seçenek yaptırımlara çevrilemez; denetim süresinde kasten yeni suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa dava düşer (CMK m. 231). İki kurumu karıştırmayın: erteleme verilmiş bir hükmü infaz etmeme, HAGB ise hükmün hiç açıklanmamasıdır. Karar tarihine göre uygulanacak güncel hükmü ve geçiş kurallarını kararınızın tamamı üzerinden inceletin.
Cezaevinde izin türleri
Yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlarında bulunanlar dışındaki hükümlülere mazeret izni, özel izin veya iş arama izni verilebilir ve izinde geçen süreler hükümlülükte geçmiş sayılır (m. 93).
- Mazeret izni: Hükümlülük süresinin onda birini iyi hâlle geçirmiş olanlara ana, baba, eş, kardeş veya çocuğun ölümü nedeniyle ya da bu yakınların yaşamsal tehlike oluşturacak ağır hastalığı veya deprem, su baskını, yangın gibi felaketler nedeniyle uğradıkları zararın belgelendirilmesi koşuluyla, yol dışında on güne kadar mazeret izni verilebilir (m. 94).
- Özel izin: Açık ceza infaz kurumlarında bulunanlara ve açığa ayrılmaya hak kazananlara, aileleriyle bağlarını sürdürmek ve dış dünyaya uyumlarını sağlamak amacıyla kurum en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet başsavcılığının onayı ile üç ayda bir, yol hariç yedi güne kadar izin verilebilir (m. 95).
- İş arama izni: Hükümlülük sürelerinin en az altı ayını kesintisiz geçirmiş ve koşullu salıverilmelerine bir ay kalmış hükümlülere, çalışma günleri içinde sekiz saate kadar izin verilebilir (m. 96).
İzinden geç dönmek
İzinden dönmeyen veya iki günden fazla bir süre geçtikten sonra dönen hükümlüler hakkında Türk Ceza Kanununun 292 nci ve izleyen maddelerinde yazılı hükümler uygulanır; izin süresini iki gün veya daha az geçirenler hakkında ise disiplin işlemi yapılır (m. 97). Salgın hastalık, doğal afet, savaş veya seferberlik durumunda bu sebeplerden dolayı izinden dönemeyen veya geç dönen hükümlülere ceza verilmez. Gecikme riski varsa kuruma önceden yazılı ve belgeli bilgi verin.
Ziyaret kuralları
Hükümlü, belgelendirilmesi koşuluyla eşi, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları ile vasisi veya kayyımı tarafından haftada bir kez ve ayrıca kuruma kabullerinde ad ve adreslerini bildirdiği en fazla üç kişi tarafından, yarım saatten az ve bir buçuk saatten fazla olmamak üzere çalışma saatleri içinde ziyaret edilebilir (m. 83/1). Çocuk hükümlüler için ziyaret süresi bir saatten az, üç saatten fazla olmamak üzere belirlenir. Sayılanlar dışındaki kimselerin ziyaretine Cumhuriyet başsavcılığı yazılı izin verebilir (m. 83/2); ziyaret edecek arkadaşınız için başsavcılığa dilekçe verin ve kimlik ile ilişki bilgisini belgeleyin. Görüşler kapalı ve açık olmak üzere iki biçimde yapılır.
- Eşya: Kurumun düzenini ve sağlığı bozabilecek eşya ve maddeler ile her türlü iletişim araçları kuruma sokulamaz; konusu suç teşkil etmemekle birlikte sokulması yasak eşya çıkışta sahibine verilmek üzere muhafaza altına alınır (m. 86).
- Kurallara uymayan ziyaretçi: Görüşme hakkına sahip özel kişilerin kurum güvenliğinin korunması amacıyla alınan tedbirlere aykırı davranışları nedeniyle görüşme hakları kurumun en üst amirince bir aydan bir yıla kadar kısıtlanabilir (m. 86).
- Avukat: Avukatlar ağır cezayı gerektiren suçüstü hâlleri dışında elle aranamaz; savunmaya ilişkin olduğu yazılı olarak beyan edilen belge ve dosyalar incelemeye tâbi tutulmaz (m. 86).
- Yabancı hükümlü: Vatandaşı olduğu devletin diplomatik temsilciliği veya konsolosluğunun ziyaret istemleri geciktirilmeden yerine getirilir (m. 84).
- Ağırlaştırılmış müebbet: Eşi, altsoy ve üstsoyu, kardeşleri ve vasisi belirlenen gün, saat ve koşullarda onbeş günlük aralıklarla ve günde bir saati geçmemek üzere ziyaret edebilir (m. 25).
Kesinleşme, infaz ve denetimli serbestlik
Kesinleşme şerhi ile cezanın infazı aynı belge değildir: kesinleşme kararın durumunu, infaz kayıtları uygulanmasını gösterir; ilamı ve infaz dosyasını birlikte inceleyin. Hapis cezasının tamamı her dosyada aynı usulle infaz edilmez; suç, süre, tarih, tekerrür ve özel hükümler sonucu değiştirir, başkasının dosyasındaki hesabı kendinize uygulamayın. Koşullu salıverilmeden yararlanmak için mahkûmun infaz süresini iyi hâlli geçirmesi gerekir; süreli hapis cezalarında kural olarak cezanın yarısının infaz kurumunda çekilmesi aranır, ağırlaştırılmış müebbette otuz yıl, müebbette yirmidört yıl esas alınır ve kanundaki istisnalar saklıdır (İnfaz Kanunu m. 107). Koşullu salıverilme denetim ve geri alma sonuçları içerebilir; bu nedenle cezanın tamamen bitmesiyle karıştırılmamalıdır. Açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlülerin talebi hâlinde cezaları denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infaz edilebilir (m. 105/A); karardaki yükümlülükleri ve tebliğleri düzenli takip edin. Ayrıntılar için infaz hesaplama yazımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Adli para cezası ödeme emrini görmezden gelmek
- Hapse çevrilmiş olsa bile hak yoksunluklarının adli para cezasına göre belirlendiğini bilmemek
- Seçenek tedbirin gereklerine otuz gün içinde başlamamak
- Erteleme ile HAGB'yi karıştırmak
- İzinden dönüşü geciktirmek