Araç hasarında onarım bedeli ile değer kaybı ayrı zarar kalemleridir; değer kaybı için her dosyada kesin sonuç veren tek bir formül yoktur ve rakam ancak ekspertiz ve onarım belgeleriyle somut inceleme yapılarak belirlenir (TBK m.49, m.50, m.51). Sigortadan alacağınız tutar ise zarar sigortası ilkelerine bağlıdır: sigortacı gerçek zararınızı öder, sorumluluğu sigorta bedeliyle sınırlıdır ve aynı zarar için birden fazla sigortadan fazlası alınamaz (TTK m.1459, m.1461, m.1465).
Bu yazı kaza sonrası araç hasarını, değer kaybını, kaza tutanağında kusurlu görünmenin sonucunu, çekici ve otopark giderlerini, ikame araç ve araçtan mahrumiyeti, pert değerlendirmesini, kasko ile trafik sigortası farkını ve zarar sigortasının genel ilkelerini; ayrıca tarım sigortalarını anlatır. Değer kaybının hukuki yönü için ayrıca trafik sigortası değer kaybı yazısına bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Tutanakta kusurlu görünüyorsanız
- Onarım bedeli, değer kaybı, önceki hasar
- Eksper raporu, parça tartışması, çekici, otopark, bekleme süresi
- İkame araç, araçtan mahrumiyet, pert
- Trafik sigortası mı, kasko mu? Muafiyet ve limit
- Sigorta ödemezse nereye başvurulur?
- Zarar sigortası ilkeleri: gerçek zarar, eksik sigorta, çifte sigorta
- İpotekli, haczedilmiş mal ve geriye dönük sigorta
- Tarım sigortaları
- Kaynaklar
Tutanakta kusurlu görünüyorsanız
Kısa cevap: Hiçbir hakkınız kalmadığı anlamına gelmez; kusur değerlendirmesi, zarar ve poliçe kapsamı birlikte ele alınır.
İlk kayıt her uyuşmazlığı kesin olarak çözmez. Tutanağı, fotoğrafları, varsa kamera kaydını ve inceleme raporunu koruyun; kusura itiraz ile sigorta talebini ayrı değerlendirin. Fotoğraf sunuyorsanız hangi yönü, işareti veya hareketi gösterdiğini yazın; yalnızca çok sayıda ek göndermek yeterli açıklama değildir (KTK m.84). Zarar gören zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuşsa hâkim tazminatı indirebilir (TBK m.52); emniyet kemeri kullanmama iddiası da otomatik tam hak kaybı doğurmaz, zarara etkisi ve kusur indirimi somut olarak değerlendirilir.
Onarım bedeli, değer kaybı, önceki hasar
- Ayrı kalemler: Onarım gideri tamir maliyetini, değer kaybı araçtaki ekonomik azalmayı ilgilendirir; ayrı hesap ve deliller gerekir (TBK m.49, m.50).
- Tek formül yok: Değer kaybı için hasarın niteliği, onarım, aracın geçmişi ve piyasa etkisi önemlidir; yalnız kilometreye bakılmaz, yaş, önceki hasarlar, onarım ve piyasa etkisi birlikte değerlendirilir (TBK m.50, m.51). Belgesiz verilen rakamı kesin alacak saymayın.
- Önceki hasar: Aracın daha önce hasarlı olması her talebi bitirmez; önceki ve yeni hasarın yeri ile etkisi ayrılır. Aynı bölgedeki eski onarım kayıtlarını gizlemeyin (TBK m.50, m.52).
- Zararın ispatı: Zarar gören kural olarak zararını ve zarar verenin kusurunu ispatlamak zorundadır; miktar tam ispat edilemiyorsa hâkim olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak hakkaniyete uygun belirler (TBK m.50).
Eksper raporu, parça tartışması, çekici, otopark, bekleme süresi
- Eksper raporunun tamamını isteyin: Parça, işçilik, yöntem ve değerleme dayanakları önemlidir; yalnızca sonuç tutarıyla itiraz hazırlamayın. Sigorta eksperliği ruhsat gerektirir (Sigortacılık Kanunu m.22).
- Orijinal ve eşdeğer parça: Onarım faturasını, parça kodlarını, poliçeyi ve teknik raporu karşılaştırın; sigorta sözleşmesi kapsamını aracın özellikleriyle birlikte inceleyin. Teminat dışı iddiasının ispat yükü sigortacıdadır (TTK m.1409).
- Çekici ve otopark: Kazayla bağlantılı makul giderlerin değerlendirilmesinde belge gerekir; tarih, hizmet ve ödeme kaydını saklayın (TBK m.50).
- Serviste bekleme: Bekleme süresinin tamamı otomatik olarak karşı tarafa yüklenmez; gecikmenin nedeni ve makul onarım süresi incelenir, parça bekleme, kişisel tercih ve teknik süre ayrılır (TBK m.50, m.52).
İkame araç, araçtan mahrumiyet, pert
- Araçtan mahrum kalma: Zararın varlığı ile poliçe kapsamı ayrı konulardır; makul onarım süresi ve sorumlu taraflar incelenir. Zorunlu trafik sigortası gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararları kapsamaz (KTK m.92).
- İkame araç: Verilen aracın süresi ve koşulları ile iddia edilen zarar karşılaştırılır; aynı zarar için mükerrer ödeme istenmez.
- Pert: Değerleme, ödeme ve araç devri ayrı işlemlerdir; pert değerlendirmesi aracın hemen sigortacıya geçtiği anlamına gelmez. Teklif ve devir belgelerini birlikte okuyun (TTK m.1459). Hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı talepleri ise zorunlu trafik sigortası kapsamı dışındadır (KTK m.92).
Trafik sigortası mı, kasko mu? Muafiyet ve limit
Zorunlu trafik sigortası ile kasko farklıdır: kimin zararı için hangi teminata başvurduğunuzu belirleyin (KTK m.91, m.92). Trafik sigortası karşı tarafın kusuruna düşen zarar için ödeme yapar; kendi kusur payınız kapsam dışıdır. Kasko poliçesinde muafiyet hasarın belirli kısmını veya koşulunu sizin üzerinizde bırakabilir; muafiyet türünü ve hesap yöntemini poliçeden okuyun (TTK m.1409). Poliçe limiti zarar tutarıyla aynı değildir; limit teminatın üst sınırını gösterir, gerçek zarar, kapsam ve sorumlulara yöneltilecek bakiye ayrıca değerlendirilir (KTK m.91, m.93). Hasar ihbarının tarihini saklayın (TTK m.1446). Sigortacı ödeme yaptıktan sonra sorumluya dönebilir (TTK m.1472).
Sigorta ödemezse nereye başvurulur?
Şirket başvurusu, poliçe kapsamı ve cevap durumu üzerinden tahkim veya yargı seçeneği değerlendirilir. Ret gerekçesini ve poliçe dayanağını yazılı isteyin; Sigorta Tahkim Komisyonunun güncel başvuru koşullarını kontrol edin (Sigortacılık Kanunu m.30). Yaralanmalı kazada yalnız araç hasarı üzerinden anlaşma imzalamayın: tedavi giderleri, kazanç kaybı ve çalışma gücü etkisi gibi zararlar ayrıca değerlendirilir, manevi tazminatın koşulları ve muhatabı da ayrıdır (TBK m.54, m.56).
Zarar sigortası ilkeleri: gerçek zarar, eksik sigorta, çifte sigorta
- Gerçek zarar: Sigortacı sigortalının uğradığı zararı tazmin eder ve sorumluluğu sigorta bedeliyle sınırlıdır; bedel menfaatin değerini aşsa bile uğranılan zarardan fazlası ödenmez. Aynen tazmini öngören yeni değer sigortaları bu kuralın istisnasıdır (TTK m.1459, m.1461).
- Sigorta değeri ve bedeli: Sigorta değeri menfaatin tam değeri, sigorta bedeli ise sigortacının sorumluluğunun üst sınırıdır (TTK m.1460, m.1461).
- Eksik sigorta: Sigorta bedeli değerden azsa ve menfaatin bir kısmı zarar görmüşse, aksine sözleşme yoksa sigortacı bedelin değere oranına göre tazminat öder (TTK m.1462).
- Aşkın sigorta: Değerin üstündeki kısım geçersizdir; bedel ve prim indirilir, fazla prim geri verilir; kötü niyetle yapılan aşkın sigorta geçersizdir (TTK m.1463).
- Takse: Taraflar sigorta değerini belirli bir para olarak belirlemişse bu, taraflar arasında esas alınır; takse esaslı biçimde fahişse sigortacı indirilmesini isteyebilir (TTK m.1464).
- Çifte sigorta: Aynı menfaat aynı riske karşı aynı süre için birden çok sigortacıya sigortalanmışsa sigorta bedelinden daha fazlası ödenmez; hasarda her sigortacıya hem rizikoyu hem diğer sigortaları bildirmeniz gerekir (TTK m.1465). Yapılan ödemeleri diğer başvurularda belirtin.
- Kazanç kaybı: Mal sigortası, aksine sözleşme yoksa kazanç kaybını kapsamaz; ayrı teminat gerekebilir (TTK m.1453).
İpotekli, haczedilmiş mal, geriye dönük sigorta, değer incelemesi
- Mal üzerinde sınırlı ayni hak bulunduğu sigortacıya bildirilmişse, ayni hak sahiplerinin izni olmadıkça sigortacı tazminatı sigortalıya ödeyemez (TTK m.1456).
- Sigortalı mal haczedilirse ve sigortacı zamanında bilgilendirilmişse sigortacı tazminatı icra müdürlüğüne ödeyerek borcundan kurtulur; haczi sigortacıya hemen bildirin (TTK m.1457).
- Sigorta koruması sözleşmeden önceki bir tarihten başlayabilir; ancak rizikonun gerçekleştiği veya ihtimalinin ortadan kalktığı sözleşme sırasında bilinirse sözleşme geçersizdir (TTK m.1458).
- Sigortacı sigorta süresi içinde sigortalı menfaatin değerini inceleyebilir (TTK m.1469).
Tarım sigortaları
- Riskler: Bitkiler, bitkisel ürünler, seralar, tarımsal yapılar, tarım alet ve makineleri ile çiftlik hayvanları için kuraklık, dolu, don, sel, taban suyu baskını, fırtına, hortum, deprem, heyelan, yangın, kaza, zararlılar ve hayvan hastalıkları gibi riskler Cumhurbaşkanınca belirlenir (Tarım Sigortaları Kanunu m.12).
- Prim desteği: Devlet tarafından sağlanacak prim desteği miktarları her yıl Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir; güncel oranları Bakanlığın ve Havuzun resmî duyurularından kontrol edin (m.13).
- Yardıma etkisi: Uygulama yılında yer alan riskler için tarım sigortası yaptırmayan üreticiler 2090 sayılı Kanundan yararlanamaz (m.17).
- Hasar tespiti: Bitkisel ürün sigortalarının hasar tespitleri ziraat mühendisi, ziraat teknikeri ve ziraat teknisyenleri, çiftlik hayvanları sigortalarınınki ise veteriner hekimler tarafından yapılır; hasarı hemen bildirin ve tespit gelmeden zarar gören ürünü değiştirmeyin (m.9).
- Üretici: Üretici, bitkisel ve hayvansal üretimle uğraşan gerçek ve tüzel kişilerdir; çiftlik hayvanları büyükbaş, küçükbaş, kümes hayvanları ve kültür balıkçılığı ürünlerini ifade eder (m.3).
Sık yapılan hatalar
- Onarım bedeli ile değer kaybını tek kalem sanmak.
- Poliçedeki bedel ile malın gerçek değerini karşılaştırmamak (eksik sigorta riski).
- Çifte sigortada diğer sigortayı bildirmemek.
- Belgelerin orijinallerini göndermek, kopyalarını tutmamak.