Tescili zorunlu ve ilk tescili yapılacak araçların sahipleri, satın alma veya gümrükten çekme tarihinden itibaren üç ay içinde tescil için başvurmak zorundadır; tescil edilmiş araçların her çeşit satış ve devri ise noterler tarafından yapılır ve noterce yapılmayan satışlar geçersizdir (KTK m. 20). Motorlu araçların muayeneleri yönetmelikte belirtilen sürelerde yaptırılmalıdır (KTK m. 34).
Bu yazı araç satın alırken, satarken, miras kalan araçta ve plaka ile muayene işlemlerinde Karayolları Trafik Kanunu'nun öngördüğü yükümlülükleri anlatır: tescil süreleri, noter satışı ve geçici belge, mirasçıların başvurusu, hurda araç, plaka ihlalleri, teknik değişikliğin tescile işlenmesi ve muayene ile ilgili sonuçlar. Konunun cezalar yönünden anlatımı için plaka cezası, muayenesiz araç cezası ve sigortasız araç cezası yazılarına bakabilirsiniz. Tutarlar her yıl değiştiğinden güncel tutarı resmî kaynaktan kontrol edin; bu yazıda tutar verilmemiştir.
Bu yazıda
- Tescil süresi ve noter satışı
- Mirasçıların tescil başvurusu
- Hurdaya çıkarılmış araç
- Plaka ile ilgili yükümlülükler ve yaptırımlar
- Teknik değişikliğin tescile işlenmesi
- Araç muayenesi: zorunluluk, sigorta, özel muayene, gecikme
- Kaynaklar
Tescil süresi ve noter satışı
Yeni aldığınız aracı satın alma veya gümrükten çekme tarihinden itibaren üç ay içinde tescil ettirmelisiniz; hurda duruma gelen araçlar için tescilin silinmesi başvurusu bir ay içinde yapılır (KTK m. 20).
- Noter şartı: Tescil edilmiş araçların her çeşit satış ve devri, araç sahibi adına düzenlenmiş tescil belgesi veya trafik tescil kayıtları esas alınarak noterler tarafından yapılır. Noterler tarafından yapılmayan her çeşit satış ve devirler geçersizdir (KTK m. 20). Yani araç satışını yalnızca iki taraflı bir kâğıtla yapmak yeterli değildir.
- Geçici belge: Satış ve devir işlemi üzerine noterler tarafından yeni malik adına bir ay süreyle geçerli tescile ilişkin geçici belge düzenlenir. Yeni malik adına tescil belgesi ise bir aylık süre içinde elden veya posta ile teslim edilir (KTK m. 20).
Mirasçıların tescil başvurusu
Araç sahibinin vefatı hâlinde mirasçılar, gerekli bilgi ve belgeleri sağlayarak vefat tarihinden itibaren doksan gün içinde ilgili tescil kuruluşuna başvurmak ve adlarına tescil belgesi almak zorundadır. Süre sonunda tescil yoksa ceza ve trafikten men söz konusu olur (KTK m. 20). Miras bırakanın aracını mirasçılık belgesiyle birlikte süresi içinde devraldırın.
Hurdaya çıkarılmış araç
Hurdaya çıkarılmış araçların karayolunda sürülmesi yasaktır. Tespit hâlinde sürücüye idari para cezası verilir, araç trafikten menedilir ve ayrıca mülki amir tarafından el konularak aracın mülkiyeti kamuya geçer (KTK m. 21). Hurda duruma gelen araç için bir ay içinde tescilin silinmesi başvurusunu yapmayı unutmayın.
Plaka ile ilgili yükümlülükler ve yaptırımlar
- Plakanın okunmaması: Tescil plakasının farklı okunmasına veya okunamamasına bilerek neden olacak şekilde plakada değişiklik yapan sürücüye ağır idari para cezası verilir ve araç otuz gün süreyle trafikten menedilir. Bir yıl içinde tekrarında yaptırım artar ve süre uzar (KTK m. 23).
- Plakasız araç: Tescilli aracı plakasız kullanan sürücüye idari para cezası uygulanır, sürücü belgesi otuz gün süreyle geri alınır ve araç otuz gün süreyle trafikten menedilir. Son ihlalden geriye bir yıl içinde tekrarında belge altmış gün geri alınır (KTK m. 23).
- Başkasının veya sahte plaka: Başka bir araca ait plakayı, tescil kaydı bulunmayan veya sahte plakayı takan ya da kullananlara idari para cezası uygulanır, sürücü belgesi otuz gün süreyle geri alınır ve araç otuz gün trafikten menedilir. Ayrıca Türk Ceza Kanununun 204. maddesine göre cezalandırılırlar (KTK m. 23).
- İşletenin sorumluluğu: İşleten veya sahip, sürücüsünün kendisi olup olmadığına bakmaksızın araç tescil belgesi ve tescil plakalarının araç üzerinde uygun durumda bulundurulması ve aracın bu hükümlere uygun kullanılması için gerekli tedbirleri almak ve denetimini yapmakla yükümlüdür (KTK m. 23).
Teknik değişikliğin tescile işlenmesi
Araçlarda mevzuata uygun şekilde yapılan her türlü değişikliğin işleten tarafından otuz gün içinde araç tescil belgesine veya kayıtlarına işletilmesi zorunludur. İşlenene kadar araç trafikten menedilir ve işletene idari para cezası uygulanır (KTK m. 32). Aracınıza ses sistemi, ek donanım ya da yapısal değişiklik yaptırdıysanız bunun mevzuata uygun olup olmadığını ve tescile işlenip işlenmediğini kontrol edin.
Araç muayenesi: zorunluluk, sigorta, özel muayene, gecikme
- Zorunluluk: Motorlu araçların muayenelerinin yönetmelikte belirtilen süreler içinde yaptırılması zorunludur. Muayenesi yapılmamış araçla trafiğe çıkan araç sahibine idari para cezası verilir; izin verilen süre sonunda da muayenesiz çıkılırsa daha ağır ceza ve trafikten men uygulanır (KTK m. 34).
- Trafik sigortası: Zorunlu mali sorumluluk sigortası geçerli teminat tutarları üzerinden yaptırılmamış araçlar muayeneye alınmaz. Araç muayene raporu düzenlenebilmesi için araç tescil belgesi veya sahiplik belgesi ile zorunlu mali sorumluluk sigortasının ibrazı zorunludur (KTK m. 34 ve 24).
- Kaza ve değişiklik sonrası özel muayene: Muayene süresi dolmadan kazaya karışması sonucu yetkili zabıtaca muayenesi gerekli görülen araçların ve üzerinde değişiklik yapılan araçların ayrıca özel muayenesi zorunludur; bu muayeneler öncelikle yapılır (KTK m. 34).
- Gecikme: Muayene süresi geçirilen her ay için muayene ücreti, yetki verilen kişi veya alt işleticiler tarafından yüzde beş fazlasıyla tahsil edilir; ay kesirleri tam ay hesaplanır. Güncel ücreti muayene istasyonundan öğrenin (KTK m. 35).
Araç alım satımında adım adım kontrol
- Tescil kaydı: Satıştan önce araç sahibi adına düzenlenmiş tescil belgesini veya trafik tescil kayıtlarını kontrol edin; noter satışı bunları esas alır (KTK m. 20).
- Noter satışı: Satışı noterde yaptırın. Noter dışı satış geçersizdir; yeni malik adına bir ay geçerli geçici belge düzenlenir.
- Süreleri not edin: İlk tescil için üç ay, mirasçıların başvurusu için doksan gün, hurda araçta tescilin silinmesi için bir ay, teknik değişiklikte otuz gün süreleri vardır.
- Zorunlu sigorta ve muayene: Muayene raporu için tescil belgesi veya sahiplik belgesi ile geçerli zorunlu mali sorumluluk sigortasını hazır tutun (KTK m. 34 ve 24).
- Plaka ve belge: Plakaların okunur durumda olduğunu ve tescil belgesinin araçta bulunduğunu kontrol edin; sorumluluk işletene aittir (KTK m. 23).
Sık yapılan hatalar
- Araç satışını noter dışında yapıp geçerli sanmak; noter dışı satışlar geçersizdir.
- Mirasçılık süresini kaçırmak ve aracın trafikten men edilmesine yol açmak.
- Teknik değişikliği otuz gün içinde tescile işletmemek.
- Trafik sigortasının süresini unutup muayeneye gitmek; sigortasız araç muayeneye alınmaz.