İşletenlerin, motorlu aracın işletilmesinden doğan sorumluluklarını karşılamak üzere zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırması zorunludur; geçerli teminat tutarları üzerinden sigortası bulunmayan araçlar trafikten men edilir ve idari para cezası uygulanır (KTK m.91). Bu sigorta, kazada üçüncü kişilere verilen zararlardan işletenin sorumlu olduğu kısmı karşılar. Ancak poliçe limiti ile sorumlu kişinin toplam tazminat sorumluluğu aynı şey değildir; limiti aşan bölüm için ilgili kişilere başvuru değerlendirilebilir.
Bu yazı zorunlu trafik sigortasının kimin hangi zararını karşıladığını, kapsam dışı kalemleri, limit yetmediğinde ne olacağını, primi, araç satışında yapılacakları, poliçeden doğan itirazların zarar görene etkisini, çok sayıda zarar gören halini, sağlık giderlerini ve davanın açılacağı mahkemeyi anlatır. Benzer bir konu için sigortasız araç cezası yazısına bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Zorunlu trafik sigortası kimleri ve neyi kapsar?
- Kapsam dışı zararlar
- Limit zararınızı karşılamazsa
- Prim: hasarsızlık indirimi
- Aracı satarsanız
- Poliçeden doğan itirazlar ve rücu
- Birden çok zarar gören
- Başvuru adımları ve ödeme süresi
- Sağlık giderleri, mahkeme ve diğer sigortacılar
- Kaynaklar
Zorunlu trafik sigortası kimleri ve neyi kapsar?
Bu sigorta işletenin motorlu aracın işletilmesinden doğan hukuki sorumluluğunu karşılamak için yaptırılır; yani kazada üçüncü kişilere verilen ölüm, yaralanma ve eşya zararlarından işletenin sorumlu olduğu kısım sigorta kapsamına girer (KTK m.85, m.91). Sürücüyle araç sahibinin aynı kişi olduğunu varsaymayın: sürücü, işleten, plaka ve sigortacı bilgilerini ayırın. Zorunlu trafik sigortası ile kasko farklıdır; kimin zararı için hangi teminata başvurduğunuzu belirleyin. Trafik sigortası kendi aracınızın bütün hasarını karşılamaz.
Kapsam dışı zararlar
Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışında kalan başlıca hususlar şunlardır (KTK m.92):
- Taşınan eşya: Motorlu araçta taşınan eşyanın uğrayacağı zararlar. Bu zararlar için işletenin sorumluluğu genel hükümlere tabi olabilir (KTK m.87); başka bir sigortanız varsa onun şartlarına da bakın.
- Dolaylı zararlar: Gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti. Bu kalemleri kusurlu işletene karşı ayrıca ispatlayarak isteyip isteyemeyeceğiniz somut olayda değerlendirilir.
- Yakınların malları: İşletenin eşinin, usul ve füruunun, evlat edinme ilişkisi ile bağlı olanların ve birlikte yaşadığı kardeşlerinin mallarına gelen zararlar nedeniyle ileri sürebilecekleri talepler.
- Kendi kusurunuz: Hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri. Sigorta karşı tarafın kusuruna düşen kısım için ödeme yapar; kendi kusur payınızı siz taşırsınız.
- Hurda ve değer kaybı: Hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı talepleri.
Limit zararınızı karşılamazsa
Kısa cevap: Poliçe limiti teminatın üst sınırını gösterir; gerçek zarar, kapsam ve sorumlulara yöneltilecek bakiye ayrıca değerlendirilir (KTK m.85, m.91, m.93).
Zararınızın limitten fazla olması halinde aşan bölüm için işleten, sürücü ve diğer sorumlulara başvurmak veya başka bir teminata (örneğin kasko) başvurmak değerlendirilebilir. Zarar kalemlerini, yapılan ödemeleri ve limit tarihini bir tabloda karşılaştırın. Bakiye için sigortacının ödemesi karşılığında kısmen ödeme yapmış olması, kalan bölüm için sorumlulara başvurma hakkınızı kendiliğinden ortadan kaldırmaz; ibra veya sulh niteliğindeki belgeleri imzalamadan önce kapsamlarını okuyun (KTK m.111). Teminat tutarlarını resmî kaynaklardan kontrol edin; tutarlar güncellenir.
Prim: hasarsızlık indirimi
Zorunlu sigortanın tarife ve talimatları belirlenirken sigorta süresinde hasar ödemesine neden olmayan işletenlerin primlerinin indirilmesi, hasar ödemesine neden olanların primlerinin yükseltilmesi gibi ölçütler dikkate alınır (KTK m.93). Somut oranlar için güncel tarife ve talimatlara bakın. Sigorta tarifeleri ve zorunlu sigortaların teminat tutarları Bakan tarafından tespit edilip Resmî Gazetede yayımlanır (Sigortacılık Kanunu m.12).
Aracı satarsanız
Sigortalı aracı işletenlerin değişmesi halinde devreden kişi 15 gün içinde sigortacıya durumu bildirmek zorundadır (KTK m.94). Bildirimi yazılı yapıp tarihini belgelemek, sonradan doğabilecek ihtilafları önlemeye yardımcı olur. Sigortalı malın devrinde genel sigorta hükümleri de uygulanır; poliçenin devri veya yenisi konusunu sigortacıyla yazılı netleştirin.
Poliçeden doğan itirazlar ve rücu
Sigorta sözleşmesinden veya ona ilişkin kanun hükümlerinden doğan ve tazminat yükümlülüğünü kaldıran ya da azaltan haller zarar görene karşı ileri sürülemez; ödemeyi yapan sigortacı bu hallerin sonucunu sigorta ettirene rücu edebilir (KTK m.95). Örneğin alkollü sürüş iddiası her sigorta ilişkisini aynı biçimde etkilemez: zarar görenin talebi, sigortalının yükümlülüğü ve rücu farklıdır; poliçeyi ve kanuni koşulları birlikte inceleyin.
Birden çok zarar gören
Zarar görenlerin tazminat alacakları sigorta tutarından fazlaysa, her birinin sigortacıya yöneltebileceği talep, sigorta tutarının alacaklar toplamına olan oranına göre indirilir. Başka talepleri bilmeden bir zarar görene fazla ödeme yapan iyi niyetli sigortacı da borcundan kurtulmuş sayılır (KTK m.96). Bu yüzden diğer mağdurların taleplerinin de dosyada olup olmadığına bakın.
Başvuru adımları ve ödeme süresi
- Sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunun; bu, dava veya tahkim yolunun açılması için kanunun aradığı ön adımdır ve başvuru tarihi sigortacının cevap süresini başlatır. Başvurunuzu kanıtlanabilir biçimde yapın ve belgeleri ekleyin (KTK m.97).
- Kuruluş 15 gün içinde yazılı cevap vermezse veya cevap talebinizi karşılamazsa dava açabilir ya da tahkime başvurabilirsiniz (KTK m.97).
- Sigortacılar, hak sahibinin genel şartlarla belirlenen belgeleri ilettiği tarihten itibaren 8 iş günü içinde, zorunlu sigorta sınırları içinde kalan miktarları ödemek zorundadır (KTK m.99).
- Birden fazla sigortacı varsa ödemeyi yapan sigortacı, payların paylaşılmasını diğerlerinden yazılı ister; onlar talep tarihinden itibaren 8 iş günü içinde kendilerine düşen miktarı öder (KTK m.99).
Sağlık giderleri, mahkeme ve diğer sigortacılar
- Hastane masrafı: Trafik kazaları nedeniyle resmî ve özel sağlık kuruluşlarının sunduğu sağlık hizmet bedelleri, kazazedenin sosyal güvencesi olup olmadığına bakılmaksızın belirlenen geri ödeme esasları çerçevesinde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanır (KTK m.98).
- Mahkeme: Motorlu araç kazalarından doğan hukuki sorumluluk davaları, sigortacının şubesinin veya sigorta sözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerinden birinde ya da kazanın meydana geldiği yer mahkemesinde açılabilir (KTK m.110).
Örnek akış: kaza sonrası sigorta başvurusu
Aşağıdaki akış, zorunlu trafik sigortasına başvururken dikkat edilecek noktaları sıralar; olayınıza göre uyarlayın.
- Kaza tutanağını ve karşı aracın plaka ve poliçe bilgilerini alın; sürücü ile işletenin aynı kişi olmayabileceğini aklınızda tutun.
- Zararınızı kalemlere ayırın: araç hasarı, değer kaybı (kapsam dışı kalıp kalmadığını kontrol edin), bedensel zarar, taşınan eşya, dolaylı zararlar.
- Her kalem için hangi teminata (karşı tarafın zorunlu sigortası, kendi kasko poliçeniz, sosyal güvenlik, kişisel sigorta) başvuracağınızı belirleyin.
- Sigorta kuruluşuna belgelerle birlikte yazılı başvuruda bulunun ve başvuru tarihini kanıtlayın.
- Ödeme gelirse hesabı kalem kalem kontrol edin; eksik bulduğunuz kalem için ret veya eksik ödeme gerekçesini yazılı isteyin.
- Limit yetmiyorsa aşan bölüm için sorumlulara başvuru, kasko veya diğer teminatlar ile zamanaşımı sürelerini birlikte değerlendirin.
Kapsam dışı olması hakkın olmadığı anlamına gelmez
Zorunlu trafik sigortasının bir zararı karşılamaması, o zararın hiç istenemeyeceği anlamına gelmez. Kanun yalnızca bu sigortanın teminat kapsamını sınırlar; zarar görenin sorumlu işletene veya sürücüye karşı genel hükümlere göre talep hakkı ayrıca değerlendirilir. Örneğin taşınan eşya ya da iş durması gibi kalemler için sigorta ödemese bile, sorumluluğun varlığı ve zararın ispatı ayrı bir inceleme konusudur. Bu yüzden sigorta şirketinin ret yazısını, hangi kalemi hangi hükme dayandırarak kapsam dışı saydığı bakımından dikkatle okuyun.
Sık yapılan hatalar
- Trafik sigortasını kendi aracının tüm hasarını karşılayan bir teminat sanmak.
- Yazılı başvuruyu yapmadan dava açmak.
- Araç satışını sigortacıya yazılı bildirmemek.
- Kısmi ödeme sırasında imzalanan belgenin kapsamını okumamak.