Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır; başvuru yolu öngörülmemişse süre ihlalin öğrenildiği tarihten başlar. Haklı bir mazeretiniz varsa mazeretin kalktığı tarihten itibaren onbeş gün içinde ve mazeretinizi belgeleyen delillerle birlikte başvurabilirsiniz (6216 sayılı Kanun m. 47). Başvuru harca tabidir; dilekçeye harcın ödendiğine dair belge eklenmesi şarttır.
Bu yazı otuz günlük sürenin hangi tarihten başladığını, süre kaçtığında mazeret yolunu, dilekçenin içeriğini, eklenecek belgeleri, harç ve vekâletname konusunu, eksik evrak hâlinde ne olacağını ve başvuru hakkının kötüye kullanılması durumunda disiplin para cezasını anlatır. Başvurunun kapsamı ve kabul edilebilirlik için bireysel başvuru kimler yapabilir yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Otuz günlük süre hangi tarihten başlar?
- Süre kaçarsa: haklı mazeret ve onbeş gün
- Dilekçede neler yazılmalı?
- Eklenecek belgeler: karar, deliller, harç, vekâletname
- Eksik evrak ve tamamlama süresi
- Hak ihlalini nasıl anlatmalı?
- Başvuru hakkının kötüye kullanılması
- Adım adım başvuru planı
- Süre ve belge kontrol listesi
- Kaynaklar
Otuz günlük süre hangi tarihten başlar?
Kısa cevap: Süre, başvuru yollarının tüketildiği tarihten başlar; kanun yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarih esas alınır.
Kanunun m. 47 hükmüne göre bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir. Hangi tarihin esas alınacağını belirlemek için son kararın kesinleşme ve tebliğ tarihlerini dikkatle kontrol edin. Son derece mahkemesinin kararı size tebliğ edildiyse, başvuru yollarının tüketildiği tarih bu karara bağlı olarak belirlenir; tebliğ edildiğiniz tarihi ve kararın kesinleştiğini gösteren belgeyi dilekçeye eklemeniz, süresinde başvurduğunuzu göstermenizi kolaylaştırır.
Süreyi hesaplarken şunlara dikkat edin:
- Elektronik tebligat (UETS), duruşmada tefhim ve karara erişim tarihlerini birlikte inceleyin; hangi tarihin sizin için "öğrenme" veya "tüketme" tarihi olduğu somut dosyaya bağlıdır.
- Başka bir dosyadaki süre hesabını aynen kullanmayın.
- Başvuruyu son güne bırakmak risklidir: eksik evrak çıkarsa ayrıca tamamlama süresi verilebilir, ancak asıl otuz günlük süre geçerse başvuru kural olarak kabul edilmez.
- Dilekçede başvuru yollarının tüketildiği aşamaları ve tüketildiği tarihi, yol öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihi açıkça gösterin.
Süre kaçarsa: haklı mazeret ve onbeş gün
Haklı bir mazereti nedeniyle süresi içinde başvuramayanlar, mazeretin kalktığı tarihten itibaren onbeş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte başvurabilir. Mahkeme, öncelikle başvurucunun mazeretinin geçerli görülüp görülmediğini inceleyerek talebi kabul veya reddeder (m. 47). Hastalık gibi bir sebeple süreyi kaçırdıysanız başvuru hakkınız bu yüzden tamamen sona ermiş sayılmaz; ancak mazeret kendiliğinden kabul edilmez.
Mazeretinizi hangi belgelerle kanıtlayacağınız olaya göre değişir. Hastane raporu, tedavi kayıtları, tutukluluk belgesi gibi belgelerin tarihlerinin net görünmesi önemlidir. Kanun, mazeretin kalktığı tarihten itibaren onbeş gün içinde başvuruyu ve mazereti belgeleyen delilleri aynı anda ister. Süre geçtikten sonra yapılan başvuru, haklı mazeret yoksa süresinde sayılmaz ve kabul edilebilirlik şartı eksik kalır (m. 47 ve m. 48). Mazeret ve süre aşımı konusunda Anayasa Mahkemesinde süre aşımı ve haklı mazeret yazımıza bakabilirsiniz.
Dilekçede neler yazılmalı?
Başvuru dilekçesinde şunların belirtilmesi gerekir (m. 47):
- Başvurucunun ve varsa temsilcisinin kimlik ve adres bilgileri,
- İşlem, eylem ya da ihmal nedeniyle ihlal edildiği ileri sürülen hak ve özgürlük,
- Dayanılan Anayasa hükümleri,
- İhlal gerekçeleri,
- Başvuru yollarının tüketilmesine ilişkin aşamalar,
- Başvuru yollarının tüketildiği tarih; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarih,
- Varsa uğranılan zarar.
Kanun dilekçenin hangi makama hitaben yazılacağını değil, bu içeriği ister. Bu zorunlu içeriği eksiksiz yazın. Zarar yoksa ilgili alan boş kalabilir; zarar iddia ediyorsanız miktarı ve niteliğini belgelerle destekleyin. İlk derece, istinaf, temyiz gibi aşamaları tarihleriyle sıralayın ve her aşamaya ait kararı ekleyin.
Eklenecek belgeler: karar, deliller, harç, vekâletname
Başvuru dilekçesine dayanılan deliller ile ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem veya kararların aslı ya da örneğinin ve harcın ödendiğine dair belgenin eklenmesi şarttır (m. 47). Bu ekler isteğe bağlı değil, zorunludur.
- Karar: Kanun aslı ya da örneği ister; yani kararın örneği de yeterlidir. Önemli olan kararın tamamının, ihlal iddianızı dayandıran sayfalarla birlikte okunaklı biçimde sunulmasıdır. Eksik sayfa varsa tamamlayın.
- Deliller: Delilleri numaralandırıp dilekçedeki iddiayla eşleştirmek, Mahkemenin ihlal gerekçenizi ve ekleri kolay izlemesini sağlar.
- Harç: Bireysel başvurular harca tabidir (m. 47). Harç tutarı değiştiği için burada yazmıyoruz; güncel tutarı Anayasa Mahkemesinin resmî internet sitesinden veya başvuru yaptığınız kurumdan kontrol edin. Ayrıntılar için Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru harcı yazımıza bakabilirsiniz.
- Vekâletname: Başvurucu bir avukat tarafından temsil ediliyorsa vekâletnamenin sunulması gerekir. Vekâletname yoksa eksikliğin giderilmesi için süre verilebilir; tamamlanmazsa başvuru reddedilebilir.
Eksik evrak ve tamamlama süresi
Başvuru evrakında herhangi bir eksiklik bulunması hâlinde Mahkeme yazı işleri tarafından eksikliğin giderilmesi için başvurucuya veya varsa vekiline onbeş günü geçmemek üzere bir süre verilir. Geçerli bir mazereti olmaksızın bu sürede eksikliğin tamamlanmaması durumunda başvurunun reddine karar verileceği bildirilir (m. 47). Yazıyı aldığınız günü ve tebligat kayıtlarını not edin. Harç dekontunu eklemeyi unuttuysanız bu eksiklik de bu usulle tamamlanabilir, ancak süre geçerse başvuru reddedilir. Yazıyı geç öğrendiyseniz bunu belgeleyerek haklı mazeret sayılıp sayılmayacağına dair Mahkemeye açıklama yapabilirsiniz; ama bu bir garanti değildir.
Hak ihlalini nasıl anlatmalı?
Uzun bir hayat hikâyesi yazmak gerekmez. Olayı, etkilenen hakkı, kullandığınız başvuru yollarını ve dayanak belgeleri düzenli anlatın. Genel şikâyet yerine somut olayı tarihleriyle birlikte yazın; hangi hakkın hangi Anayasa hükmüne dayanarak ihlal edildiğini açıkça belirtin. Resmî formun zorunlu alanları ve ek kuralları ayrıca tamamlanmalıdır. Form hakkında bölüm bölüm açıklama için Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru formu yazımıza bakabilirsiniz.
Başvuru hakkının kötüye kullanılması
Bireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığı tespit edilen başvurucular aleyhine, yargılama giderlerinin dışında, ayrıca disiplin para cezasına hükmedilebilir (m. 51). Kanun "açıkça kötüye kullanma" kavramını tek tek saymaz; ceza yargılama giderlerinden ayrıdır ve ek olarak uygulanır. Kanunda bir üst sınır bulunur; güncel tutarı resmî kaynaktan kontrol edin. Başvuruda doğru bilgi vermek, belgeleri gerçeğe uygun sunmak, dayanaksız ve yanıltıcı başvurudan kaçınmak bu riski azaltır.
Adım adım başvuru planı
Süreyi korumak ve eksik evrak riskini azaltmak için şu sırayı izleyebilirsiniz:
- Son kararı belirleyin. Başvuru yollarının hangi kararla tükendiğini, o kararın size ne zaman tebliğ edildiğini ya da ne zaman öğrendiğinizi belgeleyin. Yol öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarih esastır.
- Takvim çıkarın. Otuz günlük sürenin başlangıcını ve sonunu yazın; son güne kalmamak için kendinize daha erken bir iç tarih koyun.
- Dilekçeyi kanundaki başlıklara göre hazırlayın. Kimlik ve adres, hak ve Anayasa hükmü, ihlal gerekçesi, tüketilen yollar, tarihler ve zarar.
- Ekleri numaralandırın. Kararların örnekleri, deliller, harç belgesi ve varsa vekâletname dosyaya konsun.
- Başvuruyu yapın ve kaydı saklayın. Doğrudan Anayasa Mahkemesine, mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikler aracılığıyla yapılan başvurunun kaydı, süresinde başvurduğunuzu göstermek için önemlidir.
- Yazışmaları izleyin. Mahkeme yazı işlerinden eksiklik yazısı gelirse onbeş günü geçmeyecek süre içinde tamamlayın ve yazının geliş tarihini not edin.
Başvurunuzun sonrası için Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru ne kadar sürer ve bireysel başvuru sorgulama yazılarımıza bakabilirsiniz.
Süre ve belge kontrol listesi
- Son kararın kesinleşme ve tebliğ tarihi belgelendi mi?
- Otuz günlük sürenin sonu takvimde işaretlendi mi?
- Dilekçede zorunlu bütün bilgiler yer alıyor mu?
- Karar, deliller ve harç belgesi eklendi mi?
- Avukat varsa vekâletname bireysel başvuru yetkisini içeriyor mu?
- Tüketilen başvuru yolları ve tarihleri sıralandı mı?
Sık yapılan hatalar
- Başka bir dosyadaki süre hesabını kopyalamak.
- Harç belgesini unutmak.
- Mazeret belgelerini sonradan göndermeyi planlamak (mazeret belgeleri başvuruyla birlikte sunulmalıdır).
- Dilekçede yalnızca duygusal anlatım yapıp hak ve Anayasa hükmünü belirtmemek.