Evlilik sürerken doğan çocuğun babası kural olarak kocadır; evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası da kural olarak eski kocadır (TMK m. 285). Evlilik dışında doğan çocuk için baba ile soybağı tanıma ya da hâkim hükmüyle, yani babalık davasıyla kurulur. Babalık davasını ana ve çocuk açabilir; ananın dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer (TMK m. 301 ve 303).
Bu yazı, babalık karinesini, evlilik içinde ve sonrasında doğan çocukta soybağını, babalık davasının tarafları ve süresini, DNA incelemesini, ananın isteyebileceği giderleri, çocuk için geçici nafakayı ve evlilik dışı çocukta velayeti anlatır. Konunun dava boyutu için babalık davası yazımıza da bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Soybağı nasıl kurulur?
- Evlilik içinde ve sonrasında doğan çocuk: babalık karinesi
- Babalık karinesini çürütmek
- Evlilik dışı çocuk ve sonradan evlenme
- Babalık davası: kim, kime karşı, ne zaman?
- Karine, DNA ve hâkimin araştırması
- Doğum giderleri ve çocuk nafakası
- Velayet
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar
Soybağı nasıl kurulur?
Çocuk ile ana arasındaki soybağı doğumla kurulur; baba ile soybağı ise ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur; ayrıca evlat edinmeyle de soybağı oluşabilir (TMK m. 282). Nüfus kaydı başlangıç belgesidir; her uyuşmazlığı tek başına çözmez. Mevcut soybağının, tanımanın veya dava yolunun ayrı ayrı incelenmesi gerekir. Soybağına ilişkin davalar, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır (TMK m. 283).
Evlilik içinde ve sonrasında doğan çocuk: babalık karinesi
Evlilik sürerken doğan çocuğun babası kocadır; bu bir karinedir ve çürütülmedikçe geçerlidir. Çocuğun kocaya bağlanması için ayrıca tanıma yapılması gerekmez ve nüfus kaydında koca baba olarak görünür (TMK m. 285). Evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası da kural olarak eski kocadır; boşanma ya da ölüm evliliği sona erdirdiği için bu kural ikisinde de işler. Bu süre geçtikten sonra doğan çocukta kocaya bağlanma, ananın evlilik sırasında gebe kaldığını ispatlamasına bağlıdır. Kocanın gaipliğine karar verilmesi hâlinde üç yüz günlük süre, ölüm tehlikesi veya son haber tarihinden işlemeye başlar.
Yeniden evlenmiş ananın çocuğunda özel kural vardır: çocuk evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğmuş ve ana bu arada yeniden evlenmişse ikinci evlilikteki koca baba sayılır; bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır (TMK m. 290).
Babalık karinesini çürütmek
Evlenmeden başlayarak en az yüz seksen gün geçtikten sonra doğan çocuk, evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayılır; bu durumda babalığı çürütmek isteyen davacı, kocanın baba olmadığını ispatlamak zorundadır (TMK m. 287). Çocuk evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşmüşse davacının başka bir kanıt getirmesi gerekmez; ancak gebe kalma döneminde kocanın karısıyla ilişkide bulunduğuna dair inandırıcı kanıt varsa karine korunur (TMK m. 288).
Evlilik dışı çocuk ve sonradan evlenme
Evlilik dışında doğan çocuk, ana ve babasının birbiriyle evlenmesi hâlinde kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tabi olur; ayrıca dava açmaya gerek kalmaz (TMK m. 292). Eşler ortak çocuklarını evlenme sırasında veya sonrasında nüfus memuruna bildirmek zorundadır; bildirimin yapılmamış olması çocuğun evlilik içi çocuk hükümlerine tabi olmasını engellemez (TMK m. 293). Sonradan evlenme yoluyla kurulan soybağına ana ve babanın yasal mirasçıları, çocuk ve Cumhuriyet savcısı itiraz edebilir; çocuğun altsoyu da çocuğun ölmüş veya ayırt etme gücünü sürekli kaybetmiş olması hâlinde itiraz edebilir. İtiraz eden, kocanın baba olmadığını ispatlamakla yükümlüdür (TMK m. 294).
Babalık davası: kim, kime karşı, ne zaman?
Babalık davasını ana ve çocuk açabilir; dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır ve Cumhuriyet savcısına ve Hazineye ihbar edilir (TMK m. 301). Dava ana tarafından açılmışsa kayyıma da ihbar edilir. Dava çocuğun doğumundan önce veya sonra açılabilir. Ananın dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Çocuk ile başka bir erkek arasında soybağı varsa bir yıllık süre bu ilişkinin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar; gecikmeyi haklı kılan sebep varsa süre sonrası bir ay içinde dava açılabilir (TMK m. 303).
Karine, DNA ve hâkimin araştırması
Davalının çocuğun doğumundan önceki üç yüzüncü gün ile yüz sekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunmuş olması babalığa karine sayılır. Davalı babalığın olanaksızlığını ya da başka birinin ihtimalinin daha yüksek olduğunu ispatlarsa karine geçerliliğini kaybeder (TMK m. 302).
Soybağı davalarında hâkim maddi olguları re'sen araştırır ve kanıtları serbestçe takdir eder; yani taraflar delil sunmasa bile gerekli araştırma yaptırılabilir. Taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesinde zorunlu olan ve sağlıklarına tehlike yaratmayan incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür; davalı rıza göstermezse hâkim bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir (TMK m. 284). DNA incelemesi bu çerçevede istenir.
Doğum giderleri ve çocuk nafakası
Ana, babalık davası ile birlikte veya ayrı olarak doğum giderlerini, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderlerini ve gebelik ile doğumun gerektirdiği diğer giderleri baba veya mirasçılarından isteyebilir (TMK m. 304). Çocuk ölü doğmuş olsa bile hâkim bu giderlerin karşılanmasına karar verebilir. Üçüncü kişiler veya sosyal güvenlik kuruluşlarınca anaya yapılan ödemeler hakkaniyet ölçüsünde tazminattan indirilir; bu nedenle aldığınız ödemelerin kaydını saklayın.
Babalık davasıyla birlikte nafaka istenir ve hâkim babalık olasılığını kuvvetli bulursa hükümden önce çocuğun ihtiyaçları için uygun bir nafakaya karar verebilir (TMK m. 333). Çocuğa fiilen bakan ana veya baba diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir; ayırt etme gücüne sahip küçük de dava açabilir, gereken hâllerde kayyım veya vasi de açabilir (TMK m. 329). Nafaka davası açılınca hâkim, davacının istemi üzerine dava süresince gerekli önlemleri alır; soybağı tespit edilirse davalının uygun nafaka miktarını depo etmesine veya geçici olarak ödemesine karar verilebilir (TMK m. 332).
Velayet
Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir. Ana küçük, kısıtlı veya ölmüş ya da velayet kendisinden alınmışsa hâkim çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir (TMK m. 337).
Dava öncesi hazırlık: neleri toplamalısınız?
Soybağı ve babalık davalarında hâkim olguları re'sen araştırsa da dosyanızı hazırlı götürmeniz sürecin hızını ve doğruluğunu artırır:
- Nüfus kayıtları: Çocuğun ve anne ile babanın güncel nüfus kayıt örnekleri; mevcut soybağı kaydı varsa bunun ne zaman kurulduğu.
- Doğum ve gebelik belgeleri: Doğum tarihini ve gebeliğin süresini gösteren sağlık kayıtları; üç yüz gün ile yüz seksen gün hesaplarında bu tarihler belirleyicidir.
- İlişkiyi gösteren deliller: Taraflar arasındaki ilişkiye dair yazışmalar, tanıklar ve diğer hukuka uygun deliller.
- Gider belgeleri: Doğum, gebelik ve çocuğun ihtiyaçlarına ilişkin makbuz ve faturalar; ayrıca üçüncü kişilerden veya sosyal güvenlik kuruluşlarından aldığınız ödemelerin kaydı.
- Süre takibi: Ananın bir yıllık dava süresini doğum tarihinden itibaren hesaplayın.
Çocuk adına nafaka istenecekse bunun babalık davasıyla birlikte veya ayrı bir dava olarak ileri sürülebileceğini, hâkimin babalık olasılığını kuvvetli bulması hâlinde hükümden önce geçici nafakaya karar verebileceğini unutmayın. Dava yalnız çocuğun maddi ihtiyaçlarını değil, çocuğun soyadı, velayet ve mirasçılık gibi sonuçlarını da etkiler; bu nedenle talepleri dilekçede ayrı ayrı belirtin.
Sık yapılan hatalar
- Bir yıllık süreyi kaçırmak: Ananın dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer.
- Davayı yanlış kişiye yöneltmek: Baba ölmüşse mirasçılara karşı açılır.
- İhbarı unutmak: Cumhuriyet savcısı ve Hazineye ihbar gerekir.
- Nüfus kaydıyla yetinmek: Kayıt başlangıç belgesidir; soybağı ayrıca incelenir.
- Giderlerin kaydını tutmamak: Doğum ve gebelik giderlerinin belgeleri talebi güçlendirir.