Nişanlılık evlenmeye zorlamak için dava hakkı vermez; nişan bozulursa haksız bozan taraftan tazminat, olağan olmayan hediyelerin iadesi ve manevî tazminat istenebilir, ancak bu hakların hepsi sona ermeden başlayarak bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m. 119-123). Boşandıktan sonra kadın evlenmeden önceki soyadını yeniden alır; eski eşin soyadını kullanmaya devam için hâkimin izni gerekir (TMK m. 173). Soybağı ise ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur; babalık karinesi soybağının reddi davasıyla çürütülür (TMK m. 282 ve 286).
Bu yazı kişisel durumla ilgili üç başlığı bir arada anlatır: nişanlılığın bozulması ve sonuçları, boşanmada ve ad değişikliğinde soyadı kuralları ile soybağı konusunda şüphe duyduğunuzda başvurabileceğiniz yollar. Nişan bozulmasında pratik adımlar için nişan bozulması yazımıza, ad değişikliği için isim değiştirme davası yazımıza, babalık için babalık davası yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Nişanlılığın hukuki sonuçları
- Nişan bozulunca tazminat ve hediyelerin iadesi
- Boşanmada ve evlilikte soyadı
- Ad değişikliği
- Soybağı nasıl kurulur, DNA testi yeterli mi?
- Soybağının reddi davası ve süreleri
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar
Nişanlılık bağlayıcı mıdır?
Hayır. Nişanlılık evlenmeye zorlamak için dava hakkı vermez. Evlenmekten kaçınma hâlinde ödenecek cayma tazminatı veya ceza şartı da dava edilemez; ancak daha önce yapılan ödemeler de geri istenemez (TMK m. 119). Nişanlanma, yasal temsilcisinin rızası olmadıkça küçüğü veya kısıtlıyı bağlamaz; küçüğün veya kısıtlının nişanı ana babası ya da vasisi gibi yasal temsilcinin onayı olmadan hüküm doğurmaz (TMK m. 118).
Nişan bozulursa neler istenebilir?
- Maddi tazminat: Nişanı haklı sebep olmaksızın bozan veya bozulmasında kusuru bulunan taraf, evlenme amacıyla yapılan harcamalar ve katlanılan maddi fedakârlıklar karşılığında uygun bir tazminat öder. Aynı kural nişan giderleri için de geçerlidir; harcama belgelerinizi saklayın (TMK m. 120).
- Ailenin harcamaları: Tazminat isteme hakkı olan tarafın ana ve babası veya onlar gibi davranan kimseler, aynı koşullarda yaptıkları harcamalar için uygun bir tazminat isteyebilir. Yani yalnızca nişanlı değil, harcamayı yapan aile bireyleri de başvurabilir (TMK m. 120).
- Manevî tazminat: Nişanın bozulması yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevî tazminat olarak uygun miktarda bir para isteyebilir. Kişilik hakkının zedelendiğini ve karşı tarafın kusurunu gösteren olayları ve delilleri düzenleyin (TMK m. 121).
- Hediyeler: Nişanlılık evlenme dışındaki bir sebeple sona ererse alışılmışın dışındaki hediyeler verenler tarafından geri istenebilir. Hediye aynen veya mislen geri verilemiyorsa sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır; alışılmış küçük hediyeler bu kapsama girmez (TMK m. 122).
- Süre: Nişanlılığın sona ermesinden doğan dava hakları, sona ermenin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Nişanın bittiği tarihi belgeleyin ve bu süreyi kaçırmayın (TMK m. 123).
Boşanınca kadın hangi soyadını taşır?
Boşanma hâlinde kadın, evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur; ancak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Evlenmeden önce dulsa hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebilir (TMK m. 173). Kadının boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya zarar vermeyeceği ispatlanırsa hâkim, istem üzerine kocasının soyadını taşımasına izin verir; koca koşulların değişmesi hâlinde bu iznin kaldırılmasını isteyebilir (TMK m. 173). Çocuk, ana ve baba evliyse ailenin soyadını taşır; ana önceki evliliğinden dolayı çifte soyadı taşıyorsa çocuk onun bekârlık soyadını taşır (TMK m. 321). Soyadı hakkındaki Anayasa Mahkemesi ve AİHM değerlendirmeleri için soyadı hakkı yazımızı okuyabilirsiniz.
Adımı mahkemeden değiştirebilir miyim?
Adın değiştirilmesi ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir; haklı sebep yoksa istem kabul edilmez. Adın değiştirildiği nüfus siciline kaydedilir ve ilan olunur (TMK m. 27). Adın değiştirilmesinden zarar gören kimse, bunu öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde değiştirme kararının kaldırılmasını dava edebilir; ad değişmekle kişisel durum değişmez (TMK m. 27). Ad ve soyadın değiştirilmesi çekişmesiz yargı işleri arasında sayılmıştır; çekişmesiz yargıda aksine düzenleme bulunmadıkça görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir ve istem, talepte bulunanın oturduğu yer mahkemesinde görülür (HMK m. 382-384).
Soybağı konusunda şüphem var: DNA testi yeterli mi?
Özel bir test sonucu nüfus kaydını kendiliğinden değiştirmez; soybağı kanunda sayılan yollarla kurulur veya dava ile çürütülür. Çocuk ile ana arasında soybağı doğumla; çocuk ile baba arasında ise ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle kurulur (TMK m. 282). Soybağına ilişkin davalar, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesinde açılır (TMK m. 283). Davada hâkim maddi olguları resen araştırır; taraflar ve üçüncü kişiler, soybağının belirlenmesinde zorunlu olan ve sağlıkları yönünden tehlike yaratmayan araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür. Davalı rıza göstermezse hâkim, durum ve koşullara göre bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabilir (TMK m. 284). Bu nedenle doğum, öğrenme ve kayıt tarihlerinizi çıkarıp doğru talebi belirlemek gerekir: soybağının reddi, tanıma veya babalık davasının tarafları ve süreleri farklıdır (TMK m. 282-304).
Soybağının reddi davasını kimler, ne kadar sürede açar?
Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır (TMK m. 285). Koca, ana veya çocuk soybağının reddi davasını açarak bu babalık karinesini çürütebilir; dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır (TMK m. 286).
- Koca: Davayı, doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde açmak zorundadır. Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa süre sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar (TMK m. 289).
- Ana: Doğumdan başlayarak en geç bir yıl içinde dava açmak zorundadır (TMK m. 289).
- Çocuk: Ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl içinde dava açmak zorundadır (TMK m. 289).
- Küçük çocuk: Ergin olmayan çocuğa atanacak kayyım, atama kararının kendisine tebliğinden başlayarak bir yıl içinde davayı açar (TMK m. 291).
- Koca ölmüşse: Dava açma süresinin geçmesinden önce kocanın ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya sürekli ayırt etme gücünü kaybetmesi hâlinde baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası bir yıl içinde dava açabilir (TMK m. 291).
- İspat: Çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüşse davacı kocanın baba olmadığını ispat etmek zorundadır. Evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında gebe kalınmışsa davacının başka bir kanıt getirmesi gerekmez; ancak gebe kalma döneminde kocanın karısıyla cinsel ilişkide bulunduğuna dair inandırıcı kanıtlar varsa karine geçerliliğini korur (TMK m. 287 ve 288).
Soybağı reddedildikten sonra çocuk başka bir erkek tarafından tanınabilir veya babalık davasıyla o erkeğe bağlanabilir; başka bir erkekle soybağı bulunan çocuk, bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz (TMK m. 295 ve 301). Çocuk evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğmuş ve ana bu arada yeniden evlenmişse ikinci evlilikteki koca baba sayılır; bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır (TMK m. 290).
Sık yapılan hatalar
- Nişan bozulduktan sonra bir yıllık zamanaşımını kaçırmak.
- Alışılmış küçük hediyelerin de iade edilebileceğini düşünmek.
- Boşandıktan sonra eski eşin soyadını hâkimin izni olmadan kullanmaya devam edebileceğini sanmak.
- Soybağı şüphesinde özel DNA testinin kaydı değiştireceğini düşünmek; kayıt dava veya tanıma yoluyla değişir.
- Soybağının reddi davasında bir yıllık süreyi öğrenme tarihinden değil, sonradan başlatmak.
Süreler hak düşürücü olabildiğinden, tarihlerinizi ve belgelerinizi bir avukatla birlikte gözden geçirmeniz yararlı olur.
