Ölüm aylığı için sigortalı adına en az 1800 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi bildirilmiş olması gerekir; 4/a kapsamında sigortalı sayılanlar için en az beş yıldan beri sigortalı bulunup toplam 900 gün prim bildirilmesi yeterlidir (5510 sayılı Kanun m. 32). Aylık, hak sahiplerinin yazılı istekte bulunmasıyla bağlanır; dul eşe ölen sigortalının aylığının %50'si bağlanır (m. 34). Malullük aylığı için ise çalışma gücünün en az %60'ının kaybedildiğinin Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilmesi gerekir (m. 25).
Bu yazı eşini veya anne babasını kaybedenlerin ölüm aylığına nasıl başvuracağını, aylık oranlarını, cenaze ve evlenme ödeneğini, aylığın kesilme hâllerini, malullük aylığının şartlarını ve malulen emeklilik ile engelli sigortalıya bağlanan yaşlılık aylığı arasındaki farkı anlatır.
Bu yazıda
- Eşiniz vefat ettiyse: ölüm aylığının şartları ve başvuru
- Aylık oranları: dul eş, çocuk, ana-baba
- Aylıkların birleşmesi ve tercih hakkı
- Aylığın kesilmesi ve yeniden bağlanması
- Cenaze ve evlenme ödeneği
- Miras hakkı ile aylık hakkı aynı değildir
- Malullük aylığı: şartlar, başlangıç, hesap
- Malulen emeklilik ile engelli sigortalıya yaşlılık aylığı
- Başvuru öncesi belge listesi
Eşiniz vefat ettiyse: ölüm aylığının şartları ve başvuru
Kısa cevap: Hak sahipliği, sigortalının hizmeti ve sizin durumunuza ilişkin koşullara göre değerlendirilir; mirasçılık belgesi ile aylık hakkı aynı şey değildir.
Ölüm aylığı, sigortalının hak sahiplerine yazılı istekte bulunmaları hâlinde bağlanır; bu yüzden Kuruma yazılı başvuru yapmanız gerekir. Aylığın başlangıcı, ölüm tarihini takip eden ay başı esas alınarak belirlenir (m. 32 ve 35). Evlilik, hizmet ve diğer aylık bilgilerinizi SGK başvurusuyla birlikte kontrol edin. Hak sahipliği ile mirasçılık da farklıdır: ölen sigortalının bütün mirasçıları ölüm aylığı hak sahibi değildir; yakınlık ve diğer kanuni koşullar ayrıca incelenir (m. 32 ila 34).
Aylık oranları: dul eş, çocuk, ana-baba
- Dul eş: Ölen sigortalının aylığının %50'si bağlanır. Aylık bağlanmış çocuğu bulunmayan dul eşe belirli şartlarla (örneğin kendi çalışması veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir ya da aylık bulunmaması) %75'i bağlanır.
- Ana ve baba: Hak sahibi eş ve çocuklardan artan hisse varsa, kendi geliri asgari ücretin net tutarından az olan ve başka gelir veya aylığı bulunmayan ana ve babaya toplam %25'i bağlanır. Ana ve babanın 65 yaşın üstünde olması hâlinde artan hisseye bakılmaksızın aynı şartlarla verilir.
- Toplam sınır: Hak sahiplerine bağlanacak aylıkların toplamı sigortalıya ait aylığın tutarını geçemez; gerekirse orantılı indirim yapılır.
- Çocuklar: Sigortalı tarafından evlât edinilmiş, tanınmış veya soy bağı düzeltilmiş ya da babalığı hükme bağlanmış çocuklar ile sigortalının ölümünden sonra doğan çocuklar da belirtilen esaslara göre aylıktan yararlanır (m. 34).
Aylıkların birleşmesi ve tercih hakkı
Hem eşinizden hem de ana ve/veya babanızdan ölüm aylığına hak kazanırsanız tercihinize göre eşinizden ya da ana ve/veya babanızdan bağlanacak aylık verilir; iki ölüm aylığı birlikte bağlanmaz, hangisinin daha avantajlı olduğunu Kurumdan sorun. Ana ve babasından ayrı ayrı aylığa hak kazanan çocuklara yüksek olan aylığın tamamı, az olan aylığın yarısı bağlanır. Malûllük, vazife malûllüğü ile iş kazası ve meslek hastalığı sigortasından hak kazanılan aylık ve gelirler birleşirse yüksek olanın tamamı, az olanın yarısı bağlanır; eşitlik hâlinde iş kazası ve meslek hastalığı gelirinin tümü, malûllük veya yaşlılık aylığının yarısı bağlanır. Hem malûllük hem yaşlılık aylığına hak kazanana yüksek olan bağlanır; eşitse yalnızca yaşlılık aylığı verilir (m. 54).
Aylığın kesilmesi ve yeniden bağlanması
- Boşandığı eşle fiilen birlikte yaşama: Eşinden boşandığı hâlde boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların bağlanmış gelir ve aylıkları kesilir; ödenmiş tutarlar da 96. madde hükümlerine göre geri alınır (m. 56).
- Kasten öldürme: Kendisinden aylık bağlanacak sigortalıyı kasten öldüren veya öldürmeye teşebbüs eden ya da bu Kanun gereği sürekli iş göremez hâle getirdiği hususunda kesinleşmiş yargı kararı bulunan hak sahiplerine gelir veya aylık ödenmez; ödenenler geri alınır (m. 56).
- Yeniden bağlanma: Aylığın kesilmesine yol açan sebep ortadan kalkarsa, 34. maddedeki şartlar saklı kalmak kaydıyla, müracaat tarihini takip eden ay başından itibaren yeniden aylık bağlanır (m. 35).
Evlenme, çalışma ve yeniden bağlanma hâllerinin ayrıntıları için Targal Avukatlık Bürosu'nun yetim aylığı ve dul maaşı yazısına da bakabilirsiniz.
Cenaze ve evlenme ödeneği
Kendisi için en az 360 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi bildirilmiş olan sigortalının ölümü hâlinde hak sahiplerine cenaze ödeneği ödenir; iş kazası, meslek hastalığı sonucu ölenler ile gelir veya aylık almakta iken ölenler için de ödenir. Ödenek sırasıyla sigortalının eşine, yoksa çocuklarına, o da yoksa ana babasına, o da yoksa kardeşlerine verilir; tarifeyi Kurum Yönetim Kurulu belirler, güncel tutarı Kurumdan öğrenin. Ödenek hak sahiplerine ödenemezse ve cenaze gerçek veya tüzel kişilerce kaldırılmışsa belgelere dayanan masraflar ödenek tutarını geçmemek üzere masrafı yapana ödenir; faturaları saklayın.
Evlenmeleri nedeniyle gelir veya aylıkları kesilmesi gereken kız çocuklarına, evlenmeleri ve talepte bulunmaları hâlinde almakta oldukları aylık veya gelirin iki yıllık tutarı bir defaya mahsus peşin ödenir. Evlenme ödeneği alan hak sahibi, aylığının kesildiği tarihten itibaren iki yıl içinde yeniden hak sahibi olursa iki yıllık sürenin sonuna kadar gelir veya aylık bağlanmaz; bu süre içinde genel sağlık sigortalısı sayılabilir (m. 37).
Malullük aylığı: şartlar, başlangıç, hesap
Kısa cevap: Kurum Sağlık Kurulunca çalışma gücünün veya iş kazası ya da meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az %60'ını kaybettiğiniz tespit edilirse malul sayılırsınız (m. 25).
- Prim ve süre: En az on yıldan beri sigortalı bulunup toplam 1800 gün prim bildirilmiş olması gerekir. Başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul olanlar için sigortalılık süresi aranmaksızın 1800 gün prim yeterlidir (m. 26).
- Başvuru: Malûliyet nedeniyle sigortalı olarak çalışılan işten ayrıldıktan veya işyeri kapatıldıktan ya da devredildikten sonra Kurumdan yazılı istekte bulunulması gerekir; kural olarak çalışmaya devam ederken aylık bağlanmaz. Rapor, sigortalının veya işverenin talebi üzerine Kurumca yetkilendirilen sağlık kurullarınca düzenlenir; aylık için yine sigortalının yazılı isteği aranır (m. 25 ve 26).
- İşe girişten önceki hastalık: Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten önce çalışma gücünün %60'ını kaybetmiş olduğu önceden veya sonradan tespit edilirse bu hastalık veya engellilik sebebiyle malullük aylığından yararlanılamaz (m. 25).
- Başlangıç: Malûl sayılmaya esas rapor tarihi yazılı istek tarihinden önceyse yazılı istek tarihini, sonraysa rapor tarihini takip eden ay başından itibaren aylık başlar; yani iki tarihten geç olan esas alınır (m. 27).
- Hesap: Prim gün sayısı 9000 günden az olanlar için aylık 9000 gün üzerinden, daha fazla olanlar için toplam prim ödeme gün sayısı üzerinden hesaplanır; 4/a kapsamındakiler için 9000 yerine 7200 gün uygulanır (m. 27).
- Çalışma: Malûllük aylığı alırken çalışmaya başlayanların aylıkları, çalışmaya başladıkları tarihi takip eden ödeme dönemi başında kesilir; çalıştığınız sürede prime esas kazançtan prim alınır (m. 27).
- Bağımsız çalışan: 4/b'ye göre sigortalı sayılanların malullük aylığı alabilmesi için kendi sigortalılığı nedeniyle genel sağlık sigortası primi dahil prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması zorunludur (m. 26).
Malulen emeklilik ile engelli sigortalıya yaşlılık aylığı
Malullük aylığı ile engellilik nedeniyle aylık koşulları farklıdır; mevcut rapor oranını tek başına kesin aylık hakkı saymayın. Başka amaçla (örneğin sağlık kurulu engelli raporu) alınan rapor malullük için otomatik eşdeğer değildir; Kurum Sağlık Kurulunun tespiti gerekir (m. 25 ve 26). Kanun, işe girmeden önce malûl sayılmayı gerektirecek derecede hastalığı veya engelliliği bulunduğu için malûllük aylığından yararlanamayan sigortalılara en az on beş yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 3960 gün prim bildirilmiş olmak şartıyla yaşlılık aylığı bağlanmasını da ayrıca düzenler. Çalışma gücü kaybı %50 ila %59 arasında olanlar en az 16 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4320 gün, %40 ila %49 arasında olanlar en az 18 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4680 gün prim bildirilmiş olmak şartıyla yaş şartı aranmaksızın yaşlılık aylığına hak kazanır; bunlar kontrol muayenesine tabi tutulabilir (m. 28). Malulen emeklilik başvurusu reddedildiyse ayrıca malulen emeklilik reddi yazısına bakın.
Başvuru öncesi belge listesi
- Ölüm aylığı için ölüm belgesi, evlilik ve nüfus kayıtları, çocukların kayıtları ve varsa kendi gelir veya aylık belgeleriniz.
- Sigortalının hizmet dökümü ve prim gün sayısı.
- Cenaze masrafı belgeleri (cenaze kaldıran akraba dışındaysa).
- Malullük için sağlık kurulu raporları, işten ayrılış belgeleri ve prim borcu durumunuz.
- Kuruma yaptığınız yazılı başvurunun kayıt numarası.