Sürücü belgesi olmadan motorlu araç kullanmak ve buna izin vermek yasaktır; ehliyetsiz sürücüye idari para cezası verilir, aracın kullanılmasına izin veren işletene de tescil plakası üzerinden ayrıca idari para cezası uygulanır (KTK m.36). Belgenizin geri alınması veya iptali, kural olarak sulh ceza mahkemelerinin kararıyla olur; görevliler ancak kanunda sayılan hallerde belgeyi geri alabilir (KTK m.112).
Bu yazı ehliyetsiz, ehliyeti geri alınmış, süresi dolmuş veya sınıfı dışında araç kullanmanın sonuçlarını, ehliyet alma şartlarını, elektrikli skuter ve bisiklet yaş sınırlarını, yabancı ehliyeti, adres bildirimini ve sağlık sebebiyle geri almayı anlatır. Ayrıntılı bir okuma için ehliyetsiz araç kullanma cezası ve ehliyet geri alma yazılarına da bakabilirsiniz. Ceza tutarları her yıl değiştiği için güncel tutarı resmî kaynaktan kontrol edin.
Bu yazıda
- Ehliyetsiz araç kullanmak ve aracı ehliyetsize vermek
- Ehliyet geri alınmışken, süresi dolmuşken, sınıfı dışında sürüş
- Ehliyet almanın şartları, adli sicil ve hileli alınan belge
- Sürücü sertifikası ve yabancı ülke ehliyeti
- Elektrikli skuter, bisiklet ve yaş şartı
- Adres bildirimi, belgeyi yanda taşıma, sağlık sorunu
- Geri alma ve iptal yetkisi kimde?
- Kaynaklar
Ehliyetsiz araç kullanmak ve aracı ehliyetsize vermek
Kısa cevap: Hem sürücü hem aracı kullandıran işleten cezalandırılır (KTK m.36).
Sürücü belgesi sahibi olmayan kişilerin motorlu araçları karayollarında sürmesi ve sürülmesine izin verilmesi yasaktır. Ehliyetsiz sürücüye idari para cezası verilir; aracın kullanılmasına izin veren işletene de tescil plakası üzerinden idari para cezası uygulanır. Aracınızı belgesi bulunmayan veya belgesi geri alınmış bir arkadaşınıza verirseniz siz de sorumlu olursunuz. Aracı emanet etmeden önce belgenin geçerli olup olmadığını kontrol etmek bu riski azaltır.
Ehliyet geri alınmışken, süresi dolmuşken, sınıfı dışında sürüş
- Geri alınmış veya iptal edilmiş belge: Sürücü belgesi mahkeme, savcılık veya yetkililerce geçici ya da tedbiren geri alındığı halde motorlu araç kullananlara, belgesi iptal edildiği halde araç kullananlara kanunda ayrı ayrı idari para cezası öngörülmüştür; aracı kullandıran işleten de cezalandırılır (KTK m.36).
- Sınıf dışı araç: Sürücü belgesi sahiplerinin sınıflarına göre sürmeye yetkili oldukları araçların dışındaki araçları sürmeleri yasaktır. Aykırı davranan sürücüye idari para cezası verilir; bu kişiye araç kullandıran araç sahibine de tescil plakası üzerinden aynı miktarda ceza uygulanır (KTK m.39).
- Süresi dolmuş belge: Sürücü belgeleri süreli verilir; geçerlilik süresi dolan belgeyle araç kullanan sürücüye idari para cezası verilir ve belge geri alınır. Yenileme şartları yönetmelikte belirlenir (KTK m.39).
- Sürücü sertifikası: Sürücü sertifikaları sınıfına uygun sürücü belgesine dönüştürülmedikçe karayolunda araç kullanma yetkisi vermez; dönüştürmeden araç kullanan sürücüye ve ona aracını kullandıran araç sahibine idari para cezası verilir (KTK m.42).
Ehliyet almanın şartları, adli sicil ve hileli alınan belge
Sürücü belgesi için yönetmelikteki yaş ve deneyim şartları, en az ilkokul düzeyinde eğitim, sağlık şartları, sürücü kursunu bitirip sınavı geçerek sertifika alma ve belirli suçlardan hüküm giymemiş olma gibi şartlar aranır; aynı sınıf başka bir belgenin bulunmaması da şarttır (KTK m.41). Sürücü adayının adli sicilinde kanunda sayılan uyuşturucu ve benzeri suçlardan hüküm giydiğine dair kayıt bulunmamalıdır; belge alındıktan sonra bu suçlardan mahkûmiyet olursa belge, şartlar sağlanıncaya kadar geri alınır. Şartlardan biri bulunmadan veya hileli yollarla temin edildiği anlaşılırsa belge, vermeye yetkili kurumca iptal edilir; şartlara uygun biçimde yeniden sertifika alınırsa yeniden sürücü belgesi verilebilir.
Yabancı ülkeden alınan ehliyet
Dış ülkelerden alınan sürücü belgeleriyle ülkemizde araç kullanma ve belgelerin değiştirilmesine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir; yönetmelikte belirtilen süre ve şartlara aykırı araç kullananlar hakkında her seferinde idari para cezası verilir (KTK m.39).
Elektrikli skuter, bisiklet ve yaş şartı
- Sürücü belgesi zorunlu olmayan araçlarda yaş şartı vardır: elektrikli bisiklet ve elektrikli skuter kullananların 15, bisiklet kullananların 11, motorsuz taşıt kullananlar ile hayvan sürücülerinin 13 yaşını bitirmiş olması ve bedensel ve ruhsal bakımdan sağlıklı bulunması gerekir (KTK m.37).
- Yaş ve sağlık şartlarına uymayan kişilere araç kullandıranlara ve hayvanları tevdi edenlere kanunda para cezası öngörülmüştür. Çocuğunuzun yaşı uygun değilse aracı kullandırmamak veya gözetimsiz bırakmamak sorumluluk riskini azaltır.
Adres bildirimi, belgeyi yanda taşıma, sağlık sorunu
- Yükümlülükler: Sürücü belgesi sahipleri ikamet adresi değişikliklerini belgeyi veren kuruluşa otuz gün içinde bildirmek ve araç kullanırken sürücü belgelerini yanlarında bulundurup yetkililerin her isteyişinde göstermek zorundadır; uymayanlara para cezası verilir (KTK m.44).
- Sağlık: Sürücü belgesi sahibinde sağlığı bakımından sürücülüğe engel aşikar bir değişiklik görülür ve tespit edilirse trafik görevlilerince belge geri alınır ve sağlık kuruluşlarında muayene istenir; engel hali olmadığı veya ortadan kalktığı rapor edilirse belge iade edilir (KTK m.45).
Geri alma ve iptal yetkisi kimde?
Görevlilerin ve trafik tescil kuruluşlarının yetkilendirildiği haller hariç olmak üzere sürücü belgelerinin geri alınmasına ve iptaline sulh ceza mahkemeleri karar verir; bazı ihlallerde Kanunun 6. maddesinde sayılan görevliler de belgeyi geri alabilir (KTK m.112). İdari para cezasına karşı süre ve itiraz yolları için ayrıca trafik cezasına itiraz yazısına bakın.
Hangi durumda hangi madde uygulanır?
Ehliyetle ilgili durumların her biri farklı bir maddeye bağlanır ve bu yüzden ceza ve sonuçlar da farklıdır. Hiç belgesi olmayan kişi m.36 kapsamındadır; belgesi mahkeme, savcılık veya yetkililerce geri alınmış ya da iptal edilmiş kişi de aynı maddede ayrı bir hal olarak düzenlenmiştir. Belgesi olduğu halde sınıfı dışındaki aracı süren, belgenin süresi dolmuş olan veya yabancı belgeyi yönetmelikteki süre ve şartlara aykırı kullanan kişi m.39 kapsamındadır. Sertifikasını sınıfına uygun belgeye dönüştürmeden araç kullanan kişi m.42 kapsamındadır. Belgenin geri alınması ise farklı bir soru olup yetki m.112 uyarınca kural olarak sulh ceza mahkemelerine aittir. Bu ayrımı bilmek, elinizdeki tutanakta hangi maddenin yazılı olduğunu kontrol etmenizi ve itirazınızı doğru dayanakla yapmanızı sağlar.
Kural ihlalinin yalnızca sürücüyü değil, aracı kullandıran araç sahibini de bağladığına dikkat edin. Ehliyetsiz sürücüye araç veren işletene, sınıf dışı sürüşe izin veren araç sahibine ve sertifikayla araç kullandıran araç sahibine tescil plakası üzerinden ayrıca idari para cezası uygulanır. Bu nedenle aracı bir yakınınıza veya bir tanıdığınıza vermeden önce belgenin geçerli olduğunu, sınıfın aracınıza uyduğunu ve süresinin dolmadığını kontrol etmeniz hem sizi hem de o kişiyi korur.
Adım adım: belgenizle ilgili ceza veya geri alma aldıysanız
- Tutanağı ve tebliğ tarihini saklayın; itiraz süreleri tebliğ tarihinden başlar.
- Belgenin neden ve hangi makamca geri alındığını öğrenin; mahkeme, savcılık veya görevli kararı farklı sonuçlar doğurur.
- Belgenin geçerlilik süresini, sınıfını ve sağlık raporunuzu kontrol edin.
- Aracı başkasına vermeden önce o kişinin belgesinin geçerli olup olmadığına bakın.
Çocuklar ve gençler için pratik uyarılar
Elektrikli skuter, elektrikli bisiklet ve bisiklet için yaş sınırları vardır ve bu araçların bir kısmı için ehliyet aranmaz; ancak bu, kuralsız oldukları anlamına gelmez. Elektrikli skuter yayaların kullanmasına ayrılmış yerlerde, otoyolda ve şehirler arası karayollarında kullanılamaz. Çocuğunuzun yaşı sınırı karşılamıyorsa aracı kullandırmayın veya gözetimsiz bırakmayın. Yaş ve sağlık şartlarına uymayan kişilere araç kullandıranlara kanunda para cezası öngörülmüştür; üstelik bir kaza halinde sorumluluk sorusu da ayrıca gündeme gelir.
Belgenizin durumunu nasıl kontrol edersiniz?
- Belgenizin geçerlilik tarihine, sınıfına ve üzerindeki kısıtlamalara (örneğin sağlık nedenli kayıtlara) bakın.
- Adres değişikliğini belgeyi veren kuruluşa süresinde bildirdiğinizden emin olun.
- Sağlığınız sürücülüğe engel olabilecek şekilde değiştiyse muayene ve rapor sürecini ihmal etmeyin.
- Yabancı bir ülkeden aldığınız belgeyi Türkiye'de kullanacaksanız yönetmelikteki süre ve şartları ilgili kuruluştan öğrenin.
- Başkasına araç vermeden önce o kişinin belgesinin sınıfını ve geçerliliğini teyit edin.
Sık yapılan hatalar
- Belgesi geri alınmış kişiye araç vermek.
- Sertifikayı ehliyet sanıp araç kullanmak.
- Adres değişikliğini otuz gün içinde bildirmemek.
- Çocuğa yaşı tutmayan elektrikli aracı kullandırmak.