Elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı ve satışı lisansa tabi piyasa faaliyetleridir; ancak ürettiği enerjinin tamamını iletim veya dağıtım sistemine vermeden kullanan, üretimi ve tüketimi aynı ölçüm noktasında olan yenilenebilir enerji tesisleri ile kurulu gücü azami bir megavatlık yenilenebilir enerji tesisleri lisans alma ve şirket kurma yükümlülüğünden muaftır (6446 sayılı Kanun m. 4, 14). Çatınıza güneş paneli kuruyorsanız lisans çoğunlukla gerekmez; ama bağlantı için dağıtım şirketine başvurmanız ve mülkiyet, ortak alan ve teknik koşulları ayrıca çözmeniz gerekir.
Bu yazı, hangi elektrik üretiminin lisans gerektirdiğini, çatı ve arazi tipi güneş enerjisi sistemlerinde nelere bakılacağını, fazla elektriğin satışını, lisansın süresini, önlisansı, şirket türünü, denetim ve yaptırım rejimini, organize sanayi bölgesinin ve direkt hattın durumunu ve enerji altyapısının taşınmazınızla ilişkisini anlatır.
Bu yazıda
- Elektrik üretimi için lisans ne zaman gerekir?
- Çatıya güneş paneli: lisans, bağlantı ve sözleşme
- Fazla elektriği satmak
- Tarlaya güneş enerjisi santrali kurmak
- Lisansın süresi, önlisans ve birden fazla tesis
- Şirket türü, denetim ve yaptırımlar
- Organize sanayi bölgesi, direkt hat ve arz güvenliği
- Enerji altyapısı, irtifak ve elektrik direği
- Sık yapılan hatalar
Elektrik üretimi için lisans ne zaman gerekir?
Üretim, iletim, dağıtım, toptan ve perakende satış gibi piyasa faaliyetleri lisans alınarak yürütülür. Kanunda sayılan bazı üretim tesisleri ise lisans alma ve şirket kurma yükümlülüğünden muaftır; örneğin kurulu gücü azami bir megavatlık yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisleri, imdat grupları, iletim ya da dağıtım sistemiyle bağlantı tesis etmeyen üretim tesisleri ve mikrokojenerasyon tesisleri bu kapsamdadır (m. 4, 14). Projenin hangi gruba girdiğini önceden doğrulayın; yanlış sınıflandırma, hem bağlantı hem de yaptırım açısından sorun yaratır.
Lisans, bu Kanun hükümleri uyarınca üzerinde kayıtlı piyasa faaliyetlerinin yapılabilmesi için tüzel kişilere verilen izin belgesidir (m. 5). Piyasada faaliyet gösterecek özel hukuk tüzel kişilerinin ilgili mevzuata göre anonim şirket veya limited şirket olarak kurulması şarttır; borsada işlem görenler dışındaki anonim şirketlerin payları nama yazılı olmalıdır (m. 4).
Çatıya güneş paneli: lisans, bağlantı ve sözleşme
Çatınıza kurduğunuz güneş paneli, ürettiği enerjinin tamamını iletim veya dağıtım sistemine vermeden kullanıyorsa ve üretim ile tüketim aynı ölçüm noktasındaysa lisans yükümlülüğünden muaftır (m. 14). Kurulu gücü azami bir megavatlık yenilenebilir tesisler de muaftır. Ancak bağlantı süreci için dağıtım şirketine başvurmanız gerekir. Çatıma güneş paneli kurmak için sadece sözleşme yeterli değildir: mülkiyet, ortak alan, teknik bağlantı ve izin koşulları birlikte değerlendirilir. Konut çatısı ile ticari tesis aynı usulde olmayabilir; kurulumdan önce proje ve ilgili kuruluşun şartlarını doğrulayın. Apartman çatısı gibi ortak alanlarda diğer kat maliklerinin durumunu ayrıca incelemeniz gerekir.
Çatı güneş sistemi sözleşmesinde bağlantı iznini kimin alacağı yazılmalıdır. Başvuru, teknik uygunluk, bağlantı ve teslim sorumluluklarını açıkça belirlemek uyuşmazlığı azaltır; sözlü satış vaadiyle yetinmeyin. Bu belirleme, eser sözleşmesi niteliğindeki işlerde kimin hangi işi üstlendiğini gösterir ve hem ödemeyi hem de teslimi netleştirir.
Fazla elektriği satmak
Lisans alma yükümlülüğünden muaf yenilenebilir enerji üreticilerinin ihtiyacının üzerinde ürettiği elektrik sisteme verilirse, elektrik son kaynak tedarik şirketince yenilenebilir enerji kanunu kapsamında belirlenen fiyatlardan alınır (m. 14). Bağlantı ve başvuru usulleri Kurum yönetmeliğinde düzenlenir. Dolayısıyla “fazlayı satarım” beklentisini yazılı sözleşme ve dağıtım şirketi başvurusuyla desteklemelisiniz; fiyat ve uygulama detayları güncel mevzuattan ayrıca kontrol edilmelidir.
Tarlaya güneş enerjisi santrali kurmak
Tarlaya güneş paneli kurmak için yalnızca arazi sahibi olmak yeterli değildir. Mülkiyet, enerji ve arazi kullanım izinleri ayrı koşullardır; tarımsal statü ve planlamayı proje başlamadan kontrol edin. Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ile sulu tarım arazileri tarımsal üretim amacı dışında kullanılamaz; kanun belirli şartlarla, örneğin alternatif alan bulunmaması ve Kurulun uygun görmesi hâlinde yenilenebilir enerji kaynak alanlarının kullanımı ile ilgili yatırımlar dahil bazı istisnalara izin verir. Bu arazilerin dışında kalan tarım arazileri ise toprak koruma projelerine uyulması kaydıyla valilikler tarafından tarım dışı kullanımlara tahsis edilebilir (5403 sayılı Kanun m. 13).
Lisansın süresi, önlisans ve birden fazla tesis
Lisanslar en çok kırk dokuz yıl için verilir; üretim, iletim ve dağıtım lisansları için geçerli olan asgari süre on yıldır (m. 5). Önlisans, üretim faaliyetinde bulunmak isteyen tüzel kişiye, yatırıma başlamak için gerekli onay, izin ve ruhsatları alabilmesi için verilen belirli süreli izindir; süresi mücbir sebepler hariç yirmi dört ayı geçemez, Kurul bu süreyi yarısı oranında uzatabilir (m. 3, 6). Faaliyet birden fazla tesiste yürütülecekse kural olarak her tesis için ayrı lisans alınır; birden çok yapının yüzeylerinde tesis edilen aynı tür yenilenebilir üretim tesisleri ise sisteme aynı noktadan bağlanmak kaydıyla tek üretim lisansı kapsamında değerlendirilebilir (m. 5).
Şirket türü, denetim ve yaptırımlar
Dağıtım şirketleri hariç elektrik piyasası faaliyetleri ile lisanssız faaliyet gösteren kişilerin inceleme ve denetimi Kurum tarafından yapılır; elektrik dağıtım şirketlerinin denetimi ise Bakanlık tarafından yapılır. Denetim sonucuna göre yaptırım ve işlemler Kurul tarafından karara bağlanır (m. 15). Kurul, piyasada faaliyet gösteren tüzel kişilere ihtar ve idari para cezası uygular. Bilgi eksikliğinde on beş gün, diğer aykırılıklarda niteliğine göre otuz gün içinde giderme ihtar edilir; ihtara rağmen devam edenlere ceza verilir ve bazı hâllerde lisans iptal edilir (m. 16).
Lisans başvurusunda veya lisans süresince gerçek dışı belge sunulması ya da yanıltıcı bilgi verilmesi hâlinde idari para cezası verilir; düzeltilmesi mümkün değilse veya yazılı ihtara rağmen otuz gün içinde düzeltilmezse lisans iptal edilir. Kanuna karşı hile veya gerçek dışı beyan tespit edilirse de lisans iptal edilir (m. 16). Kurul, mevzuat ihlallerinin dağıtım faaliyetini kabul edilemez düzeyde aksattığını belirlerse dağıtım şirketinin yönetim kurulu üyelerine görevden el çektirmek gibi yaptırımlar uygulayabilir (m. 16).
Organize sanayi bölgesi, direkt hat ve arz güvenliği
Kurumun yönetmelikle belirlediği şartları sağlayan organize sanayi bölgesi tüzel kişilikleri, onaylı sınırları içinde Kurumdan üretim veya dağıtım lisansı alarak bu faaliyetlerde bulunabilir; dağıtım lisansı olmayan bölgede dağıtım faaliyetini ilgili dağıtım şirketi yürütür (m. 13). Dağıtım şebekesi dışında, üretim lisansı kapsamındaki tesis ile müşterileri veya serbest tüketiciler arasında özel direkt hat tesisi mümkündür; bu, serbest tüketicilerin tedarikçilerini seçebilmelerine engel değildir (m. 9). Elektrik arz güvenliğinin izlenmesi ve tedbirlerinden Bakanlık sorumludur; lisans sahibi tüzel kişiler bu tedbirlere uymak ve ihtiyaç duyulan bilgi ve belgeleri belirlenen sürelerde sunmakla yükümlüdür (m. 20).
Enerji altyapısı, irtifak ve elektrik direği
Enerji projeleri için irtifak kurulması mülkiyetin tamamını devretmek anlamına gelmez. Kamulaştırma Kanunu'na göre taşınmaz malın mülkiyetinin kamulaştırılması yerine, amaç için yeterli olduğu takdirde taşınmaz malın belirli kesimi, yüksekliği, derinliği veya kaynak üzerinde kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı kurulabilir (2942 sayılı Kanun m. 4). Kullanım alanını, süreyi, kısıtlamaları ve bedeli karar ile tapu kaydından kontrol edin. Enerji altyapısı çalışması arsanıza zarar verdiyse çalışmayı yapan kuruluşu, izin veya irtifak belgesini, önceki durumu ve hasarı belgeleyin; taşınmaz hakkı ile zarar talebini ayrı inceleyin. Elektrik direğinin taşınması talebinde tapu tek başına yeterli olmaz: direğin bulunduğu konum ve hukuki dayanağı da önemlidir; tapu, kroki ve varsa irtifak kayıtlarıyla kuruluşun yazılı cevabını birlikte değerlendirin. Elektrik tüketicisi hakları için elektrik faturası ve kesinti yazımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Çatı veya arazi kurulumundan önce bağlantı başvurusunu ve proje onayını beklememek.
- Apartman çatısında ortak alan durumunu araştırmadan kurulum yapmak.
- Tarım arazisinde yalnızca mülkiyetin yeterli olduğunu varsaymak.
- Fazla elektriğin satışını sözleşme ve başvuru olmadan beklemek.
- Lisans başvurusunda eksik veya yanıltıcı bilgi vermek.
- İrtifak hakkını mülkiyet devri sanmak.