Elektrik faturanız beklenmedik biçimde yükselmişse dönem, sayaç okuması, tüketim ve tarife kalemlerini karşılaştırın, ilgili şirkete yazılı itiraz edip kayıt numarası alın ve sayaç hatası ile fiyat veya tarife uyuşmazlığını ayrı ayrı belirtin; tarifeler Kurul tarafından onaylanır ve şirket kendi fiyatını belirleyemez (6446 sayılı Kanun m. 17). Elektrik kesintisi veya gerilim dalgalanması cihazlarınıza zarar verdiyse olay saatini, arıza bildirimini ve servis raporunu koruyun; zarar ile olay arasındaki bağlantı kurulmadan her hasar dağıtım şirketine yüklenemez (TBK m. 49, 112).
Bu yazı, elektrik tüketicisinin kim olduğunu, serbest tüketici ve görevli tedarik şirketi ayrımını, sayaç ve tarifeye ilişkin kuralları, abonelik ve fatura itirazında izlenecek yolu, güvence bedeli ve kaçak kullanım tutanağını, kesinti ve gerilim dalgalanmasından doğan zararın talep edilmesini, jeneratör gürültüsü gibi komşuluk sorunlarını ve sağlık riski doğuran kesintilerde yapılacakları anlatır.
Bu yazıda
- Elektrik tüketicisi, serbest tüketici ve görevli tedarik şirketi
- Sayaç: kim okur, kim bakar, mülkiyeti kime ait?
- Tarife: kim onaylar, abone grupları ve yenilenebilir tarife
- Faturam yükseldi: itiraz nasıl hazırlanır?
- Abonelik, kiracı değişimi, güvence bedeli ve fatura gelmemesi
- Borç ödenmezse elektrik kesilir mi?
- Kaçak kullanım tutanağı ve eski kiracının borcu
- Kesinti ve gerilim dalgalanmasından doğan zarar
- Sağlık riski, jeneratör gürültüsü ve diğer sorunlar
- EPDK başvurusu ve tedarikçi değişikliği
- Sık yapılan hatalar
Elektrik tüketicisi, serbest tüketici ve görevli tedarik şirketi
Kanunda tüketici, elektriği kendi kullanımı için alan kişidir. Elektriği yeniden satmak için alanlar ise toptan satış kapsamında değerlendirilir. Tüketicilerin bir kısmı serbest tüketici niteliği taşır ve tedarikçisini seçebilir (m. 3). Serbest tüketici, Kurul tarafından belirlenen miktardan fazla tüketimi bulunduğu, iletim sistemine doğrudan bağlı olduğu veya organize sanayi bölgesi tüzel kişiliğini haiz olduğu için tedarikçisini seçme hakkına sahip kişidir; tedarik şirketleri bölge sınırlaması olmaksızın serbest tüketicilere satış yapabilir (m. 3, 10).
Dağıtım bölgesindeki serbest tüketici olmayan tüketicilere, Kurul tarafından onaylanan perakende satış tarifeleri üzerinden elektriği görevli tedarik şirketi satar (m. 10, 17). Serbest tüketici niteliğinde olduğu hâlde başka tedarikçiden elektrik temin etmeyenlere görevli tedarik şirketi, son kaynak tedarikçisi sıfatıyla elektrik sağlamakla yükümlüdür ve son kaynak tedarik tarifeleri Kurul tarafından belirlenir (m. 10). Şebeke ile enerji satışı farklı faaliyetlerdir; dağıtım şirketi ile tedarikçi aynı görevi yapmaz. Kesinti, bağlantı ve satış sözleşmesi sorularında faturadaki ilgili kuruluşu tespit ederek başvurun (m. 9, 10).
Sayaç: kim okur, kim bakar, mülkiyeti kime ait?
Dağıtım şirketi, lisansında belirlenen bölgede sayaçların okunması, bakımı ve işletilmesi hizmetlerinin yerine getirilmesinden sorumludur. Dağıtım sistemi kullanıcılarının elektrik ölçümlerine ilişkin tesis edilen sayaçların mülkiyeti de dağıtım şirketine aittir; kanunun yürürlüğe girdiği tarihte kullanıcıların mülkiyetinde bulunan sayaçlar, işletme ve bakım hizmetleri karşılığı iz bedelle devralınır (m. 9). Sayaçla ilgili sorun yaşarsanız dağıtım şirketine yazılı başvurun, başvuru numaranızı ve sayaç değerlerinin fotoğrafını saklayın. Sayaç arızası iddiasında yalnızca yüksek fatura yeterli olmaz; tüketim geçmişi ve cihaz değişiklikleriyle birlikte sayaç incelemesi talep edilebilir, ölçüm, değişim ve tahakkuk belgeleri ayrı saklanmalıdır. Dağıtım şirketi, dağıtım sistemine bağlı tüm kullanıcılara eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin hizmet sunmakla yükümlüdür; bazı abonelere ayrıcalık tanıyamaz. Genel aydınlatmanın, yani cadde, sokak ve meydan gibi yerlerin aydınlatılmasının tesisi ve işletilmesinden de dağıtım şirketi sorumludur (m. 3, 9).
Tarife: kim onaylar, abone grupları ve yenilenebilir tarife
Tarife teklifleri Kurul tarafından incelenir ve onaylanır; uygun görülmeyen teklifler revize ettirilir. İlgili tüzel kişiler Kurul onaylı tarifeleri uygulamakla yükümlüdür ve onaylı tarifenin hüküm ve şartları, tarifeye tabi tüm gerçek ve tüzel kişileri bağlar (m. 17). Kurul, tüketici özelliklerine göre abone grupları ve bu gruplar için elektrik tüketim miktarına göre farklı tarifeler belirleyebilir; yenilenebilir enerji kaynaklarının desteklenmesi amacıyla da ayrı tarifeler belirlenebilir. Tüketiciler talep etmeleri hâlinde bu tarifelerden faydalanabilir; talebinizi yazılı iletin ve faturanızda uygulanan tarifeyi kontrol edin (m. 17). Aboneliğinize ticarethane tarifesi uygulanıyorsa itirazınızı hazırlarken kullanım yerinin niteliğini ve abonelik grubunu gösteren belgeleri toplayın ve hangi dönem ve sınıflandırmanın düzeltilmesini istediğinizi belirtin.
Faturam yükseldi: itiraz nasıl hazırlanır?
Önce fatura dönemini, sayaç endeksini, tüketimi ve tahakkuk kalemlerini önceki dönemlerle ve sayaç kaydıyla karşılaştırın. Sonra ilgili şirkete kayıtlı başvuru yapın. Aboneliğin tüketici veya ticari niteliği sonraki yolu etkiler; kesinti ya da kaçak kullanım tutanağı varsa belgeyi ayrıca inceletin. Tüketim mi, fiyat mı hatalı olduğunu ayırmanız önemlidir: sayaç endeksi, tüketim dönemi ve uygulanan bedel farklı incelemeler gerektirir. Aboneliği sonlandırmak istiyorsanız abonelik sözleşmelerine ilişkin hükümler de gündeme gelir: tüketici, belirsiz süreli veya süresi bir yıldan daha uzun olan belirli süreli abonelik sözleşmesini gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin istediği zaman feshedebilir; satıcı veya sağlayıcı fesih bildiriminin hüküm ifade etmesinden itibaren on beş gün içinde ödenmiş ücretin geri kalan kısmını kesinti yapmaksızın iade etmekle yükümlüdür (6502 sayılı Kanun m. 52).
İtiraz sonuçlanana kadar bütün ödemeleri bırakabilir misiniz sorusunun cevabı özel kurallara bağlıdır; otomatik durma varsaymadan başvurunuzda uygulanacak ödeme ve kesinti koşullarını açıkça sorun. Elektrik şirketine başvurudan sonra yanıt yetersiz kalırsa EPDK dosyanıza ilk talebi, kayıt numarasını, şirket yanıtını ve ilgili faturaları ekleyin; istediğiniz çözümü ve yanıtın neden yetersiz kaldığını açıkça yazın. Tedarikçi değişikliği teklifinde fiyatın hesaplanma biçimini, süreyi, yenileme ve fesih hükümlerini birlikte karşılaştırın: tanıtım indirimi ile sözleşmedeki toplam maliyet aynı olmayabilir.
Abonelik, kiracı değişimi, güvence bedeli ve fatura gelmemesi
Kiracı değişince eski aboneliği açık bırakmak sorun yaratır: sözleşme ve fiilî kullanıcı bilgileri ayrışabilir. Kapanış endeksini, fesih tarihini ve yeni abonelik işlemlerini belgeli yürütün. Elektrik güvence bedelinin iadesini isterken sözleşmenin sonlandırılmasını, son hesabı ve ödeme bilgilerini hazırlayın; mahsup edilen kalemleri ve iade hesabını yazılı dökümle isteyin. Fatura gelmemesi, elektrik borcu doğmadığı anlamına gelmez; abonelik, sayaç ve faturalama kaydını kontrol edip eksik bildirim veya hesaplamayı yazılı sorgulayın.
Borç ödenmezse elektrik kesilir mi?
Tarifede öngörülen ödemelerden herhangi birini yapmayan kişi bakımından, hizmetin durdurulabilmesini de içeren usul ve esaslar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir (m. 17). Kesme kararından önce fatura ve bildirim kayıtlarınızı saklayın ve yönetmelikteki usulün işletilip işletilmediğini kontrol edin.
Kaçak kullanım tutanağı ve eski kiracının borcu
Kaçak kullanım tutanağını imzalamak borcu tamamen kabul etmek anlamına gelmeyebilir; imzanın hangi açıklama altında atıldığı ve tutanak içeriği önemlidir. Nüshanızı alın ve katılmadığınız ölçüm veya tespitleri somut biçimde kayda geçirin. Eski kiracının kaçak kullanımından yeni kiracı otomatik olarak sorumlu değildir; kullanıcı, dönem ve fiil tespit edilmelidir, kira başlangıcı, teslim ve abonelik kayıtları dönemlerin ayrılmasına yardımcı olur.
Kesinti ve gerilim dalgalanmasından doğan zarar
Kesinti veya gerilim olayıyla cihaz hasarı arasındaki bağlantı önemlidir. Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m. 49); zarar gören, zararını ve zarar verenin kusurunu ispat yükü altındadır (m. 50). Sözleşmeden doğan ilişkilerde ise borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe, alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür (m. 112). Voltaj dalgalanmasında bozulan cihazı hemen atmayın: cihaz, servis tespiti ve olay saati neden bağının incelenmesine yardımcı olur; güvenli biçimde muhafaza edin, onarım veya değişim belgelerini saklayın. Zarar başvurusuna servis raporu eklerken cihaz arızasının tespitini ve varsa teknik nedenini açıkça gösteren rapor faydalıdır; servisin saptamadığı elektrik kaynağını kesinmiş gibi eklemeyin.
İşletmenizin geliri etkilendiyse kesinti saatlerini, üretim kaybını, iptal edilen işleri ve giderleri ayrı kaydedin; her gelir düşüşünün kesintiden kaynaklandığı varsayılmaz. Planlı kesinti duyurusu olması şirketin hiçbir sorumluluğu kalmadığı anlamına gelmez: duyuru yükümlülüklerden yalnızca biriyle ilgilidir; uygulamanın koşulları, özel düzenlemeler ve somut zarar ayrıca değerlendirilir. Zarar miktarını ispat etmekte zorlanırsanız hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önünde tutarak zararı hakkaniyete uygun belirleyebilir (m. 50). Her hasarı otomatik olarak dağıtım şirketine yüklemek yerine önce olayın kaynağını belgeleyin; bunun için teknik rapor ve ispat yazımızdaki yöntemler yol gösterebilir.
Sağlık riski, jeneratör gürültüsü ve diğer sorunlar
Kesinti nedeniyle sağlık riski oluşuyorsa yalnızca tazminat başvurusu yapmayın: acil sağlık ihtiyacını geciktirmeyin. Anayasa, herkesin yaşama hakkına ve sağlıklı bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğunu belirtir (m. 17, 56). Enerji hizmetindeki özel ihtiyaç ve koruma prosedürlerini ilgili kuruluşa belgeli bildirin; zarar talebi ayrı bir aşamadır.
Komşunuzun jeneratör gürültüsü için acil risk, çevresel denetim ve komşuluk uyuşmazlığı farklı yollar gerektirebilir. Çalışma saatlerini, konumu ve kullanım etkisini belgelemeye başlayın. Medeni Kanun'a göre herkes, taşınmaz mülkiyetinden doğan yetkileri kullanırken komşularını olumsuz şekilde etkileyecek taşkınlıktan kaçınmakla yükümlüdür; komşular arasında hoş görülebilecek dereceyi aşan duman, koku, gürültü veya sarsıntı ile rahatsızlık vermek yasaktır (TMK m. 737). Çevre idaresine başvuru için çevre kirliliğini bildirme yazımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Fatura itirazında sayaç hatası ile tarife itirazını ayırmamak.
- Başvuruyu telefonda yapıp kayıt numarası almamak.
- Kiracı değişiminde kapanış endeksini ve abonelik devrini belgelememek.
- Kaçak kullanım tutanağını okumadan imzalamak ve nüshasını almamak.
- Bozulan cihazı servis tespiti yapılmadan atmak.
- Elektrik uyuşmazlığı ile çevre kirliliği başvurusunu aynı kanala koymak.