Hakaret suçunun cezası üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır; suç alenen işlenirse ceza altıda biri oranında artırılır ve kamu görevlisine görevinden dolayı işlenirse alt sınır bir yıldan az olamaz (TCK m. 125). Hakaret kural olarak şikâyete bağlıdır; şikâyet süresi fiili ve failin kim olduğunu öğrendiğiniz günden başlayarak altı aydır ve her durumda fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yılı geçemez (TCK m. 131 ve 73).
Bu yazı hakaretin unsurlarını, mesaj ve sosyal medya yoluyla hakareti, ağırlaştırıcı ve indirim sebeplerini, şikâyet ve vazgeçme kurallarını, önödemeyi, tehdit, şantaj ve ısrarlı takibi ve delilleri nasıl koruyacağınızı anlatır. Ayrıntılı başlıklar için hakaret suçu, hakarette önödeme, tehdit suçu ve şantaj suçu yazılarına bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Hakaret suçunun unsurları
- Mesaj, sosyal medya ve gıyapta hakaret
- Ağırlaştırıcı nedenler, ima ve ölüye hakaret
- İndirim ve cezasızlık sebepleri
- Şikâyet, süre, vazgeçme ve önödeme
- Tehdit, şantaj ve ısrarlı takip
- Delilleri koruma ve başvuru
- Sık yapılan hatalar
Hakaret suçunun unsurları
Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden ya da sövmek suretiyle onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılır (TCK m. 125). Her kırıcı veya sert ifade otomatik olarak hakaret sayılmaz; sözün içeriği, muhatabı, bağlamı ve ifade özgürlüğüyle ilişkisi değerlendirilir. Tek bir cümleyi bağlamından koparmadan konuşmanın tamamını ve tarihini saklayın (TCK m. 125-131).
Mağdurun ismi açıkça belirtilmemiş veya isnat üstü kapalı geçiştirilmiş olsa bile, hakaretin niteliğinde ve mağdurun şahsına yönelik olduğunda duraksanmayacak bir durum varsa isim belirtilmiş ve hakaret açıklanmış sayılır (TCK m. 126).
Mesaj, sosyal medya ve gıyapta hakaret
- Gıyapta hakaret: Mağdurun yokluğunda hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir; hakaretin yalnızca tek bir kişiye söylenmesi yeterli değildir (TCK m. 125).
- Mesaj ve sesli ileti: Fiilin mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi hâlinde de aynı ceza verilir. WhatsApp gibi mesaj yoluyla gerçekleşen hakaret veya tehdit için de başvuru yapılabilir; ekran görüntüsünün yanında özgün konuşmayı, tarihi ve hesap bilgilerini koruyun (TCK m. 106 ve 125; CMK m. 158).
- Alenen hakaret: Hakaretin alenen işlenmesi hâlinde ceza altıda biri oranında artırılır; sosyal medyada paylaşımın herkesin görebileceği bir ortamda yapılıp yapılmadığı somut olayda değerlendirilir (TCK m. 125).
Ağırlaştırıcı nedenler, ima ve ölüye hakaret
Hakaret suçunun kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenmesi hâlinde cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz; dini veya siyasi düşünceleri nedeniyle ya da kutsal sayılan değerlerden bahisle işlenmesi için de aynı kural uygulanır (TCK m. 125). Kurul hâlinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilmesi hâlinde suç, kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır; ancak bu durumda zincirleme suça ilişkin madde hükümleri uygulanır.
Bir kimsenin öldükten sonra hatırasına en az üç kişiyle ihtilat ederek hakaret eden kişi üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası alır; şikâyet ölenin ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoyu, eşi veya kardeşleri tarafından yapılabilir (TCK m. 130 ve 131).
İndirim ve cezasızlık sebepleri
- Haksız fiile tepki: Hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi hâlinde ceza üçte birine kadar indirilebilir veya ceza vermekten vazgeçilebilir; karşılıklı hakaret hâlinde olayın mahiyetine göre taraflardan biri veya her ikisi için aynı sonuç doğabilir. Hakaret kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmişse ceza verilmez; tepkinin gerçekten yaralama fiiline karşı verilmiş olması gerekir (TCK m. 129).
- Dilekçe ve savunmada eleştiri: Yargı mercileri veya idari makamlar önündeki başvuru, iddia ve savunmalarda somut isnatlarda veya olumsuz değerlendirmelerde bulunulması hâlinde ceza verilmez; bunların gerçek ve somut vakıalara dayanması ve uyuşmazlıkla bağlantılı olması gerekir (TCK m. 128).
- İspat: İsnat edilen ve suç oluşturan fiilin ispat edilmiş olması hâlinde kişiye ceza verilmez. Hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet varsa isnat ispatlanmış sayılır; diğer hâllerde ispat isteminin kabulü, kamu yararı bulunmasına veya şikâyetçinin ispata razı olmasına bağlıdır (TCK m. 127).
Şikâyet, süre, vazgeçme ve önödeme
- Şikâyet: Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hakaret hariç, hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması mağdurun şikâyetine bağlıdır; şikâyet etmezseniz suç dosyası yürütülmez (TCK m. 131).
- Süre: Şikâyet süresi fiili ve failin kim olduğunu öğrendiğiniz günden başlayarak altı aydır; ancak her durumda fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. Genel altı aylık süre öğrenme gününden başlar, iki yıllık sınırı birlikte düşünün (TCK m. 73/2). Her suçta şikâyet süresi altı ay değildir; bu süre soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar için düzenlenmiştir ve özel hükümler önemlidir.
- Vazgeçme: Şikâyete bağlı suçlarda, kanunda aksi yazılı olmadıkça hükümden önce vazgeçme davayı düşürür; hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz. İştirak hâlinde suç işleyen sanıklardan biri hakkındaki vazgeçme diğerlerini de kapsar, ancak kabul etmeyen sanığı etkilemez. Kamu davasının düşmesi şikâyetten vazgeçmeden kaynaklanmışsa ve vazgeçerken şahsi haklardan da vazgeçtiğinizi açıklamışsanız hukuk mahkemesinde de dava açamazsınız; vazgeçme dilekçesinin içeriğini dikkatle yazın (TCK m. 73).
- Önödeme: Önödeme hükümleri hakaret suçu (üçüncü fıkranın (a) bendi hariç, m. 125) bakımından da uygulanır; önödeme yapılırsa kamu davası açılmaz ve soruşturma biter, ayrıntılar savcılık tebliğinde yer alır (TCK m. 75).
Tehdit, şantaj ve ısrarlı takip
- Tehdit: Bir başkasını, kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğinden bahisle tehdit eden kişi altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır; suçun kadına karşı işlenmesi hâlinde alt sınır dokuz aydan az olamaz. Tehdidin silahla, kendini tanınmayacak hale koyarak, imzasız mektupla, birden fazla kişi tarafından birlikte veya suç örgütlerinin korkutucu gücünden yararlanılarak işlenmesi hâlinde iki yıldan yedi yıla kadar hapis verilir (TCK m. 106). Acil tehlike varsa güvenli bir yere geçip 112'yi arayın; olayın niteliğine göre ceza soruşturmasıyla birlikte koruyucu tedbirler de değerlendirilir (6284 sayılı Kanun).
- Şantaj: Hakkı olan veya yükümlü olduğu bir şeyi yapacağından veya yapmayacağından bahisle bir kimseyi kanuna aykırı bir şeyi yapmaya veya yapmamaya ya da haksız çıkar sağlamaya zorlayan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezası alır; şeref veya saygınlığa zarar verecek hususların açıklanacağı tehdidi de aynı hükme tabidir (TCK m. 107). Özel görüntülerinizi yaymakla tehdit ediliyorsanız mesajları ve hesap bağlantılarını koruyun, görüntüleri daha fazla yaymadan delil olarak muhafaza edin; özel hayatın gizliliğini ihlal de ayrı bir suçtur (TCK m. 134).
- Huzur ve sükûnu bozma: Sırf huzur ve sükûnunu bozmak maksadıyla bir kimseye ısrarla telefon edilmesi, gürültü yapılması ya da aynı maksatla hukuka aykırı başka bir davranışta bulunulması hâlinde mağdurun şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir (TCK m. 123).
- Israrlı takip: Israrlı bir şekilde fiziken takip etmek ya da haberleşme ve iletişim araçlarını, bilişim sistemlerini veya üçüncü kişileri kullanarak temas kurmaya çalışmak suretiyle bir kimse üzerinde ciddi bir huzursuzluk oluşmasına ya da kendisinin veya yakınlarından birinin güvenliğinden endişe duymasına neden olan faile altı aydan iki yıla kadar hapis verilir; suçun çocuğa ya da ayrılık kararı verilen veya boşandığı eşe karşı işlenmesi gibi hâllerde bir yıldan üç yıla kadar hapis verilir ve soruşturma şikâyete bağlıdır (TCK m. 123/A). Sürekli aranma veya takip edilme durumunda arama kayıtlarını ve olay tarihlerini bir araya getirin, güvenlik ihtiyacınızı ayrıca belirtin.
Delilleri koruma ve başvuru
Ceza başvurusunu Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yazılı ya da sözlü yapabilirsiniz (CMK m. 158). Hakaret veya tehdit içeren mesajların ekran görüntüsünü, özgün konuşmayı, hesap bilgilerini ve tarihleri koruyun. Şikâyet veya vazgeçme gibi kararlarda her olayın şikâyet ve alternatif usul kuralları aynı değildir; suçun işleniş şekli, özel hükümler ve tarih sonucu değiştirebilir. Vazgeçme beyanı vermeden önce dosyanın bu kapsama girip girmediğini ve diğer haklarınıza etkisini öğrenin (TCK m. 73, 106 ve 131).
Sık yapılan hatalar
- Şikâyet süresini sadece "altı ay" diye düşünüp iki yıllık üst sınırı unutmak.
- Yalnızca tek bir kişiye, mağdurun yokluğunda söylenen sözün her durumda suç olduğunu varsaymak.
- Mahkemeye verilen dilekçedeki eleştirinin gerçek ve somut vakıalara dayanması gerektiğini göz ardı etmek.
- Özgün mesajı silip yalnızca ekran görüntüsü saklamak.
- Vazgeçme dilekçesinde şahsi hakları da kapsayıp kapsamadığını düşünmeden metin imzalamak.