İcra dairesinden bir belge geldiğinde önce takip türünü, tebliğ kaydını, alacaklıyı ve istenen tutarı belirleyin; çünkü genel haciz yolunda ödeme emrine itiraz yedi gün içinde icra dairesine, kambiyo senedine dayalı takipte borca ve imzaya itiraz beş gün içinde icra mahkemesine yapılır (İİK m. 62 ve 168-170). İcra dairesinin işlemlerine karşı şikâyet ise öğrenmeden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılır ve kendiliğinden icrayı durdurmaz (İİK m. 16 ve 22).
Bu yazı, ödeme emri, icra emri ve haciz bildirimi arasındaki farkı, itiraz ve şikâyetin ayrı yollar olduğunu, kambiyo takibindeki kısa süreleri, yetki itirazını, yanlış adrese tebligat durumunu, icradaki faiz oranının nasıl kontrol edileceğini ve borç ödenmişse ne yapılacağını anlatır. Ayrıca icra dosyalarında en çok sorulan sorulara kısa cevaplar içerir. Genel bilgi için ödeme emrine itiraz yazımıza da bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Gelen belgeyi tanımak
- İtiraz, imza itirazı ve yetki itirazı
- Kambiyo senedine dayalı takip
- İcra mahkemesine şikâyet ve icranın durması
- Tebligat yanlış adrese gittiyse
- İcra takibindeki faiz oranını kontrol etmek
- Borcu ödediyseniz
- Kısa cevaplar
Gelen belgeyi tanımak
Ödeme emri, ilamsız takipte borçluya gönderilir; başlık, takip türü ve dayanak belge icra emrinden farklıdır. İlamlı takipte borçluya icra emri gönderilir ve itiraz yolları farklıdır. İtiraz yollarını yalnızca borç tutarına bakarak seçmeyin. Borcun olmadığını düşünmeniz ödeme emrini yok saymanızı güvenli kılmaz: süresinde ve doğru mercie yapılması gereken itiraz, takip türüne göre değişir. Belgenin tamamını ve tebliğ kaydını saklayın; alacaklıya telefon etmek başvuru yerine geçmeyebilir. İcra dosya numarası ile mahkeme dosya numarası da aynı değildir: icra takibi ve dava ayrı kayıtlardır; merci, yıl ve esas numarasını tam yazın.
İcra dosyanızı UYAP Vatandaş Portalı üzerinden görebilirsiniz; SMS içindeki bağlantıyı kullanmak yerine resmî portala kendiniz girin. Ancak dosyayı görmek, hukuken tebliğ edilmekle aynı şey olmayabilir; usulsüz tebligat ve fiilen öğrenme ayrıca değerlendirilir. Ayrıca elektronik tebligatta kanuni ulaşma-tebliğ kuralı vardır: e-postanın okunduğu saati otomatik başlangıç kabul etmeyin (Tebligat Kanunu m. 7).
İtiraz, imza itirazı ve yetki itirazı
- Borca itiraz: Ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde dilekçeyle veya sözlü olarak icra dairesine yapılır (İİK m. 62). Sadece faize veya tek bir kaleme itiraz etmek mümkündür; ancak itiraz edilen cihet ve miktarın açıkça gösterilmesi gerekir. Asıl borç, faiz oranı, dönem ve hesap hatalarını ayrı yazın.
- İmza itirazı: Takibin dayanağı senetteki imza size ait değilse bunu itirazınızda ayrıca ve açıkça bildirmelisiniz (İİK m. 62). İmzaya itiraz ile borca itiraz farklı içerik taşır; birini yazmak diğerini içermez.
- Yetki itirazı: Yetki itirazı esas hakkındaki itirazla birlikte yapılır. İcra mahkemesi önce yetki meselesini inceler ve kesin olarak karara bağlar. Para borcu takibinde HMK'nın yetki hükümleri kıyasen uygulanır; ayrıca takibe esas akdin yapıldığı yerdeki icra dairesi de yetkilidir (İİK m. 50). Yetki itirazı, borca itirazın yerine geçmez.
- Gecikmiş itiraz: Kusuru olmaksızın bir mani sebebiyle süresinde itiraz edemeyen borçlu, maniin kalktığı günden itibaren üç gün içinde mazeretini gösteren delillerle başvurabilir (İİK m. 65). Sıradan unutma ile kanuni engeli aynı saymayın.
Kambiyo senedine dayalı takip
Çek, bono ve poliçe gibi kambiyo senetlerine dayalı haciz yoluyla takipte ödeme emri farklı düzenlenmiştir. Ödeme emrinde borcun ve takip masraflarının on gün içinde ödenmesi ihtar edilir. Borçlu, borçlu olmadığı, borcun ödendiği veya mehil verildiği, alacağın zamanaşımına uğradığı gibi itirazlarını ve yetki itirazını beş gün içinde icra mahkemesine bir dilekçeyle bildirir; senet kambiyo senedi vasfını taşımıyorsa beş gün içinde icra mahkemesine şikâyet edebilir. Bu itiraz satıştan başka icra takip muamelelerini durdurmaz (İİK m. 168 ve 169). İmzanın kendisine ait olmadığını iddia eden borçlu da bunu beş gün içinde dilekçeyle icra mahkemesine bildirir. İmzanın borçluya ait olduğu anlaşılır ve takip geçici durdurulmuşsa borçlu alacağın yüzde onu oranında para cezasına ve yüzde yirmisinden az olmamak üzere inkâr tazminatına mahkûm edilebilir (İİK m. 168 ve 170). Genel ödeme emri örneğini kambiyo takibine doğrudan uygulamayın.
İcra mahkemesine şikâyet ve icranın durması
İcra dairesinin kanuna aykırı veya olaya uygun olmayan işlemleri hakkında icra mahkemesine şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır; bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması hâlinde ise her zaman şikâyet edilebilir (İİK m. 16). Şikâyet, icra mahkemesince karar verilmedikçe icrayı durdurmaz; kabul edilirse işlem bozulur veya düzeltilir, memurun sebepsiz yapmadığı veya geciktirdiği işlerin yapılması emredilir (İİK m. 17 ve 22). Şikâyet işlemin hukuka uygunluğunu hedefler; itiraz ise takipteki borcu veya dayanağı hedefleyebilir. Amaç ve süreleri ayırın.
İcra ve iflas işlerine bakan memur ve müstahdemler, kendisinin, eşinin, nişanlısının veya üçüncü dereceye kadar kan ve sıhri hısımlarının menfaati olan işleri göremez ve derhâl icra mahkemesine haber vermek zorundadır; mahkeme işi başka bir memura verir (İİK m. 10).
İcra tebligatı yanlış adrese gittiyse
İlamda, ilam hükmündeki belgelerde veya ipotek senedinde yazılı adresi değiştiren taraf bunu noter vasıtasıyla karşı tarafa bildirmedikçe tebligat aynı adrese yapılır ve orada bulunmazsa Tebligat Kanunu m. 35 uygulanır (İİK m. 21). Usulüne aykırı yapılmış tebliğ bile, muhatap tebliğe muttali olmuşsa muteber sayılır ve muhatabın beyan ettiği tarih tebliğ tarihi addolunur (Tebligat Kanunu m. 32). Yanlış adres iddiası takibi kendiliğinden kaldırmaz; usulsüzlüğü ve borca itirazı ayrı ayrı değerlendirmek gerekir. Adres kayıtlarını, zarfı ve fiilen öğrendiğiniz tarihi gösteren belgeleri saklayın. Tebligat zarfını atmak, süre veya usulsüzlük incelemesinde sorun yaratabilir (Tebligat Kanunu m. 21).
İcra takibindeki faiz oranını nasıl kontrol edersiniz?
Takip talebinde alacağın tutarı, faizli alacaklarda faizin miktarı ve işlemeye başladığı gün ile senet ya da borcun sebebi gösterilir (İİK m. 58). Faizi kontrol ederken şunları ayrı ayrı belirleyin: faizin türü ve dayanağı, başlangıç tarihi, hesap dönemleri ve hangi ana para üzerinden işletildiği. Sözleşme, ticari ilişki ve uygulanabilir sınırlar hesabı değiştirebilir; yalnızca yıllık orana bakmayın. Takip masrafları borçluya aittir; alacaklı masrafı avans olarak peşin öder ve ilk ödenen paradan alabilir (İİK m. 59).
Borcu ödediyseniz
Ödeme tarihini, tutarını, alıcıyı ve açıklamayı gösteren kaydı saklayın. Ödemenin hangi borca mahsup edildiği, faiz ve takip giderlerinin durumu ayrıca incelenir. Yalnızca dekont almak dosyanın kapandığını göstermez; ödemenin dosyaya bildirilmesi ve bakiye hesabı gerekir. İcra ve iflas dairelerine yapılacak nakdi ödemeler dairenin banka hesabına yapılır (İİK m. 9). Takibin kesinleşmesinden sonraki dönemde borcun ödendiğini noterden tasdikli veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispat ederseniz takibin iptalini veya talikini her zaman icra mahkemesinden isteyebilirsiniz (İİK m. 71). Borç olmadığı hâlde ödemişseniz menfi tespit veya istirdat davası gündeme gelebilir (İİK m. 72).
Kısa cevaplar
- İtirazın iptali ile kaldırılması aynı dava mı? Hayır; dayanak belge, görevli merci ve inceleme kapsamı farklıdır (İİK m. 67 ve 68).
- Genel haciz yolunda itiraz takibi etkiler mi? Süresinde yapılan itiraz ilgili kapsamda takibi durdurur; diğer takip türlerinde aynı sonucu varsaymayın (İİK m. 66).
- Menfi tespit neyi amaçlar? Borçlu olunmadığının tespitini; takibe etkisi ve tedbir koşulları açılma zamanına göre değişir (İİK m. 72).
- İtirazın reddi her zaman ek tazminat doğurur mu? Hayır; icra inkâr veya kötü niyet tazminatının özel koşulları vardır (İİK m. 67).
- Dosya borcunu yalnız ilk ödeme emrindeki tutarla kapatabilir miyim? Hayır; faiz, masraf ve tahsil tarihine bağlı kalemler değişebilir, güncel dosya hesabı alın.
- Alacaklıya doğrudan ödeme dosyayı kapatır mı? Hayır; ödemenin dosyaya bildirilmesi ve alacaklı teyidi gerekir.
- Şirket borcu otomatik olarak ortağa geçer mi? Hayır; şirket türü ve kişisel sorumluluk sebepleri incelenir. Limited şirkette ortaklar şirket borçlarından sorumlu olmayıp taahhüt ettikleri sermaye paylarını ödemekle yükümlüdür (TTK m. 573).
- Avukatınıza ilk özeti nasıl göndermelisiniz? Takip türü, merci, dosya numarası, tebliğ tarihi ve tartıştığınız kalemleri yazın; belgenin bütün sayfalarını hazır tutun.
Sık yapılan hatalar
- İtirazı alacaklıya telefonla bildirip resmî başvuru yapmamak.
- İmza ve borç itirazını ayrı ayrı yazmamak.
- Kambiyo takibinde beş günlük süreyi yedi gün sanmak.
- Şikâyetin icrayı durduracağını varsaymak.
- Ödemeyi belgelememek ve dosya hesabını almamak.
