Kollektif şirkette bütün ortaklar şirket borçlarından sınırsız ve müteselsilen sorumludur; komandit şirkette yalnızca komandite ortakların sorumluluğu sınırsız, komanditer ortakların sorumluluğu ise koydukları veya taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlıdır; adi ortaklık ise iki veya daha fazla kişinin emeklerini ve mallarını ortak bir amaç için birleştirdiği sözleşmeye dayalı bir ortaklıktır. (TTK m. 211, 304; TBK m. 620). Ortaklık kararından önce sorumluluk rejimini bilmek, sonradan doğacak kişisel borç riskini belirler.
Bu yazı kollektif şirketi, adi ortaklığı ve komandit şirketi; kuruluş şeklini, tescil ve sorumluluk kurallarını, yönetim ve temsili, rekabet yasağını, sona ermeyi ve ortakların sorumluluğunun ne kadar sürdüğünü anlatır.
Bu yazıda
- Kollektif şirketin kuruluşu ve tescili
- Kollektif şirkette yönetim, oy ve rekabet yasağı
- Ortakların kişisel sorumluluğu, iflas ve sona erme
- Adi ortaklık
- Komandit şirket, komandite ve komanditer ortak
- Komanditerin sorumluluğu ve unvan kuralı
Kollektif şirket nedir, nasıl kurulur?
Kollektif şirket, ticari bir işletmeyi bir ticaret unvanı altında işletmek amacıyla gerçek kişiler arasında kurulan ve ortaklarından hiçbirinin sorumluluğu şirket alacaklılarına karşı sınırlanmamış olan şirkettir. Ortaklık kararı vermeden önce bu sınırsız sorumluluk iyice düşünülmelidir (TTK m. 211).
- Şekil: Sözleşme yazılı şekle tabidir; ayrıca sözleşmedeki imzaların noterce onaylanması veya sözleşmenin ticaret sicili müdürü ya da yardımcısı huzurunda imzalanması şarttır (TTK m. 212).
- İçerik: Ortakların ad, yerleşim yeri ve vatandaşlıkları, şirketin kollektif olduğu, unvanı ve merkezi, işletme konusu, her ortağın sermaye taahhüdü ve şirketi temsile yetkili kişiler ile bunların tek başına mı birlikte mi imza atacağı yazılmalıdır (TTK m. 213).
- Eksik veya şekle aykırı sözleşme: Sözleşmesi kanuni şekilde yapılmamış veya zorunlu kayıtları eksik ya da geçersiz olan kollektif şirket, adi şirket hükmündedir ve Borçlar Kanunundaki adi şirket hükümleri uygulanır. Üçüncü kişilere karşı ortakların sorumluluğu saklıdır (TTK m. 214 ve 216).
- Tüzel kişilik ve tescil: Kollektif şirket ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanır. Aksine sözleşme hükmü üçüncü kişilere karşı geçersizdir. Kurucular sözleşmenin onaylı suretini onay tarihinden itibaren onbeş gün içinde sicile vererek tescil istemek zorundadır (TTK m. 215 ve 232).
- Tescilden önce işe başlamak: Tescil yükümlülüğü yerine getirilmeden şirket adına işlere başlanmışsa ortaklar, giriştikleri işlerden dolayı üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumludur. Ortak unvanla işlem yapılması da aynı sonucu doğurur (TTK m. 216).
Kollektif şirkette yönetim, oy ve rekabet
- Yönetim: Ortaklardan her biri ayrı ayrı şirketi yönetme hak ve görevini taşır. Şirket sözleşmesiyle veya ortakların çoğunluğunun kararıyla yönetim bir veya birkaç ortağa ya da tümüne verilebilir (TTK m. 218).
- Yönetici ortağın görevden alınması: Yönetim sözleşmeyle bir ortağa verilmişse o ortak görevden alınamaz; yalnızca haklı sebeple ortaklardan birinin istemi üzerine mahkeme yönetim hakkını sınırlandırabilir veya geri alabilir. Basiretsizlik ve ağır ihmal haklı sebep sayılır (TTK m. 219).
- Oy hakkı: Her ortak bir oy hakkına sahiptir ve buna aykırı sözleşme geçersizdir. Şirket sözleşmesinin değiştirilmesine ilişkin kararlar oybirliğiyle, diğer kararlar aksi yoksa ortakların çoğunluğunun oylarıyla alınır (TTK m. 226).
- Rekabet yasağı: Ortak, şirketin yaptığı ticari işler türünden bir işi diğer ortakların izni olmaksızın kendi veya başkası hesabına yapamaz. Aykırı hareket hâlinde şirket tazminat veya işlemlerin şirket adına yapılmış sayılmasını isteyebilir (TTK m. 230 ve 231).
Kollektif şirkette sorumluluk, iflas ve sona erme
Ortaklar, şirketin borç ve taahhütlerinden müteselsilen ve bütün malvarlığı ile sorumludur. Şirkete sonradan giren ortak, girmeden önce doğmuş borçlardan da sorumlu olur. Önce şirket sorumludur; şirkete karşı takip sonuçsuz kalırsa ortaklara gidilir (TTK m. 236 ve 237).
- İflas: Şirketin iflası ortakların iflasını gerektirmez. Ancak depo kararına rağmen para yatırılmazsa alacaklı, ortakların iflasını da mahkemeden isteyebilir. Şirket iflasında şirket alacaklıları alacaklarını almadıkça ortakların kişisel alacaklıları şirket mallarına başvuramaz (TTK m. 239 ve 240).
- Sona erme: Konkordato ile sonuçlansa bile şirketin iflası, sermayenin tamamının veya üçte ikisinin kaybedilip tamamlanmaması, başka şirketle birleşme, tescil yapılmadığında mahkemece fesih ve ortaklardan birinin iflası gibi sebeplerle şirket sona erer (TTK m. 243).
- Ortağın ölümü: Sözleşmede aksi yoksa mirasçılarla diğer ortakların oybirliği ile şirket devam edebilir. Mirasçılar razı olmazsa diğer ortaklar paylarını ödeyerek onları çıkarıp devam edebilir; oybirliği sağlanamazsa şirket sona erer (TTK m. 253).
- Ayrılan ortağın sorumluluğunun süresi: Şirket alacaklılarının ortaklara ileri sürebileceği istem hakları, ortağın ayrılmasının, şirketin sona erdiğinin veya iflasının Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde yayımlanmasından itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TTK m. 264).
Adi ortaklık
Adi ortaklık sözleşmesi, iki veya daha fazla kişinin emeklerini ve mallarını ortak bir amaca erişmek üzere birleştirmeyi üstlendikleri sözleşmedir. Kanunla düzenlenmiş ortaklıkların ayırt edici niteliklerini taşımayan ortaklık, adi ortaklık sayılır (TBK m. 620).
- Kâr ve zarar: Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa her ortağın kazanç ve zarardaki payı, katılım payının değerine ve niteliğine bakılmaksızın eşittir. Kazanç veya zarar paylarından biri belirlenmişse bu belirleme diğerindeki payı da ifade eder (TBK m. 623).
- Kararlar: Ortaklığın kararları bütün ortakların oybirliğiyle alınır. Sözleşmede kararların oy çokluğuyla alınacağı belirtilmişse çoğunluk ortak sayısına göre belirlenir. Genel yetkili temsilci atanması için de oybirliği gerekir (TBK m. 624 ve 625).
- Fesih: Ortaklık belirsiz süre için veya ortaklardan birinin ömrü boyunca kurulmuşsa ortaklardan her biri altı ay önceden fesih bildiriminde bulunabilir. Fesih bildirimi ancak hesap yılı sonunda hüküm ifade eder ve dürüstlük kurallarına aykırı yapılamaz (TBK m. 640).
- Borçlar: Ortaklar, bir üçüncü kişiye karşı ortaklık ilişkisi çerçevesinde üstlendikleri borçlardan, aksi kararlaştırılmamışsa müteselsilen sorumlu olur. Ortaklığın sona ermesi üçüncü kişilere karşı olan yükümlülükleri değiştirmez (TBK m. 638 ve 645). Ortaklığın giderilmesi için ayrıca ortaklığın giderilmesi davası yazımıza bakabilirsiniz.
Komandit şirket nedir?
Komandit şirket, ticari işletmeyi bir unvan altında işletmek amacıyla kurulan, bir veya birkaç ortağın sorumluluğunun sınırlandırılmamış, diğer ortakların ise belirli bir sermayeyle sınırlandırılmış olduğu şirkettir. Sınırsız sorumlulara komandite, sınırlı sorumlulara komanditer denir. Komandite ortakların gerçek kişi olması gerekir; tüzel kişiler ancak komanditer ortak olabilir (TTK m. 304).
- Komandit mi kollektif mi: Şirketin komandit olup olmadığı sözleşme hükümlerine göre belirlenir; ortakların şirkete verdiği ad tek başına yeterli olmaz. Komandit olduğu açıkça saptanamıyorsa şirket kollektif sayılır (TTK m. 306).
- Sermaye: Komanditer, kişisel emeğini ve ticari itibarını sermaye olarak koyamaz. Her komanditerin koyduğu veya taahhüt ettiği sermayenin cins ve miktarı sözleşmeye yazılarak tescil ve ilan ettirilir (TTK m. 307).
- Yönetim ve temsil: Şirket komanditeler tarafından yönetilir ve kural olarak komandite ortaklar tarafından temsil edilir. Komanditer ortaklar ortak sıfatıyla şirketi temsile yetkili olamaz; ancak ticari mümessil, ticari vekil gibi atanabilirler (TTK m. 309 ve 318).
- Oy hakkı: Her ortağın bir oy hakkı vardır. Komanditerler olağan yönetime karışamaz ama sözleşme değişikliği, tür değiştirme, birleşme, bölünme, ortak alınması veya çıkarılması ve pay devri gibi önemli işlemlerde oy hakkına sahiptir (TTK m. 309).
- Defter inceleme: Her komanditer, iş yılı sonunda ve iş saatleri içinde envanteri, bilançoyu ve finansal tabloları inceleyebilir; bunu bir uzmana da yaptırabilir. Rekabet eden bir işletme açarsa belgeleri ve defterleri inceleme hakkını kaybeder (TTK m. 310 ve 311).
- Kâr payı: Komanditer, iş yılı sonunda gerçekleşen kâr payını ve kararlaştırılan faizleri nakden alır. Koyduğu sermaye herhangi bir sebeple azalmışsa noksan tamamlanıncaya kadar kâr ve faiz isteyemez (TTK m. 312).
- Pay devri: Komanditer şirketteki payını başkasına devredebilir; diğer ortaklar onay vermemişse Borçlar Kanununun ilgili hükmü uygulanır. Pay devri komanditerlerin de oy kullandığı temel işlemlerdendir (TTK m. 309 ve 315).
- Ölüm: Ölen komanditerin yerine mirasçıları geçer. Şirket sözleşmesinde aksine hüküm bulunmadıkça komanditerin ölümü veya kısıtlanması şirketin sona ermesi sonucunu doğurmaz (TTK m. 316 ve 328).
Komanditerin sorumluluğu ve unvan kuralı
Komanditerin sorumluluğu koyduğu veya taahhüt ettiği sermaye miktarını aşamaz. Henüz ödemediği sermaye borcu tutarına kadar şirket alacaklılarına karşı sorumludur; alacaklılar şirket sona ermedikçe veya şirkete karşı takip sonuçsuz kalmadıkça ona başvuramaz (TTK m. 319 ve 322).
- Adı unvanda geçen komanditer: Adı şirketin unvanında bulunan komanditer, üçüncü kişilere karşı komandite ortak gibi sorumlu sayılır. Bu yüzden komanditer ortakların adı veya unvanı şirket unvanında bulunamaz; unvana komandite ortakların adı yazılır (TTK m. 42 ve 320).
- Şirket adına işlem yapan komanditer: Ticari mümessil veya vekil olarak hareket ettiğini açıkça bildirmeden şirket adına işlem yapan komanditer, iyiniyetli üçüncü kişilere karşı komandite ortak gibi sorumlu olur. Tescilden önceki işlemlerde de sınırlı sorumluluğun bilindiğini ispat etmezse aynı sonuç doğar (TTK m. 321).
- İflas: Şirketin varlığı şirket alacaklılarına yetmezse alacaklılar kalan alacaklarından dolayı komanditelerin kişisel mallarına başvurabilir. Komanditerlerin koyduğu sermaye de alacaklıların öncelikle haklarını elde edecekleri mallardandır (TTK m. 324 ve 325).
Sık yapılan hatalar
- Yazılı ve onaylı sözleşme yapmadan kollektif şirket kurduğunu sanmak; şekle aykırı sözleşme adi ortaklık hükmüne düşer.
- Komanditer olarak şirket adına imza atarken yalnızca ticari vekil sıfatını açıkça belirtmemek.
- Komanditer ortağın adını şirket unvanına yazdırmak.
- Ortaklıktan ayrılmayı sicilde ilan ettirmeyi ihmal etmek ve üç yıllık sorumluluk süresinin hangi tarihten başladığını bilmemek.
Kaynaklar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: mevzuat.gov.tr
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: mevzuat.gov.tr