657 sayılı Kanun devlet memurlarına beş disiplin cezası öngörür: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma (m. 125). Aylıktan kesme brüt aylıktan 1/30 ile 1/8 arasında kesinti, kademe ilerlemesinin durdurulması ise 1 ile 3 yıl arasında durdurmadır. Cezalar belirli sürelerde özlük dosyasından silinmesi istenebilir ve bazı yöneticilik atamalarını belirli süre engeller (m. 132 ve 133). Atama talepleri ise hizmet ihtiyacı ve aile birliği gibi unsurlarla birlikte değerlendirilir (m. 72).
Bu yazı memur disiplin cezalarının türlerini, hangi fiilin hangi cezayı gerektirdiğini, tekrar ve ödül halini, cezanın sonuçlarını ve silinmesini, aynı olay için ceza davası ve disiplin cezasının birlikte olup olamayacağını ve atama talebinin reddedildiği hallerde aile ve mazeret belgelerinin nasıl sunulacağını anlatır. Disiplin soruşturması ve itiraz ayrıntıları için disiplin soruşturması yazımıza bakın; Anayasa Mahkemesi yönünden memur disiplin cezası makalemizi inceleyebilirsiniz.
Bu yazıda
- Disiplin cezalarının beş türü
- Aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması
- Özürsüz göreve gelmemenin cezası
- Memurluktan çıkarma halleri
- Tekrar, ödül ve cezanın sonuçları, silinmesi
- Ceza davası ile disiplin cezası birlikte olabilir mi?
- Basına demeç ve mal bildirimi
- Atama talebim reddedildi: aile durumunu nasıl sunmalıyım?
- Kaynaklar
Devlet memurlarına hangi disiplin cezaları verilir?
Kanunda beş disiplin cezası sayılır: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma. Hangi cezanın verileceği, fiilin kanunda hangi basamakta sayıldığına ve ağırlığına göre belirlenir (m. 125). Uyarma memura görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir; kınama ise görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir.
Aylıktan kesme cezası maaşın ne kadarını keser?
Aylıktan kesme, memurun brüt aylığından 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır (m. 125). Ceza, verildiği ayı izleyen aybaşında uygulanır (m. 132). Kesinti oranı fiilin ağırlığına göre belirlenir.
Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası kaç yıl sürer?
Fiilin ağırlık derecesine göre memurun bulunduğu kademede ilerlemesi 1 ile 3 yıl arasında durdurulur (m. 125). Bu ceza, memurun bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra verilir (m. 126).
Özürsüz göreve gelmemenin cezası nedir?
Özürsüz bir veya iki gün göreve gelmemek aylıktan kesme, özürsüz ve kesintisiz 3 ile 9 gün göreve gelmemek kademe ilerlemesinin durdurulması, özürsüz bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek ise memurluktan çıkarma cezasını gerektirir (m. 125). Göreve geç gelmek veya erken ayrılmak ise uyarma cezasını gerektiren fiiller arasındadır.
Memurluktan çıkarma cezası hangi hallerde verilir?
Siyasi partiye girmek, kurumların çalışma düzenini ideolojik amaçlarla bozacak grev ve boykot gibi eylemlere katılmak, yetki almadan gizli bilgi açıklamak, amir veya iş sahiplerine fiili tecavüzde bulunmak gibi kanunda sayılan ağır fiillerde verilir. Ceza, bir daha memur olamamayı da doğurur (m. 125). Gizli bilgi açıklama yetkisiz basın demecinden çok daha ağır yaptırıma yol açabilir.
Aynı fiili tekrarlarsam ceza ağırlaşır mı, ödül aldıysam hafifler mi?
Evet, tekrarda ağırlaşır: disiplin cezası verilmesine sebep olan fiilin, cezanın özlük dosyasından silinmesine ilişkin süre içinde tekrarında bir derece ağır ceza uygulanır. Aynı derecede cezayı gerektiren ama ayrı fiillerden verilen cezaların üçüncüsünde de bir derece ağır ceza verilir. Öte yandan geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar için bir derece hafif olan ceza uygulanabilir (m. 125). Ödül ve başarı belgelerinizi disiplin makamına sunmanız faydalıdır.
Disiplin cezasının sonuçları ve özlük dosyasından silinmesi
Aylıktan kesme cezası alanlar 5 yıl, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alanlar 10 yıl boyunca daire başkanı ve daha üst kadrolara, bölge ve il teşkilatlarının en üst yönetici kadrolarına, vali ve büyükelçi kadrolarına atanamaz (m. 132). Cezalar verildiği tarihten itibaren hüküm ifade eder ve derhal uygulanır.
Memurluktan çıkarma dışında bir disiplin cezası alan memur, uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından 5 sene, diğer cezaların uygulanmasından 10 sene sonra atamaya yetkili amire başvurarak silinmesini isteyebilir. Davranışları isteği haklı kılıyorsa karar özlük dosyasına işlenir (m. 133).
Hangi fiil hangi cezayı gerektirir? Örnekler
Kanun her ceza için fiilleri tek tek sayar; aşağıdakiler kanundaki sayımdan örneklerdir ve eksiksiz liste değildir (m. 125).
- Uyarma: Göreve geç gelmek, erken ayrılmak, kurumca belirlenen tasarruf tedbirlerine uymamak, belirlenen kılık ve kıyafet hükümlerine aykırı davranmak, görevin işbirliği içinde yapılması ilkesine aykırı davranışlarda bulunmak.
- Kınama: Görev sırasında amire saygısız davranmak, iş arkadaşlarına ve iş sahiplerine söz veya hareketle sataşmak, devlete ait resmî aracı özel işlerinde kullanmak, verilen emirlere itiraz etmek, borçlarını kasten ödemeyerek hakkında yasal yollara başvurulmasına neden olmak, yetkisiz basın demeci vermek.
- Aylıktan kesme: Kasıtlı olarak verilen emir ve görevleri tam ve zamanında yapmamak, özürsüz bir veya iki gün göreve gelmemek, görevle ilgili konularda yükümlü olduğu kişilere yalan ve yanlış beyanda bulunmak, görev sırasında amirine sözle saygısızlık etmek.
- Kademe ilerlemesinin durdurulması: Göreve sarhoş gelmek veya görev yerinde alkollü içki içmek, gerçeğe aykırı rapor ve belge düzenlemek, ticaret yapmak veya yasaklanan kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak, görevi ile ilgili çıkar sağlamak, mal bildiriminde bulunmamak.
Hakkınızda bir fiil isnat ediliyorsa ilk iş, isnat edilen fiilin kanunda hangi basamakta sayıldığını bulmaktır; çünkü verilebilecek en ağır ceza buna göre belirlenir. Savunma verirken olayı, belgeleri ve taleplerinizi somut yazın.
Hakkımda hem ceza davası hem disiplin cezası olabilir mi?
Evet. Disiplin kovuşturmasının yapılmış olması, fiil genel hükümlere girerse ayrıca ceza kovuşturmasına engel olmaz. Aynı olay için ceza mahkemesinde kovuşturma başlaması disiplin kovuşturmasını geciktirmez ve mahkûmiyet veya beraat, disiplin cezasına engel değildir (m. 125 ve 131).
Yetkisiz demeç ve mal bildirimi
- Basına demeç: Yetkili olmadığı halde basına, haber ajanslarına veya radyo ve televizyon kurumlarına bilgi veya demeç vermek kınama cezasını gerektiren fiiller arasında sayılmıştır (m. 125).
- Mal bildirimi: Belirlenen durum ve sürelerde mal bildiriminde bulunmamak kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren fiillerdendir; ayrıca mal bildirimi kanununda ihtar ve ceza hükümleri de bulunur (m. 125).
Atama talebim reddedildi; aile durumumu nasıl sunmalıyım?
Atama koşulları hizmet ihtiyacı, kadro ve özel düzenlemelerle birlikte değerlendirilir. Mazeretin bulunması her talebin otomatik kabulü anlamına gelmez; ancak kanun aile birliğini gözetmeyi öngörür. Yeniden veya yer değiştirme suretiyle yapılacak atamalarda, aile birimini korumak için kurumlar arasında gerekli koordinasyon sağlanır ve memur olan diğer eşin isteği halinde ataması, atamaya tabi memurun atandığı yere yapılır. Eşin atanacağı teşkilat veya uygun münhal görev bulunmazsa ve ilgilinin talebi halinde eşin görev süresiyle sınırlı izin verilebilir. Kendisi, eşi veya birinci derece kan hısımlığı bulunan bakmakla yükümlü olduğu aile fertleri engelli olan memurların yer değiştirme talepleri için de düzenleme yapılması öngörülmüştür (m. 72).
- Ret yazısının gerekçesini okuyun ve hangi kuralın uygulandığını not edin.
- Eş, çocuk, sağlık veya engel durumuna ilişkin belgelerinizi, ret gerekçesindeki hususlarla karşılaştırın.
- Eşin memuriyetine ilişkin belgeyi (kurum yazısı, görev yeri belgesi) ve varsa sağlık kurulu raporunu ekleyin.
- Atama kararının tebliğ tarihini saklayın; dava süresi bu tarihten işler (dava süreleri yazımız).
Atama işleminde aile ve sağlık belgelerinin toplanması, somut mazereti ve işlemin kişiye etkisini göstermeye yardımcı olur; ancak her belge otomatik atama hakkı doğurmaz.
Sık yapılan hatalar
- Cezayı veren makamın kim olduğunu kontrol etmemek.
- Silinme süresini takip etmemek.
- Ödül ve başarı belgelerini disiplin makamına sunmamak.
- Atama talebinde mazeret belgelerini ret gerekçesine göre düzenlememek.
Kaynaklar
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (m. 72, 125, 126, 131, 132, 133): mevzuat.gov.tr