Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez; savunma için verilen süre 7 günden az olamaz (657 sayılı Kanun m. 130). Disiplin cezasına itiraz süresi kararın tebliğinden itibaren yedi gündür (m. 135). Disiplin soruşturmasının başlaması için süre vardır: fiilin öğrenildiği tarihten itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması için bir ay, memurluktan çıkarma için altı ay içinde soruşturmaya başlanmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar (m. 127).
Bu yazı memur disiplin soruşturmasında savunma ve süreleri, cezayı verecek makamları, itiraz ve dava yolunu, görevden uzaklaştırmanın süresini ve maaş sonuçlarını, nakil ve karşılıklı yer değiştirmeyi, memurluğun sona ermesini ve kamu görevinden çıkarılanların hangi yargı yoluna gideceğini anlatır.
Bu yazıda
- Savunma hakkı ve soruşturma süreleri
- Cezayı kim verir, kurulun yetkisi, uygulama
- Disiplin cezasına itiraz ve dava
- Görevden uzaklaştırma: yetkili, süre, maaş, beraat
- Nakil, karşılıklı yer değiştirme, memurluğun sona ermesi
- Kamu görevinden çıkarıldım: hangi yol izlenir?
- Sık yapılan hatalar ve Kaynaklar
Disiplin soruşturmasında savunma için kaç gün süre verilir?
Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Soruşturmacının veya disiplin kurulunun 7 günden az olmamak üzere verdiği süre içinde savunma yapmayan memur, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır (m. 130). Savunma istenmeden verilen cezanın incelenmesi ayrı bir konudur; savunma hakkı disiplin güvencelerindendir ve isnadın kapsamı ile verilen imkân somut olayda değerlendirilir. Savunmanızı verirken isnat edilen fiili, ilgili belgeleri ve taleplerinizi (tanık dinletme, belge getirtme) somut olarak yazın. Kurum içi disiplin savunması ile mahkemedeki yargılama farklı süreçlerdir; isnadı, savunma istemini ve karar belgelerini birbirinden ayırın.
Disiplin soruşturması hangi sürede başlamalıdır?
Fiilin öğrenildiği tarihten itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması için bir ay içinde, memurluktan çıkarma için altı ay içinde soruşturmaya başlanmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Fiilin işlendiği tarihten itibaren de nihayet iki yıl içinde ceza verilmelidir (m. 127).
Disiplin cezası ne kadar sürede verilmek zorundadır?
Disiplin amirleri uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren 15 gün içinde verir. Kademe ilerlemesinin durdurulması için dosya 15 gün içinde kurula gönderilir, kurul dosyayı aldığı tarihten itibaren 30 gün içinde kararını bildirir (m. 128). Memurluktan çıkarma cezası için disiplin amirlerince yaptırılan soruşturma dosyası, kurumun yüksek disiplin kuruluna gönderildikten sonra azami altı ay içinde bu kurulca karara bağlanır; memurun savunma ve tanık dinletme hakkı vardır (m. 128 ve 129).
Disiplin cezasını kim verir, kurul farklı ceza verebilir mi?
Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirlerince, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası disiplin kurulu kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amirlerce, memurluktan çıkarma cezası ise yüksek disiplin kurulu kararıyla verilir (m. 126). Ceza türüne göre yetkili makam ve usul değişir; yetkiyi kararın başlığına bakarak değil, mevzuatla karşılaştırarak kontrol edin. Disiplin kurulu ve yüksek disiplin kurulunun ayrı bir ceza tayin yetkisi yoktur; önerilen cezayı kabul veya reddeder. Ret halinde atamaya yetkili amirler 15 gün içinde başka bir disiplin cezası vermekte serbesttir (m. 126).
Disiplin cezaları verildiği tarihten itibaren hüküm ifade eder ve derhal uygulanır. Aylıktan kesme cezası, cezanın veriliş tarihini takip eden aybaşında uygulanır. Verilen cezalar üst disiplin amirine, memurluktan çıkarma cezası ayrıca Devlet Personel Başkanlığına bildirilir (m. 132).
Disiplin cezasına itiraz nereye ve ne zaman yapılır, mahkemeye gidilebilir mi?
İtiraz süresi kararın ilgiliye tebliği tarihinden itibaren yedi gündür. Süresinde itiraz edilmeyen disiplin cezaları kesinleşir. İtiraz mercii, dilekçe ve eklerinin kendisine ulaşmasından itibaren otuz gün içinde karar vermek zorundadır. Disiplin amirlerinin verdiği uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilir. İtirazın kabulünde ceza hafifletilebilir veya tamamen kaldırılabilir (m. 135).
Disiplin cezalarına karşı idari yargı yoluna da başvurulabilir. Dava açma süresi için İdari Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine ve size tebliğ edilen kararda yazan başvuru yoluna bakın (m. 135). İtirazda hangi ceza, gerekçe ve tarihin tartışıldığını açık yazın ve itiraz eklerini kararın tamamıyla eşleştirin. Özlük dosyasındaki bir kayıt yanlışsa, kaydın dayanağını ve güncelliğini belgeyle sorgulayabilirsiniz (m. 109).
Görevden uzaklaştırma
Atamaya yetkili amirler, bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri, illerde valiler ve ilçelerde kaymakamlar görevden uzaklaştırmaya yetkilidir. İlçe idare şube başkanları hakkında kaymakamın uzaklaştırması için valinin muvafakati şarttır (m. 138). Görevden uzaklaştırılan memur hakkında uzaklaştırmayı izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır; derhal başlamayan veya keyfi, garaz ya da kin dolayısıyla uzaklaştıran amir hukuki, mali ve cezai sorumluluğa tabidir (m. 139). Haklarında mahkemelerce cezai kovuşturma yapılan memurlar da yetkili amirlerce görevden uzaklaştırılabilir; soruşturma sonunda disiplin yüzünden memurluktan çıkarma veya cezai işlem gerekmezse tedbir derhal kaldırılır (m. 140 ve 142).
Görevden uzaklaştırma bir disiplin kovuşturması gereği ise en çok 3 ay devam eder; bu sürede karar verilmezse memur göreve başlatılır. Ceza kovuşturması gereği ise yetkili amir durumu ikişer ay arayla inceleyerek görevine dönüp dönmemesi hakkında karar verir (m. 145). Görevden uzaklaştırma doğrudan memurluktan çıkarma değildir: geçici bir tedbirdir; gerekçesi, devamı ve mali sonuçları ayrıca incelenir.
Görevden uzaklaştırılan veya suçtan tutuklanan ya da gözaltına alınan memurlara bu süre içinde aylıklarının üçte ikisi ödenir ve sosyal hak ve yardımlardan yararlanmaya devam ederler (m. 141). Soruşturma veya yargılama sonunda memurluktan çıkarmadan başka bir ceza verilenler, beraat edenler, yargılamanın men'ine karar verilenler gibi sayılan hallerde aylıklarının kesilmiş üçte biri kendilerine ödenir ve uzakta geçen süre kademe ilerlemesinde değerlendirilir (m. 141 ve 143).
Nakil, yer değiştirme ve memurluğun sona ermesi
- Eşin ataması: Atamalarda aile birimini korumak için kurumlar arasında koordinasyon sağlanır ve memur olan diğer eşin isteği halinde ataması atanan memurun atandığı yere yapılır; uygun teşkilat veya kadro yoksa eşin görev süresiyle sınırlı izin verilebilir (m. 72).
- Karşılıklı yer değiştirme: Aynı kurumun başka yerlerdeki aynı sınıftaki memurları karşılıklı yer değiştirme suretiyle atanmalarını isteyebilir; yerine getirilmesi atamaya yetkili amirlerin uygun bulmasına bağlıdır (m. 73).
- Kurumlar arası nakil: Memurlar, kurumların muvafakatı ile kazanılmış hak dereceleri üzerinden veya derece yükselmesi esaslarına göre bir kadroya nakledilebilir; daha aşağı derece için kazanılmış hak dereceleri arasındaki fark üç dereceyi aşmamalı ve memurun isteği de olmalıdır (m. 74).
- Çekilmiş sayılma: Mezuniyetsiz veya kurumca kabul edilen mazereti olmaksızın görevin terk edilmesi ve bu terkin kesintisiz 10 gün devam etmesi hâlinde yazılı müracaat şartı aranmaksızın çekilme isteğinde bulunulmuş sayılır (m. 94).
- Memurluğun sona ermesi: Memurluktan çıkarılma, memurluğa alınma şartlarından birinin sonradan taşınmadığının anlaşılması veya kaybedilmesi, çekilme, istek, yaş haddi veya malullük nedeniyle emeklilik ve ölüm hâllerinde sona erer; kanunlarda yazılı haller dışında memurluğa son verilemez (m. 18 ve 98).
Kamu görevinden çıkarıldım; bütün süreç aynı mahkemede mi yürür?
İşlemin hukuki dayanağı ve statünüz başvuru yolunu belirler. Disiplin, sözleşme feshi ve özel düzenleme kapsamındaki işlemler aynı değildir. Kamu hizmetleri memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle gördürüldüğü için ilk adım statünüzü atama, sözleşme ve çalışma kayıtlarından belirlemektir (m. 4). Memur statüsündeki bir kişinin memurluktan çıkarılması idari işlemdir; kamu görevlilerinin görevlerine son verilmesi, emekli edilmeleri veya görevden uzaklaştırılmaları ile ilgili davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlisinin son görev yaptığı yer idare mahkemesidir (2577 sayılı Kanun m. 33). Dava açma süresi yazılı bildirim tarihini izleyen günden başlar (m. 7). Kararın tam metnini, tebliğ kaydını ve dayanak belgeleri toplayın; uyuşmazlığın memur mu işçi mi olduğuna göre farklı bir yargı düzeninde ilerleyebileceğini unutmayın. Dava açmanın işlemi kendiliğinden durdurmadığını, yürütmenin durdurulmasının ayrıca istenmesi gerektiğini de hatırlayın (m. 27; ayrıntı için idari dava dilekçesi yazımız).
Sık yapılan hatalar
- Savunma süresini kaçırmak veya savunmayı somut belgelerden yoksun vermek.
- Yedi günlük itiraz süresini tebliğ tarihinden saymamak.
- Görevden uzaklaştırmayı ceza sanmak; tedbir ile ceza farklıdır.
- Beraat sonrası kesilen aylığın üçte birinin ödenmesi için başvuruyu atlamak.
- Statüyü belirlemeden yanlış yargı yoluna gitmek.
Kaynaklar
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu: mevzuat.gov.tr
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu: mevzuat.gov.tr