Doğan çocuk Türkiye'de otuz gün içinde nüfus müdürlüğüne, yurt dışında altmış gün içinde dış temsilciliğe bildirilmelidir; adres değişikliği ise yirmi işgünü içinde bildirilir (Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 15 ve 50). Kamu kurumuna verdiğiniz dilekçeye de en geç otuz gün içinde gerekçeli cevap verilmesi gerekir (Dilekçe Hakkının Kullanılması Hakkında Kanun m. 7).
Bu yazı doğum ve ölüm bildirimlerini, nüfus kaydı düzeltmelerini, kimlik kartı ve adres bildirimini, kimlik bildirme (konaklama, işçi ve misafir) yükümlülüklerini ve kamu kurumlarına dilekçe verme usulünü anlatır.
Bu yazıda
- Doğum ve ölüm bildirimi, ad ve doğum tarihi
- Nüfus kaydı, din bilgisi ve evlat edinme
- Kimlik kartı ve adres bildirimi
- Kimlik bildirme yükümlülükleri: otel, işçi, misafir
- Dilekçe hakkı: şekil, cevap süresi, yanlış kurum, TBMM, yabancılar
Doğum ve ölüm bildirimi
- Doğum bildirimi: Sağ olarak dünyaya gelen her çocuk, doğumdan itibaren Türkiye'de otuz gün içinde nüfus müdürlüğüne, yurt dışında altmış gün içinde dış temsilciliğe bildirilmelidir. Doğum bildirimi, doğumu gerçekleştiren sağlık kuruluşlarına da yapılabilir (m. 15).
- Kim bildirir, kaç ad verilir: Çocuğa konulan ad, üç adı geçmemek üzere ve kısaltma yapılmadan yazılır. Bildirimi veli, vasi veya kayyım yapar; bunlar yoksa çocuğun büyükanne, büyükbabası, ergin kardeşleri veya çocuğu yanında bulunduranlar bildirir (m. 15).
- Süresi geçmiş bildirim: Süreyi geçirdikten sonra bildirilen ve altı yaşını bitirmemiş çocukların doğum tarihinin tespitinde beyan esas alınır. Altı yaşını doldurmuş çocuk nüfus müdürlüğüne getirilerek resmî sağlık kuruluşunda yaşı tespit edilir; doğuma ait resmî belge varsa yaş tespitine gerek kalmaz (m. 16).
- Ölüm bildirimi: Ölüm olayı, defin ruhsatı vermeye yetkililer, köylerde resmî tabip veya muhtar, hastane amirlikleri ve diğer sayılan görevliler tarafından olayın meydana geldiği tarihten itibaren on gün içinde nüfus müdürlüğüne bildirilir; yurt dışında dış temsilcilik haberdar olduğu tarihten itibaren bildirir (m. 31).
- Evlat edinme: Evlât edinme kararı mahkeme tarafından on gün içinde o yerin nüfus müdürlüğüne bildirilir ve aile kütüğüne tescil edilir (m. 29).
Nüfus kaydındaki hata ve din bilgisi
Kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kütüklerinin hiçbir kaydı düzeltilemez. Yalnızca kayıt sırasında yapılan maddî hatalar nüfus müdürlüğünce dayanak belgesine uygun olarak düzeltilir; düzeltme davaları asliye hukuk mahkemesinde görülür (m. 35 ve 36). Aile kütüklerindeki din bilgisine ilişkin talepler ise kişinin yazılı beyanına uygun olarak tescil edilir, değiştirilir, boş bırakılır veya silinir; bunun için mahkeme kararı aranmaz (m. 35).
Kimlik kartı ve adres bildirimi
- Kimliğin kaybı: Kimlik kartının kaybı veya değiştirilmesi nedeniyle yapılacak müracaatlarda yenisi verilinceye kadar geçerli olmak üzere geçici bir belge verilebilir. Kimlik kartı bedeli başvuru sırasında tahsil edilir; güncel tutar için nüfus müdürlüğüne danışın (m. 41).
- Kimliğin alıkonulması: Kimlik kartına kanunda öngörülenler dışında kayıt ve işaret konulamaz ve kimlik kartı hiçbir kişi veya kurum tarafından alıkonulamaz (m. 41).
- Adres değişikliği: Adres bildiriminin yirmi işgünü içinde yapılması zorunludur. Bildirim nüfus müdürlüklerine veya dış temsilciliklere şahsen ya da güvenli elektronik imzayla yapılır; süresinde bildirmeyenlere ve gerçeğe aykırı beyanda bulunanlara idari para cezası uygulanır (m. 50 ve 68). Güncel ceza tutarını resmî kaynaktan kontrol edin.
Kimlik bildirme yükümlülükleri
- Otel ve pansiyon: Konaklama tesislerinin sorumlu işleticileri, yerli veya yabancı herkesin kimlik ve geliş-ayrılış kayıtlarını örneğine uygun şekilde günü gününe tutmak ve genel kolluğun incelemesine hazır bulundurmak zorundadır (Kimlik Bildirme Kanunu m. 2).
- Çalıştırılan kişiler: Konaklama tesislerinin sorumlu işleticileri, sürekli veya geçici çalıştırdıkları kişileri ve ayrılışlarını kimlik bildirme belgesi doldurarak yirmi dört saat içinde en yakın kolluk örgütüne bildirir; diğer iş yerleri için bildirim süresi üç gündür (m. 4 ve 6).
- Misafir: Konutlarda otuz günden fazla kalacak misafir için aile reisi tarafından örneğine uygun bildirim, üç gün içinde kolluk örgütüne verilir; mevsimlik göç edenler için de aile reisi bildirimde bulunur (m. 7).
- Kimliğini ispat edemeyen kişi: Kimlik bildirme belgesini vermekle yükümlü olanlar, kimliğini nüfus cüzdanı ve diğer resmî geçerli belgelerle ispat edemeyen kimseleri tesislerinde barındıramaz, konut ve iş yerlerinde çalıştıramaz; aykırılık idari para cezası gerektirir (m. 9 ve 17).
Kamu kurumuna dilekçe verirken
- Şekil: Dilekçede dilekçe sahibinin adı-soyadı, imzası ve iş veya ikametgâh adresi bulunmalıdır. Bu şartlardan birini taşımayan, belli bir konu içermeyen veya yargı mercilerinin görevine giren konularla ilgili olan dilekçeler incelenemez (Dilekçe Kanunu m. 4 ve 6).
- Cevap süresi: Türk vatandaşlarının ve Türkiye'de ikamet eden yabancıların dilek ve şikâyetleri konusunda yetkili makamlara yaptıkları başvuruların sonucu veya yapılmakta olan işlemin safahatı hakkında dilekçe sahiplerine en geç otuz gün içinde gerekçeli cevap verilir (m. 7). Cevap verilmezse idari başvuruya cevap verilmemesinin sonuçları için idari dava süresi ve zımni ret yazısına bakın.
- Yanlış kuruma verilen dilekçe: Konusuyla ilgili olmayan bir idari makama verilirse bu makam tarafından yetkili idari makama gönderilir ve ayrıca dilekçe sahibine de bilgi verilir (m. 5).
- TBMM: Türkiye Büyük Millet Meclisine gönderilen dilekçelerin Dilekçe Komisyonunda incelenmesi ve karara bağlanması altmış gün içinde sonuçlandırılır; ilgili kamu kurumları Komisyonca gönderilen dilekçeleri otuz gün içinde cevaplandırır (m. 8).
- Yabancılar: Türkiye'de ikamet eden yabancılar, karşılıklılık esası gözetilmek ve dilekçelerinin Türkçe yazılması kaydıyla dilekçe hakkından yararlanabilir (m. 3).
Pratik hatırlatmalar
Nüfus ve kimlik işlemlerinin çoğu süreye bağlıdır ve süre kaçırıldığında idari para cezası veya ek belge ihtiyacı doğabilir. Çocuğunuz doğduğunda hastanenin doğum bildirimini yapıp yapmadığını öğrenin; yapılmadıysa süre içinde kendiniz nüfus müdürlüğüne başvurun. Adres değiştirdiğinizde yeni adresi yirmi işgünü içinde bildirmek zorundasınız; bildirim kaydını elektronik ortamda saklamak, tebligatların doğru adrese gitmesi bakımından da önemlidir.
Otel, pansiyon veya konut sahibi olarak misafir ve çalışan bildirimi yükümlülüklerini unutmayın: konaklama tesislerinde kimlik ve geliş-ayrılış kayıtlarının günü gününe tutulması gerekir, kimliğini ispat edemeyen kişi barındırılamaz. Kamu kurumuna dilekçe verirken adınızı, soyadınızı, imzanızı ve adresinizi yazdığınızdan emin olun; yargı mercilerinin görevine giren konular için dilekçe yerine mahkemeye başvurmak gerekir. Dilekçenizin bir örneğini ve kurumun aldığı tarihi gösteren kaydı saklayın.
Nüfus kaydında maddi hata dışında bir değişiklik istiyorsanız (örneğin ad veya doğum tarihi değişikliği) kesinleşmiş bir mahkeme hükmü gerekir; bu davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür. Din bilgisi ise yazılı beyanla değiştirilebilir. Kayıp kimlik hâlinde geçici belge alabileceğinizi ve kimliğinizin hiçbir kişi veya kurum tarafından alıkonulamayacağını bilin.
Sık yapılan hatalar
- Çocuğun doğum bildirimini otuz günlük süre geçtikten sonra yaptırmak ve belge hazırlamamak;
- Adres değişikliğini yirmi işgünü içinde bildirmemek;
- Dilekçeye adres ve imza koymayı unutmak;
- Nüfus kaydı hatasında mahkeme kararı gerektiğini, maddi hata ayrımını bilmemek.
Kaynaklar
- 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu: mevzuat.gov.tr
- 1774 sayılı Kimlik Bildirme Kanunu: mevzuat.gov.tr
- 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılması Hakkında Kanun: mevzuat.gov.tr