Dilekçe hakkı, kendiniz veya kamuyla ilgili dilek ve şikâyetlerinizi yazıyla Türkiye Büyük Millet Meclisine ve yetkili makamlara bildirme hakkıdır (3071 sayılı Kanun m. 3). Dilekçede adınız-soyadınız, imzanız ve iş veya ikametgâh adresiniz bulunmalıdır; bunlardan biri eksikse dilekçe incelenemez (m. 4 ve m. 6). Yetkili makamlar başvurunuzun sonucunu en geç otuz gün içinde gerekçeli olarak bildirir (m. 7). İdari işleme karşı dava açma süresi ise kural olarak idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür (2577 sayılı Kanun m. 7).
Bu yazı dilekçe hakkını kimlerin kullanabileceğini, dilekçede bulunması gerekenleri, yanlış kuruma verilen dilekçenin akıbetini, Meclis Dilekçe Komisyonu sürecini, idare cevap vermezse ne olacağını, idari işleme karşı üst makama başvurunun dava süresine etkisini, idari eylemlerde zorunlu başvuruyu ve yürütmenin durdurulmasını anlatır. Bilgi ve belge istemek için ayrı bir yolunuz bulunur: bilgi edinme başvurusu yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Dilekçe hakkı nedir, kimler kullanabilir?
- Dilekçede bulunması gereken bilgiler, hangi dilekçeler incelenmez?
- Yanlış kuruma verilen dilekçe
- Cevap süreleri ve Meclis Dilekçe Komisyonu
- Devlet işleminde başvuru yolu ve süre belirtmek zorunda mı?
- İdare cevap vermezse (zımni ret)
- Üst makama başvuru ve dava süresi
- Dava süreleri ve tatil günleri
- İdari eylem, yürütmenin durdurulması, yanlış mahkeme
- Etkili bir dilekçe nasıl yazılır?
- Kaynaklar
Dilekçe hakkı nedir, kimler kullanabilir?
Türk vatandaşları kendileriyle veya kamuyla ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisine ve yetkili makamlara yazı ile başvurma hakkına sahiptir. Türkiye'de ikamet eden yabancılar ise karşılıklılık esası gözetilerek ve dilekçelerini Türkçe yazmak kaydıyla bu haktan yararlanabilir (m. 3). Anayasa m. 74 de aynı hakkı güvenceye bağlar.
Dilekçe hakkı bilgi edinme hakkından farklıdır: bilgi edinme kurumun elindeki bilgi veya belgeye erişmenizi sağlar; dilekçe hakkı ise dilek ve şikâyetlerinizi yazıyla bildirmenizi sağlar. Bilgi edinme kanunu dilekçe hakkının kullanılmasına dair kanun hükümlerini açıkça saklı tutar.
Dilekçede bulunması gereken bilgiler, hangi dilekçeler incelenmez?
Meclise veya yetkili makamlara verilen dilekçelerde dilekçe sahibinin adı-soyadı ve imzası ile iş veya ikametgâh adresinin bulunması gerekir. Belli bir konuyu ihtiva etmeyen dilekçeler, yargı mercilerinin görevine giren konularla ilgili olanlar ve kanundaki zorunlu şartlardan (ad-soyad, imza, adres) herhangi birini taşımayanlar incelenemez (m. 4 ve m. 6). Bu nedenle dilekçenizde konuyu açık yazın, kimliğinizi ve adresinizi belirtin. Elektronik ortamda başvururken de kimliğinizi ve imzanızı doğrulayabilecek bilgileri sunmalısınız.
Mahkemede görülen bir konu için dilekçe vermek işe yaramaz: yargı mercilerinin görevine giren konularla ilgili dilekçeler incelenemez. Devam eden bir davayı dilekçe yoluyla çözmeye çalışmak yerine ilgili yargı yollarını kullanmalısınız; diğer şikâyetleriniz için dilekçe hakkınızı kullanabilirsiniz (m. 6).
Yanlış kuruma verilen dilekçe
Dilekçe konusuyla ilgili olmayan bir idari makama verilirse bu makam dilekçeyi yetkili idari makama gönderir ve dilekçe sahibine de bilgi verir (m. 5). Yani yanlış kuruma verilmiş olması dilekçenin yok sayılmasına yol açmaz; yine de doğru muhatabı seçmek zaman kazandırır ve gönderim kaydını saklamanızı öneririz.
Cevap süreleri ve Meclis Dilekçe Komisyonu
Yetkili makamlara yapılan başvuruların sonucu veya yapılmakta olan işlemin safahatı hakkında dilekçe sahiplerine en geç otuz gün içinde gerekçeli olarak cevap verilir; işlem safahatının duyurulması hâlinde alınan sonuç ayrıca bildirilir (m. 7). Başvuru tarihini gösteren evrakı saklayın.
Türkiye Büyük Millet Meclisine gönderilen dilekçelerin Dilekçe Komisyonunda incelenmesi ve karara bağlanması altmış gün içinde sonuçlandırılır. İlgili kamu kurumları, Komisyonca gönderilen dilekçeleri otuz gün içinde cevaplandırır. Usul ve esaslar Meclis İçtüzüğünde gösterilir. Komisyon görevleriyle ilgili olarak kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile özel kuruluşlardan her türlü bilgi ve belgeyi almaya, ilgilileri çağırıp bilgi almaya, idari denetimin yapılmasını istemeye, bilirkişi görevlendirmeye ve yerinde inceleme yapmaya yetkilidir (m. 8).
Devlet işleminde başvuru yolu ve süre belirtmek zorunda mı?
Evet. Anayasa m. 40 uyarınca Devlet, işlemlerinde ilgili kişilerin hangi kanun yollarına ve mercilere, hangi sürelerle başvuracağını belirtmek zorundadır. Bildirimde yol ve süre yazmıyorsa bunu itiraz veya dava dilekçenizde dile getirebilirsiniz. İdari işlemde süre kısadır; bu nedenle bildirimin tarihini ve içeriğini mutlaka saklayın.
İdare cevap vermezse (zımni ret)
İlgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlemin yapılması için idari makamlara başvurabilir. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve ilgililer otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açabilir (2577 sayılı Kanun m. 10). Yani idarenin sessiz kalması sizi çaresiz bırakmaz; ancak dava süresini bu tarihten başlatmak gerekir.
Üst makama başvuru ve dava süresi
İdari dava açılmadan önce idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvuru işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur. Başvurunun reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması hâlinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (m. 11). Hem üst makama başvurup hem dava açmanız gerekirse bu sırayı izleyin: önce üst makama başvuru (süre durur), ret hâlinde kalan süre içinde dava.
Dava süreleri ve tatil günleri
Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Özel kanunlarında ayrı süre bulunmayan idari uyuşmazlıklarda idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür (m. 7). Süreler tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlar ve tatil günleri sürelere dâhildir; ancak sürenin son günü tatil gününe rastlarsa süre, tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar (m. 8). Resmî kurumdan aldığınız yazının tebliğ tarihini belge üzerinde kontrol edin; sürenin kaçıp kaçmadığını bu tarihe göre hesaplayın.
İdari eylem, yürütmenin durdurulması, yanlış mahkeme
- İdari eylem: İdari eylemlerden hakları ihlal edilenler, idari dava açmadan önce eylemi yazılı bildirim üzerine veya başka suretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemelidir (m. 13).
- Dava açmak işlemi durdurmaz: Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılması dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz. Yürütmenin durdurulması için ayrıca talepte bulunmalı ve işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğacağını ve işlemin açıkça hukuka aykırı olduğunu göstermelisiniz; bu şartların birlikte gerçekleşmesi hâlinde gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verilebilir (m. 27).
- Yanlış yargı kolu: İdari yargının görevine girdiği hâlde adli yargı yerlerine açılmış davaların görev yönünden reddi hâlinde, bu kararların kesinleşmesini izleyen günden itibaren otuz gün içinde görevli mahkemede dava açılabilir; görevsiz mahkemeye başvuru tarihi, idari yargıya başvuru tarihi sayılır (m. 9).
Etkili bir dilekçe nasıl yazılır?
Kanun yalnızca ad-soyad, imza, adres ve konu şartlarını arar; ancak sonuç almak için dilekçenizi şu düzende hazırlamak işinizi kolaylaştırır:
- Başlık ve muhatap: Dilekçeyi vereceğiniz kurumu ve birimi yazın.
- Konu: Ne istediğinizi tek cümleyle belirtin (örneğin bir işlemin geri alınması veya bir şikâyetin incelenmesi).
- Açıklamalar: Olayı tarih sırasıyla, kısa ve somut anlatın; yargı mercilerinin görevine giren bir uyuşmazlığı dilekçeye konu etmeyin.
- Talep: Kurumdan somut olarak hangi işlemi yapmasını istediğinizi yazın.
- Ekler: Elinizdeki belgeleri listeleyin ve kopyalarını ekleyin.
- Kimlik, imza ve adres: Ad-soyad, imza ve iş veya ikametgâh adresinizi dilekçenin sonuna koyun.
Dilekçeyi elden veriyorsanız ikinci nüshanın üzerine kaşe ve tarih bastırın; elektronik başvuruda kayıt numarasını saklayın. Bu kayıt, otuz günlük cevap süresinin ve sonrasında dava süresinin ne zaman başladığını göstermenin tek güvenli yoludur.
Sık yapılan hatalar
- İmzasız veya adressiz dilekçe vermek.
- Mahkemede görülen konuyu dilekçeyle çözmeye çalışmak.
- Üst makama başvurunun dava süresini durdurduğunu bilmeyip süreyi kaçırmak.
- Dava açınca işlemin kendiliğinden durduğunu sanmak.
- Zımni ret tarihinden başlayan süreyi hesaplamamak.
Kaynaklar
- 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun - m. 3-8
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu - m. 7-11, 13, 27
- 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası - m. 40, 74