Ödeme emri, icra müdürünün takip talebi üzerine borçluya gönderdiği takip belgesidir; borcun ve masrafların yedi gün içinde ödenmesi ihtarını, itiraz hakkını ve mal beyanı ihtarını içerir (İİK m. 60). Mal beyanında bulunmayan borçlu hapisle tazyik edilebilir; alacağın tamamı alınamazsa alacaklıya aciz vesikası verilir.
Bu yazı, ödeme emrinin içeriğini, ne zaman ve kime gönderileceğini, ödemenin nereye yapılacağını, mal beyanının kapsamını ve hapisle tazyik kuralını, sonradan edinilen mallar için bildirim yükümlülüğünü, aciz belgesinin sonuçlarını ve icra dairesine yatırılan paranın zimmete geçirilmesi hâlindeki devlet sorumluluğunu anlatır. İtiraz konusunda ayrıntı için ödeme emrine itiraz yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Ödeme emri nedir, neler içerir?
- Ödeme emri ne zaman, kaç nüsha ve kimlere gönderilir?
- Ödemenin nereye yapılacağı
- Haciz için ödeme emri süresinin geçmesi
- Mal beyanı: kapsam, süre ve hapisle tazyik
- Sonradan edinilen mallar
- Ticareti bırakan tacir
- Aciz belgesi ve geçici aciz belgesi
- Aciz belgesinden sonraki süreç
- Memurun zimmeti ve Hazine sorumluluğu
Ödeme emri nedir, neler içerir?
Ödeme emrinde borcun ve masrafların yedi gün içinde ödenmesi ihtarı, itiraz hakkı ve mal beyanı ihtarı yer alır. Borç ödenmez veya itiraz olunmazsa cebri icraya devam edileceği de yazılır (İİK m. 60). Ödeme emri, borçluya borcunu ödemesini veya itiraz etmesini bildirmenin yanında, senede ve borca itiraz etmezse yedi gün içinde mal beyanında bulunması gerektiğini, bulunmazsa hapisle tazyik edileceğini ve gerçeğe aykırı beyanın hapisle cezalandırılacağını da ihtar eder.
Ödeme emri ne zaman, kaç nüsha ve kimlere gönderilir?
Ödeme emri borçluya, takip talebinden itibaren nihayet üç gün içinde tebliğe gönderilir (İİK m. 61). Takip belgeye dayanıyorsa belgenin tasdikli örneği ödeme emrine bağlanır. Tebliğ tarihi itiraz süresini başlattığından bu tarihi dosyadan kontrol edin.
Müşterek borçlular aynı anda takip ediliyorsa her birine ayrı ayrı ödeme emri tebliğ edilir; istisna, hepsinin veya bir kısmının bir mümessil tarafından temsil edilmesidir. Bu yüzden eşinizin veya ortağınızın aldığı tebligat sizin için süreyi başlatmaz (İİK m. 61). Ödeme emri iki nüsha olarak düzenlenir; biri borçluya gönderilir, diğeri icra dosyasına konur. Nüshalar arasında fark bulunursa borçludaki nüsha geçerli sayılır (İİK m. 60); elinizdeki nüshayı ve zarfı saklayın, farkları işaretleyin.
Ödemenin nereye yapılacağı
Ödeme emrinde borcun ve masrafların yedi gün içinde icra dairesine ait ödeme emrinde yazılı banka hesabına ödenmesi istenir. İcra dairelerine yapılacak nakdî ödemeler Adalet Bakanlığınca uygun görülen bankada icra dairesi adına açılan hesaba yapılır (İİK m. 60 ve 9). Takip talebinde ödemenin yapılacağı banka adı ile hesap bilgileri istenirken, borçluya giden ödeme emrine alacaklının banka hesap numarası yazılmaz; ödeme icra dairesine ait hesaba yapılır.
Haciz için ödeme emri süresinin geçmesi
Genel kural olarak haciz talebi, ödeme emrindeki süre geçtikten ve borçlu itiraz etmişse itirazı kaldırıldıktan sonra yapılabilir. Bu aşamada alacaklı mal beyanını beklemeden haciz isteyebilir. İhtiyati haciz gibi özel yollar ayrı şartlara bağlıdır (İİK m. 78).
Mal beyanı: kapsam, süre ve hapisle tazyik
Mal beyanı, borçlunun kendisinde ve üçüncü kişilerde bulunan mal, alacak ve haklarını, kazanç ve gelirlerini, geçim kaynaklarını ve borcunu nasıl ödeyebileceğini icra dairesine yazı ile veya sözlü olarak bildirmesidir (İİK m. 74). Beyan, borcunuza yetecek miktardaki malı kapsamalıdır. İtirazı kaldırılan borçlu, kararın tebliğinden itibaren üç gün içinde beyan vermek zorundadır (İİK m. 75).
Mal beyanında bulunmayan borçlu, alacaklının talebi üzerine beyanda bulununcaya kadar icra mahkemesi hâkimince bir defaya mahsus hapisle tazyik edilir; bu hapis üç ayı geçemez. Beyanda bulunulursa tazyik sona erer. Hakikate aykırı beyan ise alacaklının şikâyetiyle üç aydan bir yıla kadar hapis cezasını gerektirir (İİK m. 76 ve 338).
Sonradan edinilen mallar
Beyanda malı olmadığını bildirmiş veya borcuna yetecek mal göstermemiş borçlu, sonradan kazandığı malları ve gelirindeki artışları yedi gün içinde icra dairesine bildirmek zorundadır. Bildirim taahhütlü mektupla veya sözlü yapılabilir (İİK m. 77).
Ticareti bırakan tacir
Ticareti terk eden tacir on beş gün içinde bunu kayıtlı olduğu ticaret siciline bildirmek ve bütün aktif ve pasifi ile alacaklıların isim ve adreslerini gösteren mal beyanında bulunmak zorundadır. Mal beyanı tarihinden itibaren iki ay haczi kabil mallar üzerinde tasarruf edemez; ilan tarihinden itibaren bir sene içinde ticareti terk eden tacir hakkında iflas yoluyla takip yapılabilir (İİK m. 44).
Aciz belgesi ve geçici aciz belgesi
Alacağın tamamı alınamamışsa icra dairesi kalan miktar için aciz vesikası düzenler; bu borç aciz vesikasının düzenlenmesinden itibaren yirmi yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar (İİK m. 143). Aciz vesikasında yazılı alacak için faiz istenemez. Haczi kabil mal bulunmazsa haciz tutanağı aciz vesikası hükmündedir; icraca takdir edilen kıymete göre haczi kabil malların yetersiz olduğu anlaşılırsa tutanak geçici aciz vesikası yerine geçer. Böylece alacaklı tasarrufun iptali gibi haklarını kullanabilir (İİK m. 105).
Alacaklı, aciz vesikasını aldığı tarihten itibaren bir sene içinde takibe teşebbüs ederse yeniden ödeme emri tebliğine gerek yoktur. Borçlu, vesikayı düzenleyen icra dairesine borcunu işlemiş faizleriyle her zaman ödeyebilir; borcun tamamı ödenince aciz vesikası sicilden terkin edilir ve borçluya bunu gösteren belge verilir. Takip batılsa veya iptal edilmişse de terkin yapılır (İİK m. 143).
Aciz belgesinden sonraki süreç
Aciz vesikası hamili alacaklı, vesikaya bağlanmasından en geç beş sene içinde başvurarak borçlunun asgari ücretin üstünde bir geçim sürdürdüğünü ispatlarsa, icra mahkemesi borçlunun gelirinin dörtte birden az olmamak üzere belirleyeceği kısmını aylık yatırmasına karar verir (İİK m. 338).
Memurun zimmeti ve Hazine sorumluluğu
İcra dairesine yatırılan veya orada muhafaza edilen paraların ilgili memur tarafından zimmete geçirilmesi hâlinde, zimmete geçirilen miktar ceza yargılamasının sonucu beklenmeden ve tazmin hükmüne gerek kalmadan Hazine tarafından derhâl icra veznesine yatırılır; devletin asıl sorumlulara rücu hakkı saklıdır (İİK m. 6). Bu yüzden icra dairesine yaptığınız her ödemenin makbuzunu saklayın.
Ödeme emri elinize geçtiğinde yol haritası
- Tebliğ tarihini ve ödeme emrinde yazan süreyi not edin; yedi günlük ödeme ve itiraz süresi bu tarihten işler (İİK m. 60 ve 61).
- Borcu tanıyorsanız ödemeyi yalnızca ödeme emrinde yazılı icra dairesi hesabına yapın ve dekontu saklayın.
- Borca veya senet altındaki imzaya itiraz edecekseniz bunu süresinde ve açıkça yazın; itiraz etmezseniz mal beyanı ihtarı gündeme gelir.
- Mal beyanında gerçeği yazın: bulunmamak hapisle tazyike, gerçeğe aykırı beyan ise ayrı bir hapis cezasına yol açabilir.
- Beyandan sonra mal veya gelir artışı olursa yedi gün içinde icra dairesine bildirin.
Alacaklı için pratik notlar
Alacaklı olarak ödeme emrinin tebliğ edilip edilmediğini dosyadan izleyin. Süre geçtikten veya itiraz kaldırıldıktan sonra mal beyanını beklemeden haciz isteyebilir, ayrıca borçlunun mal beyanında bulunmaması hâlinde hapisle tazyik talep edebilirsiniz. Haczi kabil mal bulunamazsa haciz tutanağı aciz vesikası hükmündedir; bu belgeyle tasarrufun iptali gibi haklarınızı kullanabilirsiniz. Aciz vesikasını aldığınız tarihten itibaren bir sene içinde takibe devam ederseniz yeniden ödeme emri çıkarılmasına gerek yoktur. Borçlunun sonradan asgari ücretin üstünde bir geçim sürdürdüğünü ispatlamak için ise vesikaya bağlandığı tarihten itibaren en geç beş sene içinde başvurmanız gerekir.
Sık yapılan hatalar
- Ödeme emri tebliğ tarihini dosyadan doğrulamadan süre hesaplamak.
- Ödemeyi icra dairesinin hesabı yerine alacaklıya doğrudan yapıp makbuzsuz bırakmak.
- Mal beyanında gerçeğe aykırı bilgi vermek; bu hapis cezası riski taşır.
- Beyandan sonra edinilen malı veya gelir artışını yedi gün içinde bildirmemek.
- Aciz belgesi alındıktan sonra bir sene içinde takibe devam edilirse yeniden ödeme emri gerekmeyeceğini unutmak.