Profesyonel sporcu, federasyonun üyesi olduğu uluslararası kuruluşlarca profesyonel kabul edilen ve mevzuatın izin verdiği spor dallarında, bir kulüp veya spor anonim şirketine sözleşme ilişkisiyle bağlı biçimde spor faaliyetinde bulunan kişidir; statüsü ile hak ve yükümlülükleri bağlı olduğu spor federasyonu tarafından belirlenir (7405 sayılı Kanun m. 23). 4857 sayılı İş Kanunu sporcular hakkında uygulanmaz (m. 4); bu yüzden ücret alacağınız için hangi yola gideceğinizi sözleşmenize, lisansınıza ve federasyon düzenlemesine bakarak belirleyin.
Bu yazı, profesyonel sporcunun hukuki statüsünü, ödenmeyen ücret ve prim alacağında izlenecek adımları, sözleşmeyi feshetme koşullarını, sakatlık hâlinde tazminat ve kulüp sorumluluğunu, menajer ve sponsorluk sözleşmelerinde nelere bakacağınızı, sağlık verisinin korunmasını ve lisansın kulüp tarafından tutulması hâlinde izlenecek yolu anlatır. Bu konuda TFF Tahkim Kurulu ve spor tahkimi yazımız da yol göstericidir.
Bu yazıda
- Profesyonel sporcu kimdir, statüsünü kim belirler?
- Sözleşmede federasyon kurallarını neden ayrıca okumalısınız?
- Ücret ödenmiyor: ihtar ve fesih
- İş mahkemesi mi, başka merci mi?
- Prim, ev ve araç, sezon sonu ibra
- Sakatlık ve tazminat
- Kulübün sorumluluğu: antrenör, ekipman, işveren
- Spor salonu ve ekipman kazası
- Menajer sözleşmesi
- Sponsorluk sözleşmesi sona erdiğinde
- Görüntü kullanımı ve sağlık verisi
- Lisansım kulüpte kalıyor
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar
Profesyonel sporcu kimdir, statüsünü kim belirler?
Federasyonun üyesi olduğu uluslararası kuruluşlar tarafından profesyonel olarak kabul edilen ve mevzuata göre profesyonel faaliyette bulunulmasına izin verilen spor dallarında, bir spor kulübü veya spor anonim şirketine sözleşme ilişkisi ile bağlı biçimde profesyonel olarak spor faaliyetinde bulunulabilir. Bu şekilde müsabakalara katılan sporcu için spor faaliyeti onun esas mesleği kabul edilir (m. 23). Profesyonel sporcunun statüsü ile hak ve yükümlülükleri, faaliyette bulunduğu spor dalının bağlı olduğu spor federasyonu tarafından belirlenir. Sözleşmenizi imzalamadan önce hem sözleşmeyi hem de ilgili federasyonun güncel düzenlemelerini okuyun; sözleşmenin yazılı olup olmadığını da kontrol edin.
Sözleşmede federasyon kurallarını neden ayrıca okumalısınız?
Spor dalına özgü lisans, transfer ve uyuşmazlık kuralları sözleşmeyi etkileyebilir; genel bir şablonu bütün branşlara uygulamayın. Sözleşme ile federasyon kuralları birbirinden farklıysa hangi kuralın öncelikli olduğunu ve uyuşmazlığın hangi merciye gideceğini önceden öğrenin. Sporcuya ödenecek primin kazanılma şartı da açık yazılmalıdır: maç, kadro, başarı ve ödeme tarihi gibi ölçütleri belirleyin; brüt-net tutarı ve sezon kapsamını belirsiz bırakmayın.
Ücret ödenmiyor: ihtar ve fesih
Kulüplerin ve spor anonim şirketlerinin sporculara, diğer kulüplere ve kamu kurumlarına vadesi geçmiş borcunun bulunmaması esastır (m. 20). Ücretiniz ödenmiyorsa sözleşme, bordro ve ödeme kayıtlarını saklayın; yazılı ihtar çekmek haklarınızı korumanıza yardımcı olur. Kulübün geç ödemesi karşısında yalnızca takım grubuna yazmak yeterli değildir: sözleşme ve branş kurallarındaki bildirim usulünü kontrol edin, borç kalemlerini, vadeyi ve talebi muhataba kayıtlı biçimde iletin.
Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde taraflardan biri temerrüde düştüğünde diğeri, borcun ifa edilmesi için uygun bir süre verebilir (TBK m. 123). Verilen süre içinde borç ifa edilmezse alacaklı borcun ifasını ve gecikme tazminatını isteyebilir veya sözleşmeden dönebilir (TBK m. 125). İfasına başlanmış sürekli edimli sözleşmelerde alacaklı, sözleşmeyi feshederek süresinden önce sona ermesinden doğan zararın giderilmesini de isteyebilir (TBK m. 126). Dolayısıyla antrenmana gitmeyi kendiliğinden bırakmadan, ücret dönemlerini ve ihtar kayıtlarını toplayıp uygun başvuru ve bildirim yolunu belirleyin. Muaccel borçlu alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer; ifa günü sözleşmede belirlenmişse bu günün geçmesiyle de temerrüt gerçekleşir (TBK m. 117).
İş mahkemesi mi, başka merci mi?
4857 sayılı İş Kanunu sporcular hakkında uygulanmaz (m. 4). Bu nedenle her sporcu doğrudan İş Kanunu kapsamında değildir; branş, sözleşmenin hukuki niteliği ve federasyon düzenlemesi görevli merciyi etkiler. Sporcu ücretiniz ödenmediğinde "sıradan bir iş davası" varsaymayın: lisans, ücret ve sözleşmeyi birlikte inceleyip yetkili çözüm merciini belirleyin. Federasyon disiplin ve tahkim yollarının ayrıca düzenlendiğini de unutmayın.
Prim, ev ve araç, sezon sonu ibra
Kulübün sağladığı ev ve araç ücretin parçası sayılabilir mi sorusunda sözleşmedeki kullanım ve iade koşulları ile ekonomik kapsam belirleyicidir; nakdi ödemeyi ve sağlanan olanakları ayrı listeleyin. Sakatlık hâlinde ücret, sağlık desteği, sigorta ve oynayamama koşulları ayrı olabilir; sözleşme ile federasyon kurallarını birlikte inceleyin. Fesih belgesini imzalarken sezon sonu alacaklarınızı korumak için ödenen ve kalan tutarları, vadeyi ve ibra kapsamını açıkça yazın; "kulüpten alacağım yoktur" gibi genel bir ifadeyi hesabı incelemeden kabul etmeyin.
Sakatlık ve tazminat
Hâkim, bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda olayın özelliklerini göz önünde tutarak zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir (TBK m. 56). Takdir hâkime aittir. Zarar gören zararı doğuran fiile razı olmuş veya zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuşsa hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir (TBK m. 52); bu yüzden talimatlara uyduğunuzu gösteren belgeler önemlidir.
Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılda, her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılda zamanaşımına uğrar. Ceza kanunu daha uzun süre öngörmüşse o süre uygulanır (TBK m. 72). Sakatlandıysanız önce tedaviyi öne alın; antrenman, ekipman ve tıbbi kayıtları saklayın.
Kulübün sorumluluğu: antrenör, ekipman, işveren
Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m. 49). Adam çalıştıran, çalışanın kendisine verilen işin yapılması sırasında başkalarına verdiği zararı gidermekle yükümlüdür; seçimde, talimatta ve denetimde gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse sorumlu olmaz (TBK m. 66). Dolayısıyla antrenörün verdiği zarardan kulüp sorumlu olabilir. Sözleşmeniz hizmet sözleşmesi niteliğindeyse işveren, iş sağlığı ve güvenliği için gerekli her türlü önlemi almak ve araç ve gereçleri noksansız bulundurmakla yükümlüdür; bu yükümlülüğe aykırılık nedeniyle vücut bütünlüğünün zedelenmesinden doğan zararlar sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabidir (TBK m. 417). Her spor riski otomatik kusur sayılmaz: güvenlik, sağlık desteği, sözleşme ve olay bağlantısı birlikte değerlendirilir (TBK m. 49, 112).
Spor salonu ve ekipman kazası
Salon ekipmanı nedeniyle yaralandıysanız ilk olarak sağlık desteğini öne alın; cihaz, olay zamanı, tanıklar ve bakım kayıtlarını belirleyin. Yaralanma ile hizmet kusuru arasındaki bağlantı ayrıca incelenir (TBK m. 49, 56). Spor tesislerinde Dünya Dopingle Mücadele Ajansı tarafından ilan edilen yasaklılar listesindeki maddelerin ve bu maddeleri içeren ürünlerin bulundurulması, tüketimi ve satışı yasaktır (m. 10).
Menajer sözleşmesi
Menajerle yapılan sözleşme çoğunlukla vekâlet sözleşmesi niteliğindedir: vekil, vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlenir (TBK m. 502). Vekil açık talimata uymakla yükümlüdür (TBK m. 505) ve vekilin sözleşmenin sona erdiğini öğrenmeden önce yaptığı işlerden vekâlet veren, sözleşme devam ediyormuş gibi sorumludur (TBK m. 514). Sözleşmede şunları açıkça yazın: yetki kapsamı (hangi sözleşmeleri hangi sınırlar içinde imzalayabilir), süre, ücret ve gider, münhasırlık, fesih koşulları. İlgili branşın temsilci kuralları ayrıca uygulanabilir; sporcu veya veli adına kimin imza attığını netleştirin.
Sponsorluk sözleşmesi sona erdiğinde
Sponsorluk anlaşması sonlandırıldığında sözleşmedeki performans, görünürlük ve fesih koşullarını karşılaştırın, gerçekleşen hizmetleri ve bildirimi saklayın. Borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe, alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür (TBK m. 112). Görünürlük vaadi ölçülebilir olmalıdır: logo yeri, etkinlik, yayın, süre ve raporlama koşullarını açık yazın; "genel tanıtım desteği" gibi muğlak ifadeler yerine somut teslimler belirleyin. İmaj hakkı, marka kullanımı ve kalan ödeme taleplerini ayrı kalemlerde değerlendirin.
Görüntü kullanımı ve sağlık verisi
Sporcunun görüntü kullanım izni bütün reklamları kapsamaz: süre, mecra, marka ve kullanım amacı önemlidir; sportif faaliyet görüntüsü ile ticari reklam yetkisini metinde ayrı tanımlayın. Kişilik hakları kanunla korunur (TMK m. 24). Sağlık verisi özel nitelikli kişisel veridir; sporcu sağlık raporuna kulübün bütün çalışanları erişemez, erişim görev, amaç ve hukuki şartlarla sınırlanmalıdır (KVKK m. 6, 12).
Lisansım kulüpte kalıyor
Sporcu lisansınız kulüp tarafından tutuluyorsa lisans, tescil ve transfer kurallarını ilgili federasyondan doğrulayın. Sözleşmenin sona ermesi ile tescil işlemi aynı aşama olmayabilir; sezon ve başvuru takvimini gecikmeden öğrenin. Transfer görüşmesindeki mesajlar da imzalı sözleşmenin yerine geçmez: iradenin içeriği ve gereken şekil şartları önemlidir; federasyon tescili gerektiren işlemlerle görüşme aşamasını ayırın. Reşit olmayan sporcunun sözleşmesini tek başına imzalaması yeterli değildir; fiil ehliyeti, temsil ve branşın özel koşulları değerlendirilir (TMK m. 16).
Sık yapılan hatalar
- Federasyon kurallarını okumadan sözleşme imzalamak.
- Ücret gecikmesini yalnızca takım grubuna yazarak bildirmek.
- Sezon sonu belgesine "alacağım kalmamıştır" yazarak imza atmak.
- Sakatlıktan sonra tıbbi kayıtları ve olay delillerini saklamamak.
Kaynaklar
- 7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu (m. 10, 20, 23)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m. 49, 52, 56, 66, 72, 112, 117, 123, 125, 126, 417, 502, 505, 514)
- 4857 sayılı İş Kanunu (m. 4)