Rekabet ihlali nedeniyle zarar gören, zararın tazminini Kurul incelemesinden ayrı olarak mahkemeden isteyebilir; ihlal, zarar ve aralarındaki nedensellik bağı gösterildiğinde davalı, rekabeti engelleyen veya bozan eylemin zarar verdiği her şeyden sorumlu olur (4054 sayılı Kanun m. 57). Zarar, anlaşma veya ağır ihmalden doğmuşsa hâkim, zararın üç katına kadar tazminata hükmedebilir (m. 58). İdari işlemlere karşı ise, özel süre yoksa idare mahkemesinde altmış, vergi mahkemesinde otuz gün içinde dava açılır (2577 sayılı Kanun m. 7).
Bu yazı rekabet ihlalinden doğan özel hukuk tazminatını, zararın nasıl hesaplandığını, üç kat tazminatı, ispat yükünü, rekabeti kısıtlayan anlaşmanın geçersizliğini ve idari yargıdaki dava türlerini, süreleri, zımni reddi ve yürütmenin durdurulmasını anlatır.
Bu yazıda
- Kurum başvurusu ile tazminat davası aynı yol mu?
- Rekabeti kısıtlayan anlaşmanın geçersizliği
- Tazminat hakkı ve müteselsil sorumluluk
- Zararın hesabı ve üç kat tazminat
- İspat yükü ve Kurul kararlarının kullanımı
- İdari yargıda dava türleri
- Dava süresi, tatil ve ilanen bildirim
- Zımni ret, üst makama başvuru ve birlikte dava
- Yürütmenin durdurulması ve yerindelik denetimi
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar
Kurum başvurusu ile tazminat davası aynı yol mu?
Hayır. Rekabet Kurumundaki inceleme ile uğradığınız zararın tazmini ayrı yollardır (m. 40 ve 57-58). Kurum, ihlal olup olmadığını inceler ve idari yaptırım uygular; idari para cezası, müşterilere veya zarar görenlere otomatik ödeme sağlamaz. Kişisel zararınız ve nedensellik bağı için ayrıca uygun hukuki yol, yani özel hukuk davası değerlendirilir. Kuruma başvuru belgelerinizi ve zarar hesaplarınızı bu sebeple ayrı düzenleyin: satış kayıtları, fiyat listeleri, faturalar ve sözleşmeler tazminat dosyasında; ihlali gösteren pazar bilgileri ve yazışmalar ise Kurum başvurusunda öne çıkar.
Tedarikçinizin sözleşmeyi feshetmiş olması ve aynı zamanda Kuruma başvurmuş olmanız, bu başvurunun dava sürelerini otomatik durduracağı anlamına gelmez. Sözleşmeden doğan haklar ve Kurum incelemesi farklı süreçlerdir; sürelerini ayrı ayrı takip etmek gerekir.
Rekabeti kısıtlayan anlaşmanın geçersizliği
Rekabet Kanununun 4 üncü maddesine aykırı her türlü anlaşma ile teşebbüs birlikleri kararı geçersizdir ve bunlardan doğan edimlerin ifası istenemez; önceden ifa edilmiş edimlerin iadesi Borçlar Kanununun ilgili hükümlerine tabidir (m. 56). Yani bir bayilik veya dağıtım sözleşmesinin rekabeti sınırlayan hükmüne dayanarak karşı taraftan bir şey talep edilemez. Geçersizlik, zaten yerine getirilmiş edimlerin geri alınmasında Borçlar Kanununun genel hükümlerinin uygulanması sonucunu doğurur.
Tazminat hakkı ve müteselsil sorumluluk
Kanuna aykırı eylem, karar, sözleşme veya anlaşmayla rekabeti engelleyen, bozan veya kısıtlayan ya da hâkim durumunu kötüye kullanan kişi, bundan zarar görenlerin her türlü zararını tazminle yükümlüdür (m. 57). Zarar birden fazla kişinin davranışından doğduysa bu kişiler müteselsilen sorumludur; zarar gören dilerse bunlardan herhangi birine başvurabilir. Davaya konu ihlali ve zararı birlikte somutlaştırmanız gerekir: Hangi davranış, hangi dönemde, hangi ürün veya hizmette, sizin hangi kaleminizi etkiledi?
Zararın hesabı ve üç kat tazminat
Zarar görenler, ödedikleri bedelle rekabet sınırlanmasaydı ödemekte olacakları bedel arasındaki farkı zarar olarak isteyebilir; etkilenen rakip teşebbüsler ise elde etmeyi umdukları bütün kârlar dahil tüm zararlarını talep edebilir (m. 58). Alıcı olarak kartelli bir ürün için fazla ödediyseniz, hesabın özü “ödediğim fiyat eksi rekabet olsaydı ödeyeceğim fiyat” farkıdır. Rakip olarak piyasadan dışlandıysanız kaybettiğiniz kâr da talebe dahil edilebilir. Hesabı fatura, sevk irsaliyesi, fiyat listesi ve dönemsel satış verileriyle destekleyin.
Zarar, tarafların anlaşması veya kararından ya da ağır ihmalinden doğmuşsa hâkim, zarar görenlerin talebi üzerine uğranılan maddi zararın ya da zarara neden olanların elde ettiği veya elde etmesi muhtemel kârın üç katı oranında tazminata hükmedebilir. Bu, hâkime tanınmış bir yetkidir; talebi dilekçede açıkça belirtmek ve anlaşma ya da ağır ihmali gösteren delilleri sunmak gerekir.
İspat yükü ve Kurul kararlarının kullanımı
Zarar görenler, anlaşmanın varlığı veya piyasaların fiilen paylaşılması, fiyatta uzun süre gözlenen kararlılık gibi rekabetin bozulduğu izlenimini veren kanıtları mahkemeye sunarsa, teşebbüslerin uyumlu eylem içinde bulunmadıklarını ispat yükü davalılara geçer (m. 59). Rakiplerin fiyatlarını birbirine yakın aralıklarla artırması da bu tür bir izlenim yaratabilir. Kurul kararları, tarafların ticari nitelikli sırlarını ifşa etmeyecek biçimde Kurumun internet sayfasında yayımlanır; kararlar gizli görüşme sonucu alınır ve alenen tefhim edilir (m. 49 ve 53). Dava dosyanızda bir Kurul kararına dayanacaksanız, haber özeti yerine resmî kararın ilgili bölümünü, tarihi ve numarasıyla birlikte sunun ve kararın somut dosyanızla bağlantısını açıklayın.
İdari yargıda dava türleri
İdari yargıda üç temel dava türü vardır: iptal davası, idari eylem ve işlemlerden kişisel hakları doğrudan ihlal edilenlerin açtığı tam yargı davası ve kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklara ilişkin davalar (2577 sayılı Kanun m. 2). Rekabet Kurulunun idari yaptırım kararına karşı da yetkili idare mahkemesinde dava açılır. Kamu ihalelerine ilişkin işlemlerde ise özel ve hızlı yargılama kuralları uygulanabilir (m. 20/A); bu nedenle ihale uyuşmazlığında süre ve kanun yollarını genel idari dava kurallarına göre ezbere hesaplamayın.
Dava süresi, tatil ve ilanen bildirim
Özel kanunlarda ayrı bir süre gösterilmeyen hâllerde dava açma süresi idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür; süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (m. 7). Adresi belli olmayanlara özel kanunlardaki hükümlere göre ilanla bildirim yapılan hâllerde, özel kanunda aksine hüküm yoksa süre son ilan tarihini izleyen günden itibaren onbeş gün sonra işlemeye başlar.
Tatil günleri sürelere dahildir. Sürenin son günü tatil gününe rastlarsa süre, tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar. Çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa süre, ara vermenin bittiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır (m. 8). Bu yüzden tebliğ tarihini, zarf üzerindeki veya elektronik bildirimdeki tarihle birlikte kaydedin.
Zımni ret, üst makama başvuru ve birlikte dava
İdareye bir işlem yapması için başvurup otuz gün içinde cevap alamazsanız istek reddedilmiş sayılır; otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde idare mahkemesine dava açabilirsiniz (m. 10). İdari dava açmadan önce işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi için üst makama başvurursanız başvuru, işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur; istek reddedilirse veya otuz gün cevap verilmezse süre kaldığı yerden yeniden işlemeye başlar (m. 11).
Haklarınızı ihlal eden idari işlem nedeniyle doğrudan tam yargı davası açabilir ya da iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilirsiniz. Önce iptal davası açıp kararın tebliğinden sonra dava süresi içinde tam yargı davası açma yolu da vardır (m. 12).
Yürütmenin durdurulması ve yerindelik denetimi
Dava açılması dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz; mahkeme, işlemin uygulanmasıyla telafisi güç veya imkânsız zarar doğacak ve işlem açıkça hukuka aykırı olacaksa, şartların birlikte gerçekleşmesi hâlinde yürütmeyi durdurabilir (m. 27). Yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlara karşı, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir ve itiraz üzerine verilen kararlar kesindir. İdari yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlıdır; mahkemeler yerindelik denetimi yapamaz ve idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde karar veremez (m. 2).
Sık yapılan hatalar
- Kurum kararı çıkınca tazminatın otomatik ödeneceğini düşünmek.
- Zarar hesabını fatura ve satış verisine dayandırmadan genel bir rakamla istemek.
- Haber özetini delil gibi sunmak; resmî kararın ilgili bölümü ve tarihi gerekir.
- Dava süresini tebliğ tarihinden değil “öğrendiğim tarihten” saymak ya da idari başvurunun süreyi durdurduğunu bilmemek.
- Dava açıldığında idari işlemin kendiliğinden durduğunu varsaymak.