İmar mevzuatına aykırı fiillerin tespitinden itibaren on iş günü içinde ilgili idarenin encümeni, sorumlular hakkında üstlendikleri her sorumluluk için ayrı ayrı idari müeyyide uygular (İmar Kanunu m. 42). İmar para cezasının ödenmesi, aykırılığın giderildiği veya yapının yasallaştığı anlamına gelmez; yıkım, ruhsat ve ceza süreçleri ayrı işlemlerdir (İmar Kanunu m. 32 ve 42). Bu işlemlere karşı idari yargıda dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İYUK m. 7). Dava açmak işlemi kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması ayrıca istenmelidir (İYUK m. 27).
Bu yazı, imar para cezasına kimin karar verdiğini, kimlere verildiğini, nasıl hesaplandığını ve hangi hâllerde arttığını, cezanın yıkım kararını kaldırıp kaldırmadığını, idari yargıda dava süresini, yürütmeyi durdurma ve itiraz süreçlerini ve idareye başvurmanın süreye etkisini anlatır.
Bu yazıda
- İmar idari para cezasına kim, ne kadar sürede karar verir?
- Ceza kimlere verilir ve nasıl hesaplanır?
- Cezayı artıran ve azaltan hâller
- Tekrar, afet riski ve köy yapıları
- İmar para cezası yıkım kararını kaldırır mı?
- İdari yargıda dava süresi
- Yürütmeyi durdurma, teminat ve itiraz
- İdareye başvuru ve cevap verilmemesi
- Yıkım ve tazminat birlikte istenebilir mi?
- Kararın uygulanmaması
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar
İmar idari para cezasına kim, ne kadar sürede karar verir?
İmar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hâllerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idarenin encümeni, sorumlular hakkında üstlendikleri her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak idari müeyyide uygular. Cezanın tutarı her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiği için güncel tutarı ilgili idareden veya resmî kaynaktan kontrol edin (İmar Kanunu m. 42).
Ceza kimlere verilir ve nasıl hesaplanır?
Ruhsatsız veya ruhsata, projelere ve imar mevzuatına aykırı yapıda ceza yapı sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen fenni mesullere uygulanır. Her sorumlu için ayrı ceza hesaplanır. Ceza, yapı sınıfı ve grubuna göre mevzuata aykırı inşaat alanının metrekaresi üzerinden hesaplanır; yapının mülkiyet durumu, bulunduğu alanın özelliği ve can ve mal güvenliğini tehdit edip etmemesi gibi unsurlara göre ek oranlar da uygulanır. Rakamlar yıllık güncellenir (İmar Kanunu m. 42). Aykırılığın alanı ve niteliği yaptırım hesabını etkileyebildiği için ölçüm ve tutanak verilerini karşılaştırın; metrekare hesabını inceleyin.
Cezayı artıran ve azaltan hâller
Ek oranlar yapının durumuna göre değişir. Kanundaki başlıca oranlar şunlardır:
- Ruhsatsız yapıda cezanın yüzde 180’i kadar ilave ceza uygulanır; ruhsatı hükümsüz hâle gelmesine rağmen inşaatı sürdürülen yapıda bu oran yüzde 50’dir.
- İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılmıyorsa ceza oranı yüzde 10, tamamlanmış ve kullanılıyorsa yüzde 20’dir.
- Hisseli parselde diğer maliklerin muvafakati alınmadan yapılan yapıda yüzde 30, kamuya veya başkasına ait parselde yapılmışsa yüzde 40 oranında ilave yapılır.
- Mevcut hâliyle veya öngörülen bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit eden yapıda ilgili ceza kalemi yüzde 100 oranında uygulanır; kamu tesisi veya umumi hizmet alanında yapılmışsa yüzde 60 oranı söz konusudur.
- Yapı kullanma izni alınmış olmakla birlikte ruhsat alınmaksızın yeni inşaî faaliyete konu olan yapılarda yüzde 100 oranında ilave uygulanır.
- Yapılaşmaya yasaklanmış bir alanda yapılmış yapıda yüzde 80, özel kanunlarla belirlenmiş özel imar rejimli alanda yüzde 50, uygulama imar planı bulunan alanlarda ise yüzde 20 oranında ilave uygulanır.
Bu oranlar maddede sayılan diğer ek oranlarla birlikte değerlendirilir; güncel hesabı belediyeden öğrenin. Aykırılığa konu alanın emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeriyle çarpımından doğan ek ceza ise, ceza tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılık giderilir ve yapı mevzuata uygun hâle getirilirse tahsil edilmez; süreyi tebliğ tarihinden başlatın (İmar Kanunu m. 42).
Tekrar, afet riski ve köy yapıları
Maddede belirtilen fiil ve hâllerin yapının inşa edilmesi veya yangın güvenliği açısından kullanım süreci içinde tekrarı hâlinde idari para cezaları bir kat artırılarak uygulanır. Yapıldığı tarihte plana ve mevzuata uygun olsa da mevcut hâliyle can ve mal emniyetini tehdit ettiği idare veya mahkeme kararıyla tespit edilen yapıda, idarenin yazılı ikazına rağmen süre içinde eksiklikleri gidermeyen, takviye yapmayan veya yıkmayan yapı sahibine idari para cezası verilir. Köy yerleşik alanında köyde sürekli oturanlar tarafından, fen, sanat ve sağlık şartlarına uygun olmasına rağmen valilik onayı alınmadan ve muhtarlığa bildirim yapılmadan konut veya zati maksatlı tarım yapısı inşa edilmesi hâlinde de yapı sahibine idari para cezası verilir. Yapı veya parsel sahibinin yol, kaldırım ve komşu yerlere zarar vermemesi gibi yükümlülüklere uymaması hâlinde ise çevre ve sağlık şartlarına veya can güvenliğine etkisine göre artan idari para cezaları söz konusudur (İmar Kanunu m. 34 ve 42).
İmar para cezası yıkım kararını kaldırır mı?
Hayır; para cezasının ödenmesi aykırılığın giderildiği veya yapının yasallaştığı anlamına gelmez. Ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı tespit edilirse idare yapıyı mühürler, inşaatı durdurur; yapı sahibine yapısını ruhsata uygun hâle getirmesi veya ruhsat alması için en çok bir ay verilir, aksi hâlde ruhsat iptal edilir ve yıkım süreci işler (İmar Kanunu m. 32). İmar para cezası ile yıkım kararı aynı olaydan doğsalar da farklı işlemlerdir; dayanak, muhatap ve hesaplarını ayrı kontrol edin. Ödeme yapmadan önce itiraz ve dava seçeneklerinizi ve sürelerini gözden geçirin; yıkım ve para cezasına ilişkin işlemleri ayrı ayrı değerlendirin.
İdari yargıda dava süresi
Özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde dava açma süresi Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İYUK m. 7). Yıkım veya ruhsat iptali kararının tebliğ tarihini kaydedin. Ruhsat iptalinde kararın gerekçesini istemek de önemlidir: yetki, sebep ve hukuki dayanak denetimi için gerekçeye ihtiyaç vardır; yalnızca sonuç bildirimine dayanmayın. İmar davası ile sözleşme davası aynı dosyada çözülemeyebilir; idari işlem ve özel hukuk ilişkisi farklı görev kuralları doğurur, talepleri önce ayırın.
Yürütmeyi durdurma, teminat ve itiraz
Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılması dava edilen idari işlemin yürütülmesini durdurmaz. Mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararlar doğacak ve işlem açıkça hukuka aykırı ise gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir (İYUK m. 27). Dava açmanız yıkımı kendiliğinden durdurmaz; uygulama tarihi yaklaşıyorsa yürütmenin durdurulması istemini dava dilekçesinde açıkça yazın. Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; ancak durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir ve idareden ve adli yardımdan faydalanan kimselerden teminat alınmaz. Yürütmenin durdurulması istemleri hakkında verilen kararlara, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir; itiraz mercii dosyanın kendisine gelişinden itibaren yedi gün içinde karar verir ve itiraz üzerine verilen kararlar kesindir (İYUK m. 27).
İdareye başvuru ve cevap verilmemesi
İdareye başvurmak, işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur. İlgililer idari dava açma süresi içinde işlemin kaldırılması, geri alınması veya değiştirilmesini üst makamdan isteyebilir; idare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve süre yeniden işler (İYUK m. 11). İdari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylem için idareye başvurulabilir; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açılabilir (İYUK m. 10). Başvuru tarihini ve idarenin cevap tarihini kaydedin.
Yıkım ve tazminat birlikte istenebilir mi?
İlgililer haklarını ihlal eden bir idari işlem nedeniyle iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi önce iptal davası açıp bu davanın karara bağlanmasından sonra tam yargı davası da açabilirler; dava süresine dikkat edilmelidir (İYUK m. 12). Birlikte açtığınız davada hem iptal hem tazminat istemini ayrı ayrı gerekçelendirin.
Kararın uygulanmaması
İdare, mahkeme kararlarının gereğini gecikmeksizin yerine getirmek zorundadır; bu süre kararın idareye tebliğinden itibaren otuz günü geçemez. Karar uygulanmazsa idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir (İYUK m. 28). Acele kamulaştırma gibi ivedi yargılama usulüne tabi işlemlerde dava açma süresi otuz gündür ve yürütmenin durdurulması talebine ilişkin kararlara itiraz edilemez (İYUK m. 20/A); bu konuda kamulaştırma ve komşuluk yazımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Para cezasını ödeyince yıkım sürecinin de bittiğini sanmak.
- Yıkım kararına dava açınca uygulamanın kendiliğinden duracağını varsaymak.
- Tebliğ tarihini kaydetmeyip dava süresini kaçırmak.
- Cezanın tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığı gidererek ek cezadan kurtulma imkânını kullanmamak.
- İdareye başvurarak süreyi durdurduktan sonra cevap tarihini takip etmemek.
- Güncel ceza tutarlarını resmî kaynaktan kontrol etmeden eski tutarlara göre hesap yapmak.
Planın ve parselasyonun itiraz yolları için imar planı ve parselasyon yazımıza, imar kirliliği suçu için imar kirliliği suçu yazımıza bakabilirsiniz.