Saklama, Ardiye ve Taşıma Sözleşmesi 2026: Taşıyıcı Hangi Zararlardan Sorumludur, Hasar Ne Zaman Bildirilmelidir?

Saklayan, saklatanın bıraktığı taşınırı güvenli bir yerde koruma altına almayı üstlenir ve izin olmadıkça eşyayı kullanamaz (TBK m. 561 ve 563); taşıyıcı ise eşyanın teslim alınmasından teslim edilmesine kadar geçen sürede zıya, hasar ve gecikmeden sorumludur (TTK m. 875). Hasar teslimde açıkça görülüyorsa en geç teslim anına kadar bildirilmelidir (TTK m. 889).

Bu yazı saklama sözleşmesini, ardiyecinin yükümlülüklerini, taşıma sözleşmesinin kurulmasını, taşıyıcının sorumluluğunu, hasar ve gecikme bildirimlerini, taşıma ücretini, kapıda ödemeli teslimi, taşıyıcının hapis hakkını ve zamanaşımı sürelerini anlatır.

Bu yazıda

• Saklama sözleşmesi ve ücret
• Emanet eşyayı kullanma yasağı ve erken iade
• Ardiyeci
• Taşıma sözleşmesi ve taşıma senedi
• Taşıyıcının sorumluluğu ve sorumsuzluk şartları
• Hasar ve gecikme bildirimi, zayi sayılma
• Taşıma ücreti, fesih, kapıda ödeme ve hapis hakkı
• Taşımada zamanaşımı

Saklama sözleşmesi nedir, saklayan ücret isteyebilir mi?

Saklama sözleşmesi, saklayanın saklatanın bıraktığı taşınırı güvenli bir yerde koruma altına almayı üstlendiği sözleşmedir. Açıkça öngörüldüğü veya durum ve koşullar gerektirdiği takdirde saklayan ücret isteyebilir. Saklatan sözleşmenin zorunlu kıldığı masrafları öder (TBK m. 561 ve 562).

• Kullanma yasağı: Saklayan, saklatanın izni olmadıkça saklananı kullanamaz. Yasağa aykırı davranırsa saklatana uygun bir kullanım bedeli ödemekle ve beklenmedik hâlden doğacak zararlardan sorumlu olur; ancak kullanmasaydı da zararın doğacağını ispat ederse sorumluluktan kurtulur (TBK m. 563). Size emanet edilen eşyayı bu nedenle kullanmadan önce yazılı izin almanız gerekir.
• Erken iade: Saklama sözleşmesinde süre belirlenmiş olsa bile saklayan, saklatanın her zaman ileri sürebileceği istemi üzerine saklananı çoğalmalarıyla birlikte geri vermekle yükümlüdür. Saklatan ise saklayanın süreyi dikkate alarak yaptığı masrafları ödemekle yükümlüdür (TBK m. 564).

Ardiyeci malı nasıl saklamalı, ücretini ne zaman isteyebilir?

Ardiyeci kendisine bırakılan malları bir komisyoncu gibi özenle saklamak ve önlem gerektiren değişiklikleri mümkünse saklatana bildirmekle yükümlüdür. Ardiye ücreti dönemsel olarak ve her hâlde malların geri alınması sırasında ödenir. Ardiyecinin alacakları için hapis hakkı vardır (TBK m. 572 ve 574).

Taşıma sözleşmesi için taşıma senedi şart mı?

Hayır. Taşıma senedi taraflardan birinin istemi üzerine düzenlenir; senet düzenlenmemiş olsa bile tarafların karşılıklı ve birbirine uygun iradeleriyle taşıma sözleşmesi kurulur. Eşyanın taşıyıcıya teslimi sözleşmenin varlığına karinedir. Senet düzenlenmemişse gönderen yük senedi isteyebilir (TTK m. 856 ve 859).

Taşıyıcı hangi zararlardan sorumludur?

Taşıyıcı, eşyanın taşınmak üzere teslim alınmasından teslim edilmesine kadar geçen sürede eşyanın zıyaından, hasarından veya teslimdeki gecikmeden doğan zararlardan sorumludur. En yüksek özeni göstermesine rağmen kaçınamayacağı sebeplerden doğan zararlarda sorumluluktan kurtulur (TTK m. 875 ve 876).

• Sorumluluğu kaldıran şartlar: Kanunun taşıyıcıya yüklediği sorumlulukların önceden hafifletilmesi veya kaldırılması sonucunu doğuran tüm sözleşme hükümleri geçersizdir. Aynı kural bu hükümler genel işlem şartlarında, biletlerde veya tarifelerde yer alsa da geçerlidir (TTK m. 854).
• Zayi sayılma: Eşya taşıma süresini izleyen yirmi gün içinde teslim edilmezse hak sahibi eşyaya zayi olmuş gözüyle bakabilir. Sınır ötesi taşımalarda bu süre otuz gündür. Eşya sonradan bulunursa hak sahibi bunun kendisine hemen bildirilmesini isteyebilir (TTK m. 874).
• Hasar bildirimi: Hasar açıkça görülüyorsa en geç teslim anına kadar bildirilmelidir; aksi hâlde eşyanın sözleşmeye uygun teslim edildiği varsayılır. Hasar açıkça görünmüyorsa teslimden sonra yedi gün içinde bildirim gerekir. Gecikme için teslimden itibaren yirmibir gün içinde bildirim yapılmalıdır (TTK m. 889).

Taşıma ücreti, fesih ve kapıda ödeme

• Ücret: Taşıma ücreti eşyanın tesliminde ödenir. Taşıyıcı ücretten başka eşya için yapılan gerekli giderleri de isteyebilir. Eşya teslim yerine varınca gönderilen, taşıma sözleşmesinden doğan yükümlülükler karşılığında eşyanın kendisine teslimini isteyebilir (TTK m. 870 ve 871).
• Göndericinin feshi: Gönderen sözleşmeyi her zaman feshedebilir. Taşıyıcı, kararlaştırılan ücret ile bekleme ücretini ve giderleri tasarruf ettiği giderler düşülerek isteyebilir; ya da kararlaştırılan ücretin üçte birini talep edebilir. Taşıyıcının risk alanına giren fesihte üçte bir hakkı doğmaz (TTK m. 865).
• Kapıda ödeme şartıyla teslim: Eşyanın gönderilene teslimi kararlaştırılan bedelin ödenmesi şartına bağlanabilir; ödeme nakden veya nakde eş değer araçla yapılmalıdır. Taşıyıcı eşyayı bedeli tahsil etmeden teslim ederse, kusuru olmasa bile gönderene karşı teslimde ödenmesi gereken tutarla sınırlı olarak sorumlu olur (TTK m. 872).
• Hapis hakkı: Taşıyıcı, taşıma sözleşmesinden doğan bütün alacakları için eşya üzerinde Medenî Kanun uyarınca hapis hakkına sahiptir. Hak, eşyayı zilyetliğinde bulundurduğu veya senet aracılığıyla tasarruf yetkisine sahip olduğu sürece vardır; rehnin paraya çevrilmesi bildirimi gönderilene yapılır (TTK m. 891).

Taşıma sorumluluğunda zamanaşımı

Taşıma hükümlerine tabi taşımalarda yolcunun kaza sonucu ölümü veya bedensel zararı hâlinde istem hakları on yılda, diğer zararlarda bir yılda zamanaşımına uğrar. Süre eşya taşımasında eşyanın gönderilene teslimi tarihinden başlar (TTK m. 855). Bu nedenle hasar veya gecikme tespit edildiğinde bildirim ve dava sürelerinin ayrı ayrı izlenmesi gerekir.

Hasarlı veya geç gelen eşyada adım adım ne yapmalı?

Taşıma uyuşmazlıklarında en sık kaybedilen hak, bildirim süresini kaçırmaktır. Aşağıdaki sıra, kanundaki süreleri (TTK m. 889) esas alır.

1. Teslim anında eşyayı kontrol edin. Hasar açıkça görülüyorsa en geç teslim anına kadar bildirmeniz gerekir; aksi hâlde eşyanın sözleşmeye uygun teslim edildiği varsayılır. Teslim tutanağına hasar şerhi yazdırın ve fotoğraf çekin.
2. Açıkça görünmeyen hasarı yedi gün içinde bildirin. Paketi açtığınızda hasar ortaya çıkarsa teslimden sonra yedi gün içinde yazılı bildirim yapılmalıdır.
3. Gecikmeyi yirmibir gün içinde bildirin. Teslimdeki gecikme için bildirim, teslimden itibaren yirmibir gün içinde yapılmalıdır (TTK m. 889).
4. Eşya hiç gelmediyse zayi sürelerini izleyin. Taşıma süresini izleyen yirmi gün içinde teslim edilmemişse eşyaya zayi olmuş gözüyle bakabilirsiniz; sınır ötesi taşımalarda süre otuz gündür (TTK m. 874).
5. Dava veya talep süresini kaydedin. Eşya taşımasında istem hakları, eşyanın gönderilene teslimi tarihinden itibaren bir yılda zamanaşımına uğrar (TTK m. 855).

Saklama, ardiye ve taşıma arasındaki fark

Saklama sözleşmesinde asıl edim eşyanın korunmasıdır; saklayan eşyayı kullanamaz, saklatan istediği zaman iadesini isteyebilir (TBK m. 563 ve 564). Ardiyeci ise eşyayı bir komisyoncu gibi özenle saklar ve ücreti kural olarak dönemsel olarak, her hâlde malların geri alınması sırasında ödenir (TBK m. 572 ve 574). Taşıma sözleşmesinde asıl edim eşyanın bir yerden başka bir yere götürülmesidir ve taşıyıcının sorumluluğu, eşyanın teslim alınmasından teslim edilmesine kadar sürer (TTK m. 875). Ardiyeci ve taşıyıcı alacakları için hapis hakkına sahiptir: ardiyeci için TBK m. 574, taşıyıcı için TTK m. 891 geçerlidir. Bu nedenle ücret ihtilafı varken eşyanızı geri almak istiyorsanız, önce ücret ve giderlerin kapsamını yazılı olarak netleştirmeniz yerinde olur.

Taşıma ücreti ve kapıda ödemede dikkat edilecekler

Taşıma ücreti eşyanın tesliminde ödenir ve taşıyıcı ücretten başka gerekli giderleri de isteyebilir (TTK m. 870). Gönderilen, eşya teslim yerine varınca taşıma sözleşmesinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmek karşılığında eşyanın kendisine teslimini isteyebilir (TTK m. 871). Kapıda ödeme şartı kararlaştırılmışsa ödeme nakden veya nakde eş değer araçla yapılmalıdır; taşıyıcı bedeli tahsil etmeden teslim ederse, kusuru olmasa bile gönderene karşı teslimde ödenmesi gereken tutarla sınırlı olarak sorumlu olur (TTK m. 872). Gönderen olarak bu şartı taşıma belgesine açıkça yazdırmanız, uyuşmazlıkta ispat kolaylığı sağlar.

Uygulamada hangi belgeler önemli?

1. Taşıma senedi veya yük senedi ile eşyanın teslim edildiğini gösteren kayıtlar.
2. Teslim anındaki hasar tespit tutanağı ve fotoğraflar.
3. Hasar veya gecikmeye dair yapılan yazılı bildirim ve gönderim tarihi.
4. Kapıda ödeme şartı varsa tahsilat belgesi.
5. Saklamada, eşyanın bırakıldığı tarihteki durumunu ve ardiye ücretini gösteren belge.

Sık yapılan hatalar

• Teslim anında açık hasarı tutanağa geçirmemek.
• Taşıyıcının sorumluluğunu kaldıran bilet veya tarife kaydının geçerli olduğunu varsaymak.
• Saklanan eşyayı izinsiz kullanmak.
• Kapıda ödeme şartı bulunan gönderide bedel tahsil edilmeden teslim yapıldığını bildirmemek.

Kaynaklar

1. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: mevzuat.gov.tr
2. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: mevzuat.gov.tr