SGK ile uyuşmazlıklarda kural olarak iş mahkemesine gidilir (5510 sayılı Kanun m. 101); idari para cezasında ise tebliğden itibaren onbeş gün içinde ödeme veya itiraz, itiraz reddedilirse otuz gün içinde idare mahkemesine başvuru yolu vardır (m. 102). Kurumca re'sen düzenlenen belgelere dayanan prim borcuna karşı tebliğden itibaren bir ay içinde Kuruma itiraz edilir, ret halinde yine bir ay içinde iş mahkemesine gidilir (m. 86). Yersiz ödeme talebinde ise hemen ödemeden önce borcun dayanağını, dönemini ve Kurum hatası mı sizin kusurunuz mu olduğunu incelemelisiniz (m. 96).
Bu yazı SGK işlemlerine karşı hangi mahkemeye gidileceğini, itiraz ve dava sürelerini, tebligatın önemini, idari para cezasında peşin ödeme indirimini, yersiz (fazla) ödeme taleplerinde geriye dönük süreyi, faizi ve aylıktan kesinti oranını, zamanaşımlarını, aylık haczini ve günleriniz eksik görünüyorsa izlenecek yolu anlatır. Yersiz ödemeye ilişkin ayrıntılı değerlendirme için SGK yersiz ödeme borcu yazımıza da bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Hangi uyuşmazlık hangi mahkemede görülür?
- Tebligat ve sürelerin başlangıcı
- Prim borcuna itiraz
- İdari para cezasına itiraz ve peşin ödeme indirimi
- SGK fazla ödeme yaptığını söylüyorsa
- Zamanaşımı ve hak düşürücü süreler
- Aylığın haczi, durdurulması ve başvuruların sonuçlanma süresi
- Günlerim eksik görünüyorsa önce kimi bilgilendirmeliyim?
- Kaynaklar
Hangi uyuşmazlık hangi mahkemede görülür?
Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde 5510 sayılı Kanunun uygulanmasıyla ilgili ortaya çıkan uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür (m. 101). Ancak her SGK davası iş mahkemesinde açılmaz: idari para cezalarında kanun ayrıca idare mahkemesine başvuruyu öngörmüştür (m. 102). Prim ve diğer Kurum alacaklarının 6183 sayılı Kanun uyarınca tahsilinden doğan uyuşmazlıklarda ise Kurumun alacaklı biriminin bulunduğu yer iş mahkemesi yetkilidir (m. 88). Sağlık kurulu raporlarına dayanan meslekte kazanma gücü kaybı kararına itiraz ise önce Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunda incelenir (m. 95).
- Prim borcu, hizmet tespiti, aylık-gelir bağlama, yersiz ödeme gibi uyuşmazlıklar: iş mahkemesi.
- Kurum tarafından kesilen idari para cezası: idare mahkemesi.
- Meslekte kazanma gücü kaybı oranı: önce Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu.
Tebligat ve sürelerin başlangıcı
Bu Kanun gereğince yapılacak bildirimler hakkında Tebligat Kanunu hükümleri uygulanır (m. 99). İtiraz ve dava süreleri çoğunlukla tebliğ tarihinden başladığı için tebligat zarfını, tebellüğ tarihini ve evrakın kendisini saklayın. Süreler hak düşürücü olabildiğinden, tebliğ metnindeki bilgiyle kanundaki süreyi karşılaştırın ve şüphe halinde sürenin dolmasına az kala beklemeyin. Yurt dışında yaşıyorsanız, Bakanlıkça uygun görülen başvurular yurt dışında çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlik veya ataşelikleri aracılığıyla da alınabilir (m. 99).
Prim borcuna itiraz
- Re'sen düzenlenen belgelere dayanan borç: İşveren, tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ilgili Kurum ünitesine itiraz edebilir; itiraz takibi durdurur. İtiraz reddedilirse karar tebliğinden itibaren bir ay içinde yetkili iş mahkemesine başvurulur. Mahkemeye başvuru prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz; mahkeme Kurum lehine karar verirse 88. ve 89. maddeler uygulanır (m. 86).
- Asgari işçilik primi: Kurumca re'sen tahakkuk ettirilen asgari işçilik primi işverene tebliğ edilir; bir ay içinde itiraz, ret halinde bir ay içinde iş mahkemesi yolu vardır. Asgari işçilik incelemesi sonucunda işverenle uzlaşma yapılırsa uzlaşılan tutarlar kesindir; bunlar hakkında dava açılamaz, hiçbir mercie şikâyet veya itiraz yapılamaz ve tutar tutanak tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmelidir (m. 85).
- Ödeme emri: Kurum alacağı 6183 sayılı Kanun usulüyle tahsil edilir; mahkemeye başvuru tahsili durdurmaz (m. 88).
İdari para cezasına itiraz ve peşin ödeme indirimi
İdari para cezası tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde ödenir veya aynı süre içinde Kuruma itiraz edilir; itiraz takibi durdurur. İtiraz reddedilirse kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesine başvurulabilir, bu süre geçerse ceza kesinleşir (m. 102).
- Peşin ödeme: Kuruma itiraz edilmeden veya yargı yoluna başvurulmadan önce, tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde peşin ödenirse idari para cezasının dörtte üçü tahsil edilir. Peşin ödeme cezaya karşı yargı yoluna başvuru hakkınızı etkilemez.
- Dava ödemeyi durdurmaz: Mahkemeye başvurulması idari para cezasının takip ve tahsilini durdurmaz; onbeş gün içinde ödenmeyen cezalar gecikme cezası ve gecikme zammıyla tahsil edilir. Kuruma itiraz ise takibi durdurur.
- Zamanaşımı: İdari para cezaları on yıllık zamanaşımına tabidir ve süre fiilin işlendiği tarihten başlar; hüküm bulunmayan hallerde Kabahatler Kanunu uygulanır.
- Denetimi engellemek: Kurumun denetim ve kontrolle görevlendirilmiş memurlarının inceleme ve soruşturma görevlerini yapmasına engel olanlara, fiilleri başka bir suç oluştursa dahi idari para cezası uygulanır; cebir veya tehdit halinde ayrıca ceza hükümleri gündeme gelir.
SGK fazla ödeme yaptığını söylüyorsa
Kurumun işverenlere, sigortalılara, aylık alanlara ve hak sahiplerine fazla veya yersiz yaptığı tespit edilen ödemeler, kanundaki şartlarla geri alınır (m. 96). Hemen ödemek yerine önce şunları netleştirin:
- Geriye dönük süre: Kasıtlı veya kusurlu davranıştan doğmuşsa hatalı işlemin tespit tarihinden geriye en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, Kurumun hatasından doğmuşsa geriye en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler istenebilir.
- Faiz: Kurum hatasından kaynaklanan borç, size tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmidört ay içinde yapılan ödemelerde faizsizdir; bu süre dolduktan sonraki ödemelerde kanuni faiz uygulanır.
- Mahsup: Kurumdan alacağınız varsa borca mahsup edilir; alacak yoksa genel hükümlere göre geri alınır. Mahsup en eski borçtan başlanarak borç aslına yapılır.
- Aylıktan kesinti: Gelir veya aylıktan, kesintinin başlayacağı ödeme dönemi başı itibarıyla kanuni faiziyle hesaplanan borç tutarı %25 oranında kesilerek uygulanır. Kesinti hesabını yazılı olarak isteyin.
- Dayanak ve itiraz: Borcun hangi dönemden, hangi işlemden doğduğunu, tebliğ tarihini ve tebliğdeki başvuru yolunu kontrol edin; uyuşmazlık iş mahkemesinde görülür (m. 101).
İş kazası veya meslek hastalığı için sonradan gerçeğe aykırı bildirim anlaşılırsa yersiz yapılmış ödemeler, gerçeğe aykırı bildirimde bulunanlardan 96. madde hükmüne göre tahsil edilir (m. 13). Kurumun tazminat ve rücu davaları da on yıllık zamanaşımına tabidir; rücu konusu gelir ve aylıklarda süre Kurum onay tarihinden, masraf ve ödemelerde masraf veya ödeme tarihinden başlar (m. 93).
Zamanaşımı ve hak düşürücü süreler
- Prim alacağı: Ödeme süresinin dolduğu tarihi takip eden takvim yılı başından başlayarak on yıl (m. 93).
- İş kazası, meslek hastalığı, vazife malullüğü ve ölüm gelirleri: Hakkın kazanıldığı tarihten itibaren beş yıl içinde istenmeyen kısım zamanaşımına uğrar; Kuruma başvuruda bulunmamanın haklı sebebe dayandığını ispat edenlere bu hüküm uygulanmaz (m. 97).
- Kısa vadeli sigorta hakları ve ölüm sigortası: Hakkın doğduğu tarihten itibaren beş yıl içinde istenmezse düşer.
- Genel sağlık sigortası alacakları: Hakkı doğuran olayın öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl, hakkı doğuran olay tarihinden itibaren beş yıl.
- Afet ve mücbir sebep: Yangın, sel, deprem gibi hallerde Kuruma verilmesi gereken bilgi, belge ve başvurular olayın meydana geldiği tarihi takip eden üç ay içinde verilir veya yapılırsa süresinde sayılır (m. 91).
- Sigortasız çalışmanın ispatı: Hizmetlerin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurup ilâm alınması gerekir (m. 86).
- Sözleşmeyle vazgeçme: Sigorta hak ve yükümlülüklerini ortadan kaldıran, azaltan veya devreden sözleşme hükümleri geçersizdir; işverenle yapılan imza ya da ibraname sigorta hakkınızı ortadan kaldırmaz (m. 92).
Aylığın haczi, durdurulması ve başvuruların sonuçlanma süresi
- Haciz: Gelir, aylık ve ödenekler devir ve temlik edilemez; 88. maddeye göre takibi gereken Kurum alacakları ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Borçlunun muvafakati yoksa haciz talebi icra müdürü tarafından reddedilir (m. 93).
- Uzun süre tahsil edilmeyen aylık: Tahakkuk tarihinden itibaren aralıksız on iki ay sonuna kadar tahsil etmeyenlerin gelir ve aylıkları, bağlanma şartlarının devamının tespiti için durdurulur (m. 97).
- Başvuruyu sonuçlandırma: Kurum, gelir, aylık veya toptan ödemeleri, gerekli belgelerin ve incelemelerin tamamlandığı tarihten itibaren en geç üç ay içinde hesaplayıp tespit eder ve sonuçları yazıyla bildirir (m. 42).
Günlerim eksik görünüyorsa önce kimi bilgilendirmeliyim?
Önce kendi kayıtlarınızı karşılaştırın, sonra işvereninize yazılı olarak bildirin ve düzeltilmezse SGK'ya başvurun. Sıra şöyle olmalıdır:
- Hizmet dökümünüzdeki işveren, dönem, gün ve kazanç bilgilerini bordro ve çalışma kayıtlarınızla karşılaştırın; eksikliğin gün, ücret veya bildirimsiz çalışma olduğunu ayırın.
- İşverenin eksik gün nedenini beyan edip etmediğine bakın; eksik gün nedeni ve sayısı işverence aylık prim ve hizmet belgesinde veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde beyan edilir (m. 86).
- İşvereninize yazılı başvurarak düzeltme isteyin. İşverenin sizi işe giriş bildirgesiyle çalışmaya başlamadan önce bildirmesi gerekir (m. 8). Siz de çalışmaya başladığınız tarihten itibaren en geç bir ay içinde Kuruma bildirimde bulunabilirsiniz; kendinizi bildirmemeniz aleyhinize delil sayılmaz.
- Sonuç çıkmazsa SGK birimine belgeleriyle yazılı başvurun ve başvuru tarihini kayda geçirin.
- Bildirilmemiş dönem varsa iş mahkemesinde hizmet tespiti için beş yıllık süreyi gözetin (m. 86). Hizmet tespit davası yazımız bu süreci ayrıca ele alıyor.