Rizikonun gerçekleştiğini öğrenince durumu gecikmeksizin sigortacıya bildirmeniz gerekir; geç bildirim tazminatı tamamen düşürmez, yalnızca tazminatın artmasına yol açtığı ölçüde kusurunuza göre indirim sebebi olur (TTK m.1446). Tazminat, belgeler tamamlanıp incelemeler bittikten sonra, her hâlde ihbardan 45 gün sonra muaccel olur; can sigortalarında bu süre 15 gündür (TTK m.1427). Ödeme eksikse veya reddedilmişse eksper raporunu, ret gerekçesini ve imzaladığınız belgeleri birlikte incelemek gerekir.
Bu yazı hasar ihbarını, sigortacının inceleme ve ödeme yükümlülüklerini, eksik veya geç ödemeyi, eksper raporuna itirazı, "yanlış beyan" gerekçesiyle ödeme yapılmamasını ve sigortacının halefiyet ve rücu hakkını anlatır.
Bu yazıda
- Hasarı ne zaman ve nasıl bildirmelisiniz?
- Sigortacı bilgi, belge ve yerinde inceleme isteyebilir mi?
- Zararı azaltma, hasarlı yeri tamire verme
- Tazminat ne zaman muaccel olur, avans, faiz, kısmi ödeme
- Eksik ödeme yapıldı: parayı alırsam hakkım biter mi?
- Eksper raporuna katılmıyorsanız
- Sigortacı "yanlış beyan" diyerek ödemiyorsa
- Sigortacının halefiyeti ve rücu hakkı
- Kaynaklar
Hasarı ne zaman ve nasıl bildirmelisiniz?
Kısa cevap: Öğrenir öğrenmez, gecikmeksizin (TTK m.1446).
Bildirimin tarihini ve şeklini kanıtlayacak bir kayıt oluşturun; e-posta, çağrı merkezi numarası veya yazılı başvuru bunun için kullanılabilir. Bildirim yapılmamış veya geç yapılmışsa ve bu durum ödenecek tazminatta artışa neden olmuşsa, kusurun ağırlığına göre tazminattan indirim yapılır. Sigortacı rizikonun gerçekleştiğini daha önce fiilen öğrenmişse bu indirimden yararlanamaz. Hasar ihbarının tarihini saklamanız, sigortacıya başvuru ve belge teslim sürecini izlemenizi sağlar; eksik belge talepleriyle birlikte bir kronoloji tutun.
Sigortacı bilgi, belge ve yerinde inceleme isteyebilir mi?
Evet. Riziko gerçekleştikten sonra sigortacının isteği üzerine, rizikonun veya tazminatın kapsamının belirlenmesinde gerekli ve sizden beklenebilecek bilgi ve belgeleri makul süre içinde vermeniz gerekir; gerekirse yerinde inceleme yapılmasına da izin vermelisiniz (TTK m.1447). Belgeleri doğrulanmış başvuru kanalından iletin; sağlık ve kimlik verilerini ilgisiz kişilere göndermeyin. Rizikonun, tazminatın veya bedel borcunun kapsamının belirlenmesi amacıyla yapılan makul giderleri, faydasız kalsalar bile sigortacı öder; eksper, tespit veya belge masraflarının faturalarını saklayın (TTK m.1426).
Zararı azaltma ve hasarlı yeri tamire verme
- Zararı azaltma: Riziko gerçekleşmişse veya ihtimali yüksekse zararın önlenmesi, azaltılması ve sigortacının üçüncü kişilere rücu haklarının korunması için imkânlar ölçüsünde önlem almanız gerekir; bunun için yaptığınız makul giderleri sigortacı tazmin eder (TTK m.1448).
- Tamirden önce: Hasarın saptanmasından önce, hasar yerinde ve malda sebebi veya zarar miktarını belirlemeyi zorlaştıracak değişiklik yapamazsınız; sigortacının onayı veya zararı azaltma amacı varsa istisnadır. Kusurlu ihlalde tazminattan indirim yapılabilir (TTK m.1471). Önce fotoğraflayın, sigortacıya haber verin.
Tazminat ne zaman muaccel olur, avans, faiz, kısmi ödeme
- Muacceliyet: Tazminat, rizikonun gerçekleşmesinden ve belgelerin verilmesinden sonra sigortacının incelemeleri bitince, her hâlde ihbardan 45 gün sonra muaccel olur; can sigortalarında 15 gündür. Sigortacıya yüklenemeyen bir kusurla inceleme gecikmişse süre işlemez (TTK m.1427).
- Avans: Araştırmalar ihbardan başlayarak 3 ay içinde tamamlanamazsa sigortacı, ön ekspertiz sonucuna göre hızla belirlenecek hasar veya bedelin en az yüzde ellisini avans olarak öder; bu tutar sonra tazminattan mahsup edilir (TTK m.1427).
- Faiz: Tazminat borcu muaccel olunca sigortacı ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşer; temerrüt faizi ödeme borcundan kurtulmasını öngören sözleşme hükümleri geçersizdir. Faiz oranını ve başlangıcını resmî kaynaklardan kontrol edin.
- Nakden ödeme: Aynen tazmine ilişkin bir sözleşme yoksa sigorta tazminatı nakden ödenir; onarım veya yenileme ancak poliçede öngörülmüşse söz konusu olur.
- Kötü niyetli gecikme: Sigorta şirketleri iyi niyet kurallarına aykırı olarak sigorta tazminatının ödenmesini geciktiremez; sigortalıların hak ve menfaatlerini tehlikeye sokacak hareketlerden kaçınmak zorundadır (Sigortacılık Kanunu m.32). Gecikmeyi yazılı başvurularla belgeleyin.
- Kısmi ödeme: Sorumluluk sigortası dışındaki sigortalarda, aksine sözleşme yoksa sigorta süresi içinde yapılan kısmi tazminat ödemeleri sigorta bedelinden düşülür; kısmi zarar hallerinde taraflar sözleşmeyi feshedebilir (TTK m.1428).
- Kasten gerçekleştirilen riziko: Sigorta ettiren, sigortalı veya tazminat ödenmesini sağlamak isteyenler rizikoya kasten sebep olurlarsa sigortacı tazminat borcundan kurtulur ve aldığı primleri geri vermez; ihmalden kaynaklanan zararlar ise aksine sözleşme yoksa teminattadır (TTK m.1429).
Eksik ödeme yapıldı: parayı alırsam hakkım biter mi?
Kısa cevap: Ödemenin dayanağı ve imzaladığınız ibra veya anlaşma metni önemlidir; paranın hesaba yatması ile kapsamlı feragat aynı şey değildir.
Kanunla öngörülen hukuki sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmalar geçersizdir; tazminat miktarına ilişkin olup yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli anlaşmalar ise yapıldıkları tarihten başlayarak 2 yıl içinde iptal edilebilir (KTK m.111). Bu nedenle hasar hesabını, ödemeyi ve varsa imza belgesini birlikte inceleyin; metni okumadan bütün dosyanın kapandığını kabul etmeyin.
Eksper raporuna katılmıyorsanız
Sigorta eksperliği yapmak isteyen kişilerin Müsteşarlıktan sigorta eksperlik ruhsatı alması ve levhaya yazılı olması gerekir (Sigortacılık Kanunu m.22); hasar tespitini yapan kişinin ruhsatlı eksper olup olmadığını sorabilirsiniz. Raporun dayandığı hasar, fiyat ve onarım verilerini isteyin; parça, işçilik, yöntem ve değerleme dayanaklarını inceleyin, yalnızca sonuç tutarına itiraz etmeyin. Eksik parçaları fotoğraf ve faturalarla somutlaştırın. Eksper raporu her uyuşmazlıkta son söz değildir; uygun itiraz ve talep yolunu incelettirin. Sigortacının ret gerekçesini ve poliçe dayanağını yazılı isteyin.
Sigortacı "yanlış beyan" diyerek ödemiyorsa
Sigorta ettiren, sözleşme sırasında bildiği veya bilmesi gereken tüm önemli hususları bildirmekle yükümlüdür; sözleşmenin yapılmamasını veya değişik şartlarda yapılmasını gerektirecek hususlar önemlidir ve sigortacının sorduğu hususlar aksi ispat edilinceye kadar önemli sayılır (TTK m.1435). Ancak her eksik bilgi aynı sonucu doğurmaz:
- Sigortacı size cevaplamanız için yazılı bir soru listesi vermişse, listedeki sorular dışındaki hususlar için, önemli bir hususu kötü niyetle saklamadıkça size sorumluluk yüklenemez (TTK m.1436).
- Gerçek durum sigortacı tarafından biliniyorsa, sigortacı beyan yükümlülüğünün ihlal edildiğini ileri sürerek sözleşmeden cayamaz (TTK m.1438).
- Sigortacı, önemli bir hususun bildirilmemesi halinde süresi içinde sözleşmeden cayabilir veya prim farkı isteyebilir; istenen prim farkı 10 gün içinde kabul edilmezse sözleşmeden cayılmış sayılır. Rizikonun gerçekleşmesinden sonra ihmalle ihlal varsa ihmalin derecesine göre tazminattan indirim yapılır; kast derecesinde ve riziko ile bağlantı varsa ödeme borcu kalkar, bağlantı yoksa ödenen primle ödenmesi gereken prim oranına göre ödeme yapılır (TTK m.1439).
- Cayma bir beyanla yöneltilmeli ve 15 gün içinde bildirilmelidir; bu süre sigortacının ihlali öğrendiği tarihten başlar (TTK m.1440).
- Cayma hakkı, kullanılmasından vazgeçilmişse, ihlale sigortacı sebebiyet vermişse veya sigortacı sorularından bazıları cevapsız bırakıldığı halde sözleşmeyi yapmışsa kullanılamaz (TTK m.1442).
Başvuru formunu, poliçeyi ve ret yazısını edinin; hangi sorunun sorulduğunu, verdiğiniz cevabı, bilginin önemini ve rizikoya etkisini birlikte değerlendirtin.
Sigortacının halefiyeti ve rücu hakkı
- Kasko ödemesinden sonra kusurlu tarafa dönüş: Sigortacı tazminatı ödediğinde hukuken sigortalının yerine geçer; sigortalının zarardan sorumlulara karşı dava hakkı varsa bu hak tazmin edilen bedel kadar sigortacıya geçer (TTK m.1472).
- Devam eden dava: Sorumlulara karşı dava veya takip başlatılmışsa sigortacı, mahkemenin veya diğer tarafın onayı gerekmeksizin, ödemeyi ispat ederek dava veya takibi kaldığı yerden sürdürebilir.
- Karşı tarafla anlaşırsanız: Sigortacıya geçen hakları ihlal edici şekilde davranırsanız sigortacıya karşı sorumlu olursunuz; ödeme aldıktan sonra ibra veya sulh yapmadan önce bunu düşünün.
- Kısmi ödeme: Sigortacı zararı kısmen tazmin etmişse, kalan kısım için sorumlulara karşı başvurma hakkınızı korursunuz.
- Zorunlu sigortada geri sorma: Sigorta sözleşmesinden doğan ve tazminatı kaldıran veya azaltan haller zarar görene ileri sürülemez; ödemeyi yapan sigortacı, sözleşme ve kanun hükümlerine göre azaltma veya kaldırma sağlayabileceği oranda sigorta ettirene başvurabilir (KTK m.95).
Sık yapılan hatalar
- Hasarı sözlü bildirip kayıt oluşturmamak.
- Fotoğraflamadan ve sigortacıya haber vermeden hasarlı yeri onarmak.
- Ödeme kaydıyla gelen belgeyi okumadan imzalamak.
- Ret gerekçesini yazılı istememek.