Eşya taşıma sigortasında, kara ve denizde eşya taşıma işlerine ilişkin sigortalarda sigortacı sözleşmenin yapılmasıyla sorumlu olur (TTK m. 1421, 1431); sigortacının ödemesi taşıyıcıya karşı hakkınızı kendiliğinden sona erdirmez, ancak aynı zararı iki kez tahsil edemezsiniz. Sigortacı tazminatı ödediğinde hukuken sigortalının yerine geçer; sigortalının sorumlulara karşı dava hakkı varsa bu hak ödenen bedel kadar sigortacıya geçer. Sigortacı zararı kısmen karşılamışsa sigortalı kalan kısım için sorumlulara başvurma hakkını korur (TTK m. 1472).
Bu yazı nakliyat sigortasında poliçenin ne zaman verileceğini, sigortacıya hasarın nasıl ve ne zaman bildirileceğini, eksik sigortanın tazminatı nasıl düşürdüğünü, yanlış beyanın sonuçlarını, çifte sigortayı, sigorta tazminatı davasındaki zamanaşımını ve sigorta ödemesinden sonra taşıyıcıya başvuru imkânını anlatır.
Bu yazıda
- Sigorta sözleşmesi nedir?
- Sigortacının sorumluluğu ne zaman başlar?
- Poliçe: ne zaman teslim alınır?
- Hasar olunca sigortacıya ne yapmalı?
- Eksik sigorta, yanlış bilgi ve çifte sigorta
- Zamanaşımı
- Sigorta ödemesi taşıyıcıya talebi bitirir mi?
Sigorta sözleşmesi nedir?
Sigorta sözleşmesi, sigortacının bir prim karşılığında, kişinin para ile ölçülebilir bir menfaatini zarara uğratan rizikonun meydana gelmesi hâlinde bunu tazmin etmeyi veya hayat süreleri ve hayatta gerçekleşen olaylar dolayısıyla para ödemeyi ya da başka edimlerde bulunmayı yükümlendiği sözleşmedir (TTK m. 1401). Nakliyat sigortası bu genel tanım içinde, taşınan eşyanın yolculuk sırasında uğrayabileceği zararlara karşı yapılan bir sigortadır.
Sigortacının sorumluluğu ne zaman başlar?
Aksine sözleşme yoksa sigortacının sorumluluğu primin veya ilk taksidin ödenmesiyle başlar; ancak kara ve denizde eşya taşıma işlerine ilişkin sigortalarda sigortacı sözleşmenin yapılmasıyla sorumlu olur. Bu sigortalarda prim, poliçe düzenlenmemiş olsa bile sözleşme yapıldığı anda ödenir (TTK m. 1421, 1431). Bu nedenle yükü sevk etmeden önce sözleşmenin kurulduğunu gösteren yazışmayı, teklif onayını ve prim ödeme kaydını muhafaza edin.
Poliçe: ne zaman teslim alırsınız?
Sözleşme sigortacı veya acentesi tarafından yapılmışsa sözleşmenin yapılmasından itibaren yirmidört saat içinde, diğer hâllerde onbeş gün içinde imzalı poliçe sigorta ettirene verilir. Poliçenin geç verilmesinden doğan zarardan sigortacı sorumludur; poliçe yoksa sözleşme genel hükümlere göre ispatlanır (TTK m. 1424). Poliçeyi aldığınızda teminat kapsamını, sigorta bedelini, istisnaları ve teslim noktalarını yük belgeleriyle karşılaştırın.
Hasar olunca sigortacıya ne yapmalı?
Sigorta ettiren rizikonun gerçekleştiğini öğrenince durumu gecikmeksizin sigortacıya bildirmelidir. Ayrıca zararın önlenmesi, azaltılması ve sigortacının üçüncü kişilere rücu haklarının korunması için imkânlar ölçüsünde önlem almak ve sigortacının talimatlarına olabildiğince uymak zorundadır (TTK m. 1446, 1448). Nakliyat hasarında "rücu haklarının korunması" özellikle önemlidir: taşıyıcıya karşı süresinde yazılı bildirim yapmazsanız sigortacının sonradan taşıyıcıdan alacağı da zarar görür.
Bu yüzden lojistik hasarında sigorta başvurusu taşıyıcıya bildirimi gereksiz kılmaz. Sigortacıya ve taşıyıcıya karşı haklar farklı süre ve koşullara bağlı olabilir; her bildirimi ve yanıtı ayrı kayda geçirin. Taşıyıcıya bildirim süreleri için taşıyıcının sorumluluğu yazımıza bakın. Hasarlı yükü imha etmeden veya satmadan önce sigortacının talimatını alın; aksi hâlde zararı azaltma yükümlülüğünüzü ihlal etmiş sayılabilirsiniz.
Eksik sigorta, yanlış bilgi ve çifte sigorta
Sigorta bedeli sigorta değerinden azsa, yani eksik sigorta varsa ve menfaatin bir kısmı zarara uğramışsa sigortacı, aksine sözleşme yoksa tazminatı sigorta bedelinin sigorta değerine olan oranına göre öder. Eksik sigorta nedeniyle zararın tamamı ödenmeyebilir (TTK m. 1462). Eşyanın gerçek değerinden düşük bedelle sigorta yaptırmak primi azaltsa da hasarda tamamen karşılanmayan bir kısım bırakabilir.
Sigorta ettiren sözleşme yapılırken bildiği veya bilmesi gereken önemli hususları bildirmek zorundadır. Önemli bir husus bildirilmemiş veya yanlış bildirilmişse sigortacı sözleşmeden cayabilir veya prim farkı isteyebilir; riziko gerçekleştikten sonra ihmal varsa tazminattan indirim, kast varsa bağlantı hâlinde ödememe yoluna gidilebilir (TTK m. 1435, 1439). Yükün cinsi, ambalajı, taşıma güzergâhı ve taşıma şekli konusunda eksiksiz ve doğru bilgi verin.
Aynı yükü iki ayrı sigortacıya sigortalatırsanız iki kat tazminat alamazsınız. Aynı menfaat, aynı rizikolara karşı, aynı süre için birden çok sigortacıya sigorta ettirilmişse sigorta ettirene sigorta bedelinden daha fazlası ödenmez. Sigorta ettiren her sigortacıya hem rizikonun gerçekleştiğini hem de diğer sigortaları bildirmelidir (TTK m. 1465).
Zamanaşımı
Sigorta sözleşmesinden doğan bütün istemler alacağın muaccel olduğu tarihten başlayarak iki yılda, sigorta tazminatına ve bedeline ilişkin istemler ise her hâlde rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren altı yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Bu sürelere aykırı sözleşme şartları geçersizdir (TTK m. 1420, 1452). Taşıyıcıya karşı süreler ise ayrı kurallara tabidir; bu yüzden sigortacıya başvurmakla yetinip taşıyıcıya karşı süreyi kaçırmayın.
Pratikte iki yıllık süre alacağın muaccel olduğu tarihten, altı yıllık süre ise rizikonun gerçekleştiği tarihten başladığı için tazminat talebinizi, hasar tespit tarihini ve sigortacının cevap tarihini not edin. Sigortacı ödemeyi geciktiriyor veya reddediyorsa yazılı gerekçesini isteyin; ret yazısı hem itirazınızın hem de varsa dava sürecinin başlangıç belgesi olur.
Sigorta ödemesi taşıyıcıya talebi bitirir mi?
Sigorta ödemesi, halefiyet ve karşılanmayan zarar ayrı ayrı incelenir. Sigortacı tazminatı ödediğinde hukuken sigortalının yerine geçer ve sigortalının sorumlulara karşı dava hakkı ödenen bedel kadar sigortacıya geçer. Sorumlulara karşı bir dava veya takip başlatılmışsa sigortacı, mahkemenin veya diğer tarafın onayı gerekmeksizin halefiyet kuralı uyarınca sigortalısına yaptığı ödemeyi ispat ederek dava veya takibi kaldığı yerden devam ettirebilir (TTK m. 1472).
Sigortalı, sigortacıya geçen hakları ihlal edici şekilde davranırsa, örneğin taşıyıcıyı ibra ederse veya süresinde bildirim yapmazsa sigortacıya karşı sorumlu olur. Sigortacı zararı kısmen tazmin etmişse sigortalı kalan kısımdan dolayı sorumlulara karşı sahip olduğu başvurma hakkını korur (TTK m. 1472). Yani nakliyat sigortası ödemesinden sonra taşıyıcıdan aynı zararı tekrar alamazsınız, ancak karşılanmayan kısmı (örneğin eksik sigorta nedeniyle ödenmeyen zararı) isteyebilirsiniz. Yapılan ödemeleri bütün başvurularda açıkça bildirin ve kargo şirketinin standart tazminat formunda ibra ifadeleri varsa imzalamadan önce sigortacınıza danışın.
Poliçe içeriği ve giderlerin karşılanması
Sigorta poliçesi tarafların haklarını, temerrüde ilişkin hükümler ile genel ve varsa özel şartları içerir ve rahat okunacak biçimde düzenlenir. Poliçenin içeriği teklifnameden veya kararlaştırılan hükümlerden farklıysa, teklifnameden değişik olan ve sigorta ettirenin, sigortalının ve lehtarın aleyhine öngörülmüş bulunan hükümler geçersizdir (TTK m. 1425). Bu nedenle teklif yazışmanızı ve onay e-postalarını poliçeyle birlikte saklayın. Sigortacı ayrıca rizikonun, tazminatın veya bedel ödeme borcunun kapsamının belirlenmesi amacıyla yapılan makul giderleri, bunlar faydasız kalmış olsalar bile ödemek zorundadır; eksik sigortada bu giderlerde de oran uygulanır (TTK m. 1426). Sörvey ve tespit masraflarınızın belgelerini toplamak bu yüzden önemlidir.
Sözleşme hükümleriyle bu kuralların sigorta ettiren aleyhine değiştirilmesi sınırlıdır: zamanaşımı hükmüne aykırı sözleşme şartları geçersizdir ve belirli maddeler sigorta ettiren, sigortalı ve lehtar aleyhine değiştirilemez (TTK m. 1452). Poliçedeki "hasar bildirim süresi kısadır" gibi bir şart sizi bağlamıyor gibi görünse de her şartın geçerliliğini somut olarak kontrol ettirin.
Nakliyat hasarında kontrol listesi
- Poliçeyi, prim ödemesini ve sözleşmenin kurulduğunu gösteren yazışmayı bir araya getirin.
- Hasarı fark eder etmez sigortacıya yazılı bildirin ve talimatını isteyin.
- Taşıyıcıya ayrı bir yazılı hasar ihbarı gönderin; bildirimlerin birbirinin yerine geçtiğini varsaymayın.
- Hasar fotoğraflarını, sörvey raporunu ve taşıma belgelerini saklayın.
- Tazminat formlarında ibra ve feragat ifadelerini okuyun; kalan zarar için başvuru hakkınızı korumaya dikkat edin.
- Başka bir sigortanız varsa her sigortacıya bunu bildirin.
Sık yapılan hatalar
- Poliçeyi almadan yükü yola çıkarmak ve sözleşmenin kurulduğunu belgelememek.
- Değeri yüksek yükü düşük bedelle sigortalatmak.
- Sigortacıya bildirimle taşıyıcıya ihbarı birbirinin yerine koymak.
- Taşıyıcıyı sigortacıdan habersiz ibra etmek.
- Sigortacıya bildirimi geciktirmek ve hasarlı yükü tespit ettirmeden elden çıkarmak.