İlamsız icra takibi, icra dairesine verilen takip talebiyle başlar; talep yazılı, sözlü veya elektronik ortamda yapılabilir ve taraf bilgilerini, alacak tutarını, senet ya da borcun sebebini ve seçilen takip yolunu içermelidir (İİK m. 42 ve 58). Para borcu için yetkili icra dairesi, borçlunun yerleşim yerindeki veya takibe esas akdin yapıldığı yerdeki daire olabilir (İİK m. 50).
Bu yazı, takibe başlamadan önce borçluyu temerrüde düşürmenin önemini, takip talebinde hangi bilgilerin yazılacağını, masrafların kim tarafından ödeneceğini, haciz ve iflas yolu arasında nasıl seçim yapılacağını ve yetkili icra dairesinin nasıl belirlendiğini anlatır. Süreler ve tebligat için icra dosyası ne zaman düşer yazımıza da bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Takip öncesi ihtar ve temerrüt
- Temerrüdün sonuçları ve süre verme
- Ödemenin hangi borca sayılacağı
- Takip talebi: içerik ve belgeler
- Faiz, döviz, yurt dışı ve kimlik bilgileri
- Makbuz ve masraflar
- Talebin kabul edilmemesi
- Takip yolunu seçmek: haciz ve iflas
- Kamu idaresi ve yabancı devlet
- Yetkili icra dairesi
Takip öncesi ihtar ve temerrüt
Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Borcun ifa günü birlikte belirlenmişse veya saklı tutulan bir hakka dayanarak usulüne uygun bildirimle belirlenmişse, bu günün geçmesiyle temerrüt gerçekleşir. Vadesi belirsiz alacaklarda ihtarı yazılı yapmak ve ulaştığını belgelemek iyi olur (TBK m. 117). Haksız fiilde borçlu, fiilin işlendiği tarihte temerrüde düşmüş olur ve ayrıca ihtar gerekmez; sebepsiz zenginleşmede zenginleşmenin gerçekleştiği tarihte temerrüt oluşur, zenginleşen iyiniyetliyse temerrüt için alacaklının bildirimi şarttır.
Temerrüdün sonuçları ve süre verme
Temerrüde düşen borçlu, kusursuz olduğunu ispat etmedikçe borcun geç ifasından doğan zararı giderir. Beklenmedik hâl nedeniyle doğan zarardan da sorumludur; ancak kusursuzluğunu veya borcu zamanında ifa etseydi bile zararın doğacağını ispat ederek bu sorumluluktan kurtulabilir (TBK m. 118 ve 119).
Karşılıklı borç yükleyen sözleşmede taraflardan biri temerrüde düşerse diğeri ifa için uygun bir süre verebilir veya hâkimden süre verilmesini isteyebilir. Borçlunun tutumundan süre verilmesinin etkisiz olacağı anlaşılıyorsa, ifa alacaklı için yararsız kalmışsa veya ifanın artık kabul edilmeyeceği sözleşmeden anlaşılıyorsa süre gerekmez (TBK m. 123 ve 124). Süre içinde ifa edilmezse alacaklı borcun ifasını ve gecikme tazminatını isteyebilir; ifadan vazgeçtiğini hemen bildirerek ifa edilmemesinden doğan zararın giderilmesini isteyebilir veya sözleşmeden dönebilir; dönme hâlinde taraflar verdiklerini karşılıklı geri isteyebilir (TBK m. 125).
Ödemenin hangi borca sayılacağı
Birden çok borcu olan borçlu ödeme gününde hangisini ödemek istediğini bildirebilir; bildirmezse alacaklının makbuzda gösterdiği borca sayılır. Açıklama yoksa ödeme muaccel borca, birden çok muaccel borç varsa ilk takip edilene sayılır; takip yoksa vadesi önce gelen borca sayılır (TBK m. 101 ve 102). Faiz veya giderleri ödemede gecikmemiş borçlu, kısmen yaptığı ödemeyi ana borçtan düşme hakkına sahiptir ve bu konuda aksine anlaşma yapılamaz; alacağın bir kısmı güvenceye bağlıysa borçlu kısmî ödemeyi güvenceli kısma mahsup etme hakkına sahip değildir (TBK m. 100). Borcu ödeyen borçlu bir makbuz, borcun tamamı ödenmişse borç senedinin geri verilmesini veya iptalini isteyebilir; borç kısmen ödenmişse ödemenin borç senedine işlenmesini ve makbuz verilmesini isteyebilir. Senet borçluya geri verilmişse borç sona ermiş sayılır (TBK m. 103 ve 104).
Takip talebi: içerik ve belgeler
Alacaklı ve borçlunun ad, soyad ve yerleşim yeri; alacağın Türk parasıyla tutarı; faizli alacakta faiz miktarı ve işlemeye başladığı gün; senet yoksa borcun sebebi; seçilen takip yolu talepte gösterilir. Bilinen kimlik veya vergi numaraları da yazılır (İİK m. 58). Numarayı bilmemek tek başına takibe engel olarak düzenlenmemiştir; yine de adı, soyadı ve yerleşim yerini mümkün olduğunca doğru ve eksiksiz gösterin.
Alacak bir belgeye dayanıyorsa belgenin aslı ya da sizin veya vekilinizin onayladığı, borçlu sayısından bir fazla örneği takip talebi anında icra dairesine verilmelidir. Elinizde senet yoksa takip talebinde borcun sebebi gösterilir; fatura, sözleşme veya yazışma gibi borcun sebebini açıkça yazın. Borçlu itiraz ederse itirazın iptali davası yolu gündeme gelir (İİK m. 58 ve 67).
Faiz, döviz, yurt dışı ve kimlik bilgileri
- Faiz: faizli alacaklarda faizin miktarı ile işlemeye başladığı gün talepte gösterilir. Başlangıç gününü sözleşmeden, senetten veya borçluyu temerrüde düşüren ihtardan belirleyin.
- Döviz: alacak yabancı para ise talepte alacağın Türk parasıyla tutarı yanında hangi tarihteki kur üzerinden istendiği ve faizi de gösterilir.
- Yurt dışında yaşayan alacaklı: yabancı memlekette oturan alacaklı talepte Türkiye'de göstereceği bir yerleşim yeri yazar; gösteremezse icra dairesinin bulunduğu yer yerleşim yeri sayılır.
- Banka hesabı: takip talebinde ödemenin yapılacağı banka adı ile hesap bilgileri istenirken, borçluya giden ödeme emrine alacaklının banka hesap numarası yazılmaz; borçlu ödemeyi icra dairesine ait hesaba yapar (İİK m. 58 ve 60).
Makbuz ve masraflar
Alacaklıya takip talebinde bulunduğuna, verdiği belgelere, talep ve takip masraflarına dair bedava ve pulsuz bir makbuz verilir; makbuzu dosya numarası ve yatırdığınız avans bilgisiyle birlikte saklayın (İİK m. 58). Takip masrafları kural olarak borçluya aittir. Yine de alacaklı, yapılmasını istediği işlemin masrafını ve borçlunun itirazının kendisine tebliğ masrafını avans olarak peşin öder; alacaklı ilk ödenen paradan masraflarını alabilir (İİK m. 59).
Talebin kabul edilmemesi
İcra müdürü talebin şartlarını taşıdığına karar verirse ödeme emri düzenler; kabul etmezse bu karar tutanağa yazılır. İcra dairesinin işlemine karşı, işlemi öğrendiğiniz tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet edebilirsiniz (İİK m. 60 ve 16).
Takip yolunu seçmek: haciz ve iflas
Para borcu için takip haciz yoluyla veya iflas yoluyla yapılabilir. İflas yoluyla takip yalnızca tacir sayılan ya da iflasa tabi olduğu özel kanunlarda belirtilen borçlulara karşı mümkündür; bu borçlulara karşı da haciz yoluna başvurabilirsiniz (İİK m. 42 ve 43). İflasa tabi borçlu hakkında seçtiğiniz yolu bir defaya mahsus olmak üzere bırakıp diğer yola harç ödemeden yeniden başvurabilirsiniz; bu hak yalnızca bir kez kullanılabildiği için baştan düşünün (İİK m. 43). Borçlu tüccar sıfatını yeni kazanmışsa, bundan önce aleyhinde talep edilmiş hacizler iflasına karar verilmedikçe eskisi gibi uygulanır (İİK m. 46).
Kamu idaresi ve yabancı devlet
İdari yargının görev alanına giren konularda ilamsız takip yoluna başvurulamaz; alacağın niteliği idari yargıyı ilgilendiriyorsa önce o yargı yolundan karar almak gerekir. Yabancı devlet aleyhine ilamsız takip yoluna başvurulamaz; ilamlı icra takibi ise mümkündür ve icra emrinde, uluslararası andlaşmalar saklı kalmak kaydıyla, borçlu devlete ait mallara cebri icra yapılabileceği ihtar edilir (İİK m. 42 ve 32).
Yetkili icra dairesi
Para veya teminat borcu için takipte HMK'nın yetki hükümleri kıyas yoluyla uygulanır; bu nedenle borçlunun yerleşim yeri icra dairesi yetkilidir, ayrıca takibe esas olan akdin yapıldığı yerdeki icra dairesi de yetkilidir (İİK m. 50). İki icra mahkemesi arasında yetki yönünden ihtilaf çıkarsa HMK'nın 25. maddesi uygulanır; yetki itirazı esas hakkındaki itirazla birlikte yapılır ve icra mahkemesi önce yetki meselesini inceleyip kesin olarak karara bağlar. Türkiye'de yerleşim yeri bulunmayanlar hakkında genel yetkili mahkeme, borçlunun Türkiye'deki mutad meskeninin bulunduğu yer mahkemesidir (HMK m. 9). Bir şubenin işlemlerinden doğan davalarda o şubenin bulunduğu yer mahkemesi de yetkilidir (HMK m. 14); icra takibinde yetki için HMK hükümleri kıyas yoluyla uygulandığından şubenin bulunduğu yerdeki icra dairesinin yetkisi de gündeme gelebilir.
Sık yapılan hatalar
- Borçluyu temerrüde düşürecek yazılı ihtarı çekmeden faiz başlangıcı belirlemek.
- Takip talebinde faizin başlangıç gününü veya döviz kuru tarihini yazmamak.
- Belgenin onaylı örneğini borçlu sayısından bir fazla vermemek.
- İflas ve haciz yolu arasındaki tek seçim hakkını düşünmeden kullanmak.
- Yetkisiz icra dairesinde takip başlatıp zaman kaybetmek.