Hayatınıza, vücut veya cinsel dokunulmazlığınıza yönelik saldırı yapılacağını söyleyerek sizi tehdit etmek altı aydan iki yıla kadar hapisle cezalandırılır (TCK m. 106/1); tehdit silahla, birden fazla kişiyle birlikte veya kimliği gizlenerek yapılırsa ceza iki yıldan yedi yıla kadar hapistir (TCK m. 106/2). Malvarlığınıza zarar vereceğini söyleyen kişiye karşı ise soruşturma şikâyetinize bağlıdır. Şantaj, hakaret, ısrarlı arama, ses kaydı, özel görüntü yayma ve konut dokunulmazlığının ihlali de ayrı suçlardır.
Bu yazı tehdit ve şantajı, hakaretin koşullarını ve sosyal medyadaki hâlini, huzur bozma ile özel hayata karşı suçları, 6284 sayılı Kanun kapsamındaki korumayı ve birlikte işlenen suçlarda teşebbüs ile iştirak kurallarını anlatır.
Bu yazıda
- Tehdit suçu: temel hâl, nitelikli hâller ve şikâyet koşulu
- Şantaj, cebir ve hürriyetten yoksun kılma
- Alacak için tehdit: yağma mı, tehdit mi?
- Hakaret: gıyapta, alenen ve kamu görevlisine karşı
- Israrlı arama, ısrarlı takip ve 6284 sayılı Kanun
- Özel hayat: haberleşme, ses kaydı, özel görüntü, konut
- Uzlaşma ve delil saklama
- Teşebbüs ve iştirak: suç birlikte işlendiğinde sorumluluk
Tehdit suçu: ceza ve şikâyet koşulu
Kişinin kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik saldırı yapacağını söyleyerek tehdit etmek TCK m. 106 kapsamındadır; ceza altı aydan iki yıla kadar hapistir. Bu suç kadına karşı işlenirse cezanın alt sınırı dokuz aydan az olamaz. Örneğin komşunuz sizi öldüreceğini söylediyse mesajı, ses kaydını ve tanıkları saklayıp savcılığa ya da kolluğa başvurabilirsiniz. Hayata veya vücut dokunulmazlığına yönelik tehditte şikâyet koşulu yoktur.
Malvarlığı tehdidi şikâyete bağlıdır. Malvarlığı itibarıyla büyük bir zarara uğratacağından veya sair bir kötülük edeceğinden bahisle yapılan tehditte, mağdurun şikâyeti üzerine iki aydan altı aya kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur.
Ceza ne zaman ağırlaşır? Tehdit şu hâllerde işlenirse iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezası verilir (TCK m. 106/2):
- silahla,
- kişinin kendisini tanınmayacak hâle koyması suretiyle, imzasız mektupla veya özel işaretlerle,
- birden fazla kişi tarafından birlikte,
- var olan veya var sayılan suç örgütlerinin oluşturdukları korkutucu güçten yararlanılarak.
Ayrıca ceza: Tehdit amacıyla kasten öldürme, kasten yaralama veya malvarlığına zarar verme suçunun işlenmesi hâlinde ayrıca bu suçlardan dolayı da ceza verilir (TCK m. 106/3). Ayrıntılar için tehdit suçu makalemize bakabilirsiniz.
Şantaj, cebir ve hürriyetten yoksun kılma
- Şantaj (TCK m. 107): Hakkı olan veya yükümlü olduğu bir şeyi yapacağından veya yapmayacağından bahisle bir kimseyi kanuna aykırı bir şeyi yapmaya, yapmamaya veya haksız çıkar sağlamaya zorlayan kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. Kendisine veya başkasına yarar sağlamak amacıyla bir kişinin şeref veya saygınlığına zarar verecek nitelikteki hususların açıklanacağı veya isnat edileceği tehdidinde bulunmak da aynı cezaya tabidir. Bkz. şantaj suçu.
- Cebirle zorlama (TCK m. 108): Bir kişinin bir şeyi yapması, yapmaması veya yapılmasına izin vermesi için ona karşı cebir kullanılması hâlinde kasten yaralama suçundan verilecek ceza üçte birinden yarısına kadar artırılarak hükmolunur.
- Hürriyetten yoksun kılma (TCK m. 109): Bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir; cebir, tehdit veya hile kullanılırsa iki yıldan yedi yıla kadar hapis verilir. Bkz. kişiyi hürriyetinden yoksun kılma.
Alacağınızı almak için borçluyu tehdit ederseniz
Hakkınız olsa bile tehdit ve cebir yolu açık değildir. Kişinin bir hukuki ilişkiye dayanan alacağını tahsil amacıyla tehdit veya cebir kullanması hâlinde yağma değil, ancak tehdit veya kasten yaralama suçuna ilişkin hükümler uygulanır (TCK m. 150). Alacak için icra veya dava yolunu kullanmak gerekir.
Hakaret suçu
Hakaret, onur, şeref ve saygınlığı rencide edebilecek somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da sövmek suretiyle işlenir; ceza üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır (TCK m. 125/1).
- Arkanızdan hakaret: Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir. Yalnızca bir kişiye söylenen söz kural olarak gıyapta hakaret suçunu oluşturmaz.
- Sosyal medya: Hakaretin alenen işlenmesi hâlinde ceza altıda biri oranında artırılır (TCK m. 125/4). Herkese açık bir paylaşım bu kapsama girebilir; paylaşımın adresini, tarihini ve ekran görüntüsünü saklayın. Delil konusunda ekran görüntüsü delil yazımıza bakın.
- Kamu görevlisine görevinden dolayı: Cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz. Aynı ağırlaştırma, kişinin inanç ve düşüncelerini açıklaması veya kutsal sayılan değerlerden bahisle işlenen hakaret için de geçerlidir (TCK m. 125/3).
- Süre ve yollar: Hakaret şikâyete bağlıdır; şikâyet süresi için şikâyet süresi, önödeme için hakaret önödeme yazılarımıza göz atın. Genel bilgi için hakaret suçu makalesi de faydalıdır.
Israrlı arama ve 6284 sayılı Kanun
Sırf huzur ve sükûnunu bozmak maksadıyla bir kimseye ısrarla telefon edilmesi veya gürültü yapılması, mağdurun şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapisle cezalandırılır (TCK m. 123). Arama kayıtlarını ve tarihleri saklamanız delil olarak işe yarar.
Israrlı takip mağduruysanız 6284 sayılı Kanun'un amacı arasında tek taraflı ısrarlı takip mağduru olan kişilerin korunması da vardır. Koruyucu ve önleyici tedbirleri aile mahkemesi hâkiminden, mülkî amirden ya da kolluk biriminden talep edebilirsiniz (6284 m. 1 ve 8). Bkz. ısrarlı takip ve uzaklaştırma kararı.
Özel hayata karşı suçlar
- Haberleşmenin gizliliği (TCK m. 132): Kişiler arasındaki haberleşmenin gizliliğini ihlal eden kimse bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla karşılaşır. İçerikler kaydedilerek ihlal edilmişse ceza artırılır. Haberleşme içeriklerini hukuka aykırı olarak ifşa eden kimseye iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir. Eşinizin yazışmalarınızı gizlice okuması da bu kapsamda değerlendirilebilir.
- Konuşmanın kaydedilmesi (TCK m. 133): Kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaları taraflardan birinin rızası olmaksızın bir aletle dinleyen veya kaydeden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Katıldığı söyleşiyi diğer konuşanların rızası olmadan kaydeden kişi için ceza daha hafiftir.
- Özel hayatın gizliliği (TCK m. 134): Kişilerin özel hayatına ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa eden kimse iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası alır; basın ve yayın yoluyla yayımlanması hâlinde de aynı ceza verilir. İlk adım olarak içeriğin kaydını alıp başvuru yapabilirsiniz. Bkz. özel hayatın gizliliğini ihlal.
- Konut dokunulmazlığı (TCK m. 116): Bir kimsenin konutuna veya eklentilerine rızasına aykırı giren kişi, mağdurun şikâyeti üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır; fiil cebir veya tehditle ya da gece vakti işlenirse ceza daha ağırdır. Komşunuzun izinsiz evinize girmesi bu suça örnektir; bkz. konut dokunulmazlığının ihlali.
Tehdit ve uzlaşma
Tehdit suçunun birinci fıkrası uzlaştırma kapsamındaki suçlar arasında sayılmıştır. Uzlaşma sağlanırsa şüphelinin edimi yerine getirmesiyle soruşturma kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlanır; silahlı veya nitelikli hâller bu kapsam dışında olabilir (CMK m. 253). Uzlaştırma sürecini ayrıca uzlaştırma nedir yazımızda bulabilirsiniz.
Birlikte işlenen suçlarda teşebbüs ve iştirak
Tehdit, şantaj ve yaralama gibi suçlar çoğu kez birden fazla kişiyle işlenir; bu yüzden teşebbüs ve iştirak kurallarını bilmek gerekir.
- Teşebbüs (TCK m. 35): Kişi, işlemeyi kastettiği bir suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp da elinde olmayan nedenlerle tamamlayamazsa teşebbüsten sorumlu tutulur. Suçun yalnızca düşünülmesi veya hazırlanması yetmez. Fail, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre, ağır cezalı suçlarda kanunda gösterilen aralıklarda; diğer hâllerde verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilerek cezalandırılır.
- Gönüllü vazgeçme (TCK m. 36): Fail suçun icra hareketlerinden gönüllü vazgeçer veya kendi çabasıyla suçun tamamlanmasını ya da sonucun gerçekleşmesini önlerse teşebbüsten cezalandırılmaz. Tamamlanmış kısım başlı başına bir suç oluşturuyorsa yalnızca o suçun cezası verilir.
- Müşterek fail (TCK m. 37): Suçun kanuni tanımındaki fiili birlikte gerçekleştiren kişilerden her biri fail olarak sorumlu olur; her birinin cezası kendi kusuruna göre belirlenir (TCK m. 40). Suçun işlenmesinde bir başkasını araç olarak kullanan kişi de fail olarak sorumlu tutulur; kusur yeteneği olmayanlar araç olarak kullanılmışsa cezası üçte birden yarısına kadar artırılır.
- Azmettirme (TCK m. 38): Başkasını suç işlemeye azmettiren kişi, işlenen suçun cezasıyla cezalandırılır. Üstsoy veya altsoy ilişkisinden doğan nüfuz kullanılarak azmettirmede ceza üçte birden yarısına kadar artırılır; çocukların azmettirilmesinde bu ilişki aranmaz. Azmettiren belli olmazsa kim olduğunun ortaya çıkmasını sağlayan fail veya suç ortağı hakkında kanunda gösterilen şekilde ceza indirimi yapılabilir.
- Yardım etme (TCK m. 39): Suç işlemeye teşvik etmek, suç işleme kararını kuvvetlendirmek, fiilin işlenmesinden sonra yardım vaat etmek, suçun nasıl işleneceği konusunda yol göstermek, kullanılan araçları sağlamak veya icrasını kolaylaştırmak yardım etme sayılır. Örneğin hırsızlık yapacak arkadaşınıza araç verirseniz yardım eden sıfatıyla sorumlu olabilirsiniz; ancak asıl suçun en azından teşebbüs aşamasına gelmiş olması gerekir.
- Özgü suçlar ve kişisel nedenler (TCK m. 40): Özgü suçlarda ancak özel faillik niteliğini taşıyan kişi fail olabilir; diğer katılanlar azmettiren veya yardım eden olarak sorumlu tutulur. Suça iştirak için kasten ve hukuka aykırı işlenmiş bir fiilin varlığı yeterlidir; her suç ortağı, diğerinin cezalandırılmasını önleyen kişisel nedenlere bakılmaksızın kendi kusurlu fiiline göre cezalandırılır.
- Vazgeçme (TCK m. 41): İştirak hâlinde işlenen suçlarda yalnızca gönüllü vazgeçen suç ortağı gönüllü vazgeçme hükümlerinden yararlanır; diğerleri cezasız kalmaz.
Sık yapılan hatalar
- Tehdit mesajlarını silmek veya cihazı değiştirmek; mesajı, kaydı ve tanıkları saklayın.
- Malvarlığı tehdidinde şikâyet süresini kaçırmak.
- Alacağını tahsil etmek için borçluyu tehdit ederek kendi aleyhine suç oluşturmak.
- Sosyal medya paylaşımının ekran görüntüsünü tarih ve adres olmadan saklamak.
- Özel görüntü yayıldığında içeriği kaydetmeden silinmesini beklemek.
Kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 35-41, 106-109, 116, 123, 125, 132-134, 150
- 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, m. 1 ve 8
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 253