Reklam amaçlı SMS, e-posta veya arama gibi ticari elektronik iletiler, esnaf ve tacir alıcılar dışında, alıcıların önceden onayı alınmadan gönderilemez; alıcı dilediği zaman gerekçe göstermeden iletileri reddedebilir ve hizmet sağlayıcı talebin ulaşmasından sonra üç iş günü içinde göndermeyi durdurmak zorundadır (6563 sayılı Kanun m. 6 ve 8). Ret talebine rağmen gelen iletileri tarih ve içeriğiyle kaydedip Ticaret Bakanlığına bildirebilirsiniz (m. 11).
Bu yazı, sürekli reklam mesajı alan kişinin haklarını, onay ve ret sürecini, İYS (İleti Yönetim Sistemi) mantığını, onaysız ileti cezalarını ve elektronik ticarette sipariş, bilgilendirme, düzeltme ve pazar yeri şikâyeti kurallarını anlatır.
Bu yazıda
- Ticari elektronik ileti nedir?
- Önceden onay şartı ve istisnalar
- Siparişle ilgili bilgilendirme mesajları
- İleti nasıl reddedilir, mesajlar ne zaman durmalı?
- İletinin içeriği ve onayların tutulduğu sistem
- Onaysız ileti için yaptırım ve şikâyet adımları
- E-ticaret sitesinin sipariş öncesi yükümlülükleri
- Sahte ürün şikâyeti ve kayıtların saklanması
- Kaynaklar
Ticari elektronik ileti ne demektir?
Telefon, çağrı merkezi, faks, otomatik arama makinesi, elektronik posta, kısa mesaj gibi vasıtalar kullanılarak elektronik ortamda gerçekleştirilen ve ticari amaçlarla gönderilen veri, ses ve görüntü içerikli iletilere ticari elektronik ileti denir (6563 sayılı Kanun m. 2). Kampanya bildirimi, indirim duyurusu veya ürün tanıtımı bu kapsamdadır. Ticari ileti izniyle bütün kişisel veri işlemlerine izin aynı değildir; ticari ileti rızası ayrı, kişisel verilerin işlenmesine ilişkin hukuki dayanak ayrıdır.
Reklam SMS’i göndermek için önceden onay şart mı?
Evet. Ticari elektronik iletiler alıcılara ancak önceden onayları alınmak kaydıyla gönderilebilir. Onay yazılı olarak veya her türlü elektronik iletişim aracıyla alınabilir. Esnaf ve taciri alıcılara ise onay alınmaksızın gönderilebilir (m. 6). Dolayısıyla bireysel tüketici olarak kayıt formunda işaretlemediğiniz bir kampanya iletisini almak zorunda değilsiniz.
Siparişimle ilgili bilgilendirme mesajları için ayrıca onay gerekir mi?
İletişime geçilmesi amacıyla alıcının iletişim bilgilerini vermesi hâlinde, temin edilen mal veya hizmetlere ilişkin değişiklik, kullanım ve bakıma yönelik ticari elektronik iletiler için ayrıca onay alınmaz (m. 6). Kargo bildirimi, kullanım uyarısı veya bakım hatırlatması gibi mesajlar bu gruba girebilir. Pazarlama amaçlı iletiler ise bu kapsamda değerlendirilmez; “siparişiniz hazır, ayrıca yeni sezon kampanyamıza göz atın” tarzı bir mesajın pazarlama kısmı onaya bağlıdır.
Pazarlama iletilerini almak istemiyorum, nasıl reddederim?
Alıcılar diledikleri zaman, hiçbir gerekçe belirtmeksizin ticari elektronik iletileri almayı reddedebilir. Hizmet sağlayıcı ret bildiriminin elektronik iletişim araçlarıyla kolay ve ücretsiz iletilmesini sağlamak ve iletide buna ilişkin bilgileri sunmak zorundadır (m. 8). Talebin ulaşmasını müteakip hizmet sağlayıcı üç iş günü içinde alıcıya elektronik ileti göndermeyi durdurur (m. 8). Bu süreden sonra gelen mesajları tarihini ve içeriğini kaydederek Ticaret Bakanlığına bildirmek mümkündür.
Ret işlemini yaparken şunları yapın: reddi gönderdiğiniz kanalın ekran görüntüsünü veya yanıt mesajını saklayın, gönderen numara veya unvanını not edin ve üç iş günü sonrasında gelen her mesajı tarihiyle kaydedin.
İletinin içeriği ve onayların tutulduğu sistem
İletinin içeriği, alıcıdan alınan onaya uygun olmalıdır. İletide hizmet sağlayıcının tanınmasını sağlayan bilgiler ile telefon, kısa mesaj numarası veya e-posta gibi erişilebilir iletişim bilgileri, ayrıca iletinin konusu ve amacı yer alır (m. 7).
Bakanlık, ticari elektronik ileti onaylarının alınmasına ve reddetme hakkının kullanılmasına imkân tanıyan bir elektronik sistem kurmaya veya kurdurmaya yetkilidir. Sisteme aktarılmayan onaylar geçersiz kabul edilir ve reddetme hakkı bu sistem üzerinden de kullanılır (m. 11). Uygulamada bu sistem İYS adıyla bilinir; hangi markalara onay verdiğinizi bu sistem üzerinden görebilir ve tek tek geri çekebilirsiniz.
Onayım olmadan çok sayıda kişiye ileti atılırsa ne olur?
Bir defada birden fazla kimseye onaysız ticari elektronik ileti gönderilmesi hâlinde ilgili idari para cezası on katına kadar artırılır. Bu cezalar hizmet sağlayıcılara ve aracı hizmet sağlayıcılara uygulanır; tutarlar her yıl güncellenir, güncel tutarı Ticaret Bakanlığının resmî duyurularından kontrol edin (m. 12).
İşletmeler için not: onay nasıl yönetilmeli?
Ticari ileti gönderen bir işletme açısından kanunun özü şudur: onay önceden alınmalı, alıcının onayına uygun içerikle sınırlı kalınmalı, ret kolay ve ücretsiz yapılabilmeli ve ret talebi üç iş günü içinde uygulanmalıdır (m. 6, 7 ve 8). Onay kayıtları Bakanlığın kurduğu veya kurdurduğu elektronik sisteme aktarılmazsa geçersiz sayılacağından, kendi veri tabanındaki eski “izin” kayıtlarının yeterli olduğu varsayılmamalıdır (m. 11). Esnaf ve taciri alıcılara onay alınmaksızın ileti gönderilebilmesi (m. 6) bu alıcıların da reddetme hakkından yararlanmasına engel değildir; kanun, alıcıların diledikleri zaman ve gerekçe göstermeden reddetme hakkını genel olarak tanır (m. 8).
Aracı hizmet sağlayıcılar (pazar yerleri gibi) bakımından da cezalar uygulanabilir (m. 12). Kampanya listesini dışarıdan bir ajansa yaptırmak sorumluluğu ortadan kaldırmaz; ilgili sözleşmelerde onay kaynağının ve ret süreçlerinin kim tarafından yönetileceği yazılı olarak belirlenmelidir.
Telefonuma sürekli reklam mesajı geliyor; ne yapabilirim?
- Kaydı toplayın. Göndereni, mesaj tarihini ve içeriğini, elinizde varsa verdiğiniz izin ya da ret kaydını saklayın.
- İzninizi kontrol edin. İYS üzerinden hangi markalara onay verdiğinizi inceleyin; hatırlamadığınız bir onay varsa geri çekin. Sisteme aktarılmayan onaylar geçersiz sayılır.
- Reddedin. Mesajdaki ret yöntemini veya İYS’yi kullanın.
- Üç iş günü bekleyin. Bu süreden sonra gelen mesajları kaydederek Ticaret Bakanlığına şikâyet edin.
- Kişisel veri boyutunu değerlendirin. Telefon numaranızın nasıl elde edildiğini sormak için şirkete KVKK kapsamında başvurabilirsiniz; bu konuda KVKK başvuru yazımıza bakın.
E-ticaret sitesinin sipariş öncesi yükümlülükleri
- Sözleşme öncesi bilgi: Hizmet sağlayıcı sözleşme yapılmadan önce tanıtıcı bilgilerini, sözleşmenin kurulması için izlenecek teknik adımları, sözleşme metninin sonradan saklanıp saklanmayacağını, veri girişi hatalarının düzeltilmesine ilişkin araçları ve gizlilik kurallarını alıcıya sunar (m. 3).
- Toplam bedel: Sipariş onayı aşamasında ve ödeme bilgilerinin girilmesinden önce, ödeyeceğiniz toplam bedel de dâhil olmak üzere sözleşmenin şartlarını açıkça görmeniz sağlanmalıdır (m. 4).
- Siparişin teyidi: Hizmet sağlayıcı siparişinizi aldığını gecikmeksizin elektronik iletişim araçlarıyla teyit eder. Sipariş ve teyit, tarafların bu beyanlara erişiminin mümkün olduğu anda gerçekleşmiş sayılır. Teyit mesajını ve ekran görüntüsünü saklamak yararlıdır (m. 4).
- Yanlış tuş düzeltmesi: Hizmet sağlayıcı sipariş verilmeden önce veri giriş hatalarını belirleyebilmeniz ve düzeltebilmeniz için uygun, etkili ve erişilebilir teknik araçlar sunmak zorundadır. Tüketici olmayan taraflar bunun aksini kararlaştırabilir (m. 4).
Sahte ürün satıldığını düşünüyorsam pazar yerine nasıl bildiririm?
Hak sahibi, fikri ve sınai mülkiyet hakkı ihlaline dair bilgi ve belgeye dayanan şikâyetini pazar yerine iletirse, aracı hizmet sağlayıcı şikâyete konu ürünü yayımdan kaldırarak durumu satıcıya ve hak sahibine bildirir. Satıcı belgeli itiraz sunabilir (m. 9). Bu mekanizma hak sahibine aittir; yalnızca ürünün sahte olduğundan şüphelenen bir alıcı iseniz tüketici hakem heyeti veya satıcıya başvuru gibi diğer yolları kullanabilirsiniz.
Elektronik ticaret kayıtları ne kadar saklanmalı?
Aracı hizmet sağlayıcı ve hizmet sağlayıcı, kanun kapsamındaki iş ve işlemlerine ilişkin bilgi, belge, defter ve elektronik kayıtlarını iş veya işlemin gerçekleştiği tarihten itibaren on yıl süreyle saklamakla yükümlüdür (m. 11). Bir uyuşmazlıkta kayıtların istenmesi gerekirse bu süreyi bilmek yararlıdır.
Sık yapılan hatalar
- Her sipariş bildirimini “reklam” sanıp itiraz etmek, ya da pazarlama mesajını “bilgilendirme” diye kabul etmek.
- Ret taleplerini kaydetmemek.
- Üç iş günü dolmadan şikâyet etmek.
- Kampanya kutucuklarını okumadan işaretlemek.
- Sipariş onay ekranını, teyit mesajını ve ödeme öncesi toplam bedel görüntüsünü saklamamak; sonradan bir uyuşmazlık çıkarsa elinizdeki en güçlü kayıtlar bunlar olur.
- Siparişte yanlış bilgi girdiğinizi fark ettiğinizde, siteden bu hatayı düzeltme aracı sunulup sunulmadığını kontrol etmeden işlemi tamamlamak.