Güvenli elektronik imza, elle atılan imza ile aynı hukuki sonucu doğurur; ancak kanunların resmî şekle veya özel bir merasime tabi tuttuğu işlemler ile teminat sözleşmelerinin bir bölümü güvenli elektronik imzayla yapılamaz (5070 sayılı Kanun m. 4-5). Telefon ve internet aboneliğinde sözleşme yazılı veya elektronik ortamda kurulur, işletmeci sözleşme koşullarını değiştirirse tazminat ödemeden feshedebilirsiniz (5809 sayılı Kanun m. 50).
Bu yazı elektronik imzanın ve nitelikli sertifikanın ne olduğunu, imza cihazı çalındığında ne yapılacağını, sahte sertifika ve izinsiz imza cezalarını, elektronik haberleşme aboneliklerinde haklarınızı ve web sitesi, yazılım, bulut, ticari ileti gibi dijital sözleşmelerde dikkat edilecek noktaları anlatır.
Bu yazıda
- Elektronik imza ve güvenli elektronik imza
- Sertifika, iptal ve zaman damgası
- E-imza suçları ve sağlayıcının sorumluluğu
- Telefon ve internet aboneliği
- Adıma izinsiz hat, IMEI ve haberleşmenin gizliliği
- Web sitesi, yazılım ve kaynak kod
- Bulut, alan adı ve yapay zekâ metinleri
- Ticari elektronik ileti
- Kaynaklar
Elektronik imza ve güvenli elektronik imza
Kısa cevap: Elektronik imza, başka bir elektronik veriye eklenen veya mantıksal bağlantısı bulunan ve kimlik doğrulama amacıyla kullanılan elektronik veridir; her elektronik imza güvenli elektronik imza sayılmaz.
Güvenli elektronik imza; münhasıran imza sahibine bağlı olan, yalnızca imza sahibinin tasarrufunda bulunan güvenli elektronik imza oluşturma aracıyla oluşturulan, nitelikli elektronik sertifikaya dayanarak imza sahibinin kimliğinin tespitini sağlayan ve imzalanmış elektronik veride sonradan değişiklik yapılıp yapılmadığının tespitini sağlayan elektronik imzadır (m. 3, 4). Güvenli elektronik imza elle atılan imza ile aynı hukuki sonucu doğurur; ancak kanunların resmî şekle veya özel bir merasime tabi tuttuğu hukuki işlemler ile banka teminat mektupları ve Türkiye'de yerleşik sigorta şirketleri tarafından düzenlenen kefalet senetleri dışındaki teminat sözleşmeleri güvenli elektronik imza ile gerçekleştirilemez (m. 5). Dolayısıyla her sözleşmenin güvenli elektronik imzayla kurulabileceğini varsaymayın; işlem türünü kontrol edin. Taranmış imza görüntüsü de aynı doğrulama mekanizması değildir.
Sertifika, iptal ve zaman damgası
- Nitelikli sertifika: Sertifikanın nitelikli olduğuna dair ibare, sertifika hizmet sağlayıcısının kimliği, imza sahibinin kimlik bilgileri, imza doğrulama verisi, geçerlilik süresinin başlangıç ve bitiş tarihleri, seri numarası ve sağlayıcının güvenli elektronik imzası gibi bilgiler zorunludur (m. 9).
- İptal: Sertifika sahibinin talebi, veri tabanındaki bilgilerin sahteliği veya yanlışlığı ya da değişmesi, sahibinin fiil ehliyetinin sınırlandığının, iflasının, gaipliğinin veya ölümünün öğrenilmesi hallerinde sağlayıcı sertifikayı derhal iptal eder (m. 11). E-imza cihazınız çalındıysa iptal talebinde bulunun; iptal geçmişe yönelik yapılamaz, ancak iptal zamanının tam tespitine imkân veren bir kayıt oluşturulur.
- Zaman damgası: Bir elektronik verinin üretildiği, değiştirildiği, gönderildiği, alındığı veya kaydedildiği zamanın tespit edilmesi amacıyla sertifika hizmet sağlayıcısı tarafından elektronik imzayla doğrulanan kayıttır (m. 3).
- İmza oluşturma verisi: Sağlayıcı, üretilen imza oluşturma verisinin bir kopyasını alamaz veya saklayamaz; sertifika sahibini, imza oluşturma verisini başkasına kullandırmaması konusunda bilgilendirmekle yükümlüdür (m. 10).
- Faaliyete başlama: Sağlayıcı Kuruma yapacağı bildirimden iki ay sonra faaliyete geçer (m. 8).
- Yabancı sertifika: Yabancı ülkede kurulu sağlayıcının verdiği sertifikaların hukuki sonuçları milletlerarası anlaşmalarla belirlenir; Türkiye'de kurulu bir sağlayıcı tarafından kabul edilirse bunlar nitelikli elektronik sertifika sayılır (m. 14).
E-imza suçları ve sağlayıcının sorumluluğu
İlgili kişinin rızası dışında imza oluşturma verisi veya aracını elde eden, veren, kopyalayan ve yeniden oluşturanlar ile bu araçlarla izinsiz elektronik imza oluşturanlar bir yıldan üç yıla kadar hapis ve elli günden az olmamak üzere adli para cezasıyla cezalandırılır (m. 16). Tamamen veya kısmen sahte elektronik sertifika oluşturanlar, geçerli sertifikaları taklit veya tahrif edenler ile bunları bilerek kullananlar iki yıldan beş yıla kadar hapis ve yüz günden az olmamak üzere adli para cezasıyla cezalandırılır (m. 17). Sertifika hizmet sağlayıcısı, kanunun veya yönetmeliğin ihlali suretiyle üçüncü kişilere verdiği zararları tazminle yükümlüdür; kusursuzluğunu ispat ederse tazminat yükümlülüğü doğmaz. Sertifika sahibine karşı sorumluluğu ise genel hükümlere tabidir (m. 13).
Telefon ve internet aboneliği
Kısa cevap: Tüketiciler elektronik haberleşme hizmetine abone olurken işletmeciyle sözleşme yapma hakkına sahiptir; sözleşme yazılı olarak veya elektronik ortamda kurulur.
- Kuruluş: Elektronik ortamda kurulacak sözleşmelerde başvuru sahibinin kimliğinin doğrulanmasına imkân veren yöntemler kullanılır (5809 sayılı Kanun m. 50).
- Değişiklik: İşletmeci sözleşme koşullarında değişiklik yaptığını bildirirse abone herhangi bir tazminat ödemeden sözleşmeyi feshedebilir; işletmeci değişiklikler yürürlüğe girmeden en az bir ay önce aboneleri bilgilendirmek zorundadır.
- Dengesiz hükümler: Abonelik sözleşmelerinde yer alan ve tarafların hak ve yükümlülüklerinde dürüstlük ilkesine aykırı biçimde abone aleyhine dengesizliğe neden olan hükümler geçersizdir; Kurum şikâyet üzerine sözleşmeleri isteyip inceleyebilir.
Adıma izinsiz hat, IMEI ve haberleşmenin gizliliği
Elektronik haberleşmenin ve trafik verisinin gizliliği esastır; ilgili mevzuat ve yargı kararlarının öngördüğü durumlar dışında, haberleşmeye taraf olanların tamamının rızası olmaksızın haberleşmenin dinlenmesi, kaydedilmesi, saklanması, kesilmesi ve takip edilmesi yasaktır (m. 51). Kişinin bilgisi ve rızası dışında işletmeci veya temsilcisi tarafından abonelik tesisi yapılamaz ve gerçeğe aykırı evrak düzenlenemez; böyle tesis edilmiş abonelikler kullanılamaz. Adınıza izinsiz hat açıldığını fark ederseniz operatöre yazılı itiraz edin, gerekirse suç duyurusunda bulunun (m. 56). Cihazın teşhisine yarayan elektronik kimlik bilgileri, yani IMEI numarası, Kurum tarafından izin verilmedikçe yeniden oluşturulamaz, değiştirilemez, kopyalanarak çoğaltılamaz veya dağıtılamaz; bu yasağa aykırılık adli para cezası ile yaptırıma bağlanmıştır (m. 55, 63).
Web sitesi, yazılım ve kaynak kod
- Kaynak kod hakkı: Web sitesi yaptırırken teslim ile mali hak devri aynı değildir; kod, lisans, erişim ve bakım kapsamını ayrı düzenleyin (FSEK m. 48, 52).
- Yazılım lisansı: Lisans satın almak kodun sahibi olmak demek değildir; lisans kullanım izni olabilir, mülkiyet veya bütün mali hakların devri değildir. Kapsamı sözleşmeden okuyun (FSEK m. 48, 56).
- Alan adı: Alan adını ajansın hesabında tutmak devir sorunu yaratabilir; kayıt sahibini, erişimi ve devir taahhüdünü açıklığa kavuşturun (TBK m. 1, 26).
Bulut, alan adı ve yapay zekâ metinleri
Bulut hizmetinde yedekleme sorumluluğu sözleşmeye, hizmet kapsamına ve veri güvenliği yükümlülüklerine göre belirlenir; yedek süresini ve geri dönüş koşulunu yazılı hale getirin (KVKK m. 12). Yurt dışı bulut sunucusu kullanılıyorsa verinin aktarımı ve erişim yapısı özel aktarım koşullarını gündeme getirebilir; güncel hukuki mekanizmayı kontrol edin (KVKK m. 9). Yapay zekâ çıktısını sözleşmeye kontrolsüz koymak da güvenilir değildir: metnin gerçek ilişkiye uygunluğunu ve kaynaklarını kontrol edin, çünkü aracın ürettiği metin olması geçerlilik veya doğruluk garantisi değildir (TBK m. 1, 19, 27).
Ticari elektronik ileti
Ticari elektronik iletiler alıcılara ancak önceden onayları alınmak kaydıyla gönderilebilir; onay yazılı olarak veya her türlü elektronik iletişim araçlarıyla alınabilir. Alıcının iletişim bilgilerini kendisiyle iletişime geçilmesi amacıyla vermesi halinde, temin edilen mal veya hizmetlere ilişkin değişiklik, kullanım ve bakıma yönelik iletiler için ayrıca onay alınmaz; bu nedenle sipariş bildirimi ile reklam mesajını ayırın. Esnaf ve tacirlere onay alınmaksızın ticari elektronik ileti gönderilebilir (6563 sayılı Kanun m. 6). Alıcılar diledikleri zaman gerekçe göstermeksizin ileti almayı reddedebilir; talebin ulaşmasından sonra hizmet sağlayıcı üç iş günü içinde ileti göndermeyi durdurur (m. 8). Ret tarihini, sonraki mesajları, iletinin göndereni ve kanalını saklayın. Çerez bildiriminin kişisel veri yönü için açık rıza ve aydınlatma yazısına bakın.
Sık yapılan hatalar
E-imza kartını veya şifresini başkasına emanet etmek, imza oluşturma verisinin başkasına kullandırılmaması gerektiği kuralına aykırıdır ve izinsiz imza oluşturulması halinde sizi de zor durumda bırakabilir. Abonelik sözleşmesinde değişiklik bildirimini görmezden gelmek, cezasız fesih hakkını kullanmayı kaçırmanıza yol açabilir; bildirimin tarihini ve içeriğini saklayın. Web sitesi veya yazılım teslim alırken yalnızca faturayı yeterli saymak, kaynak kod ve erişim haklarının sizde olduğu anlamına gelmez. Ticari ileti onayını kaydetmeden kampanya göndermek de uyuşmazlıkta ispat sorunu yaratır.