Motorlu araç kazasından doğan maddi zarara ilişkin tazminat talepleri, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak 2 yıl, her hâlde kaza gününden başlayarak 10 yıl içinde zamanaşımına uğrar (KTK m.109; TBK m.72). Dava cezayı gerektiren bir fiilden doğmuş ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmüşse, bu süre maddi tazminat talepleri için de geçerlidir. Zamanaşımı tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse sigortacıya karşı da kesilmiş olur.
Bu yazı tazminat davasında zamanaşımının başlangıcını, kesilmesini ve yeniden işlemesini, rücu süresini, faizin başlangıcını, yetkili mahkemeyi, bilirkişiyi, delil tespitini ve ispat yükünü anlatır. Ayrıca kaza sonrası aracın satılması ve trafik cezasının tebliğ süresi gibi sık sorulan konulara da değinir. Genel bilgi için trafik kazası tazminatı ve ceza davası sonrası tazminat davası yazılarına bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Zamanaşımı ne zaman başlar?
- Ceza zamanaşımı daha uzunsa
- Zamanaşımının kesilmesi ve yeni süre
- Sigortacı ve işleten arasında kesilme, rücu süresi
- Dava usulden reddedilirse: ek süre
- Zamanaşımı itirazı ve haksız fiilde borç
- Faiz hangi tarihten işler?
- Hangi mahkemede dava açılır?
- Bilirkişi, delil tespiti, ispat yükü
- Aracı satmak eski kazaya ilişkin hakkı nasıl etkiler?
- Trafik cezasında tebliğ süresi
- Kaynaklar
Zamanaşımı ne zaman başlar?
Kısa cevap: Kısa süre, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlar; kaza gününden başlayan 10 yıllık süre ise üst sınırdır (KTK m.109).
Yalnız kaza tarihine bakmak yeterli değildir: öğrenme, zarar, fail ve ceza gerektiren fiil gibi unsurlar etkili olabilir. Hangi tarihte neyi öğrendiğinizi gösteren yazı veya rapor önemlidir; somut takviminizi bir uzmana inceletin. Genel haksız fiil kuralı da aynıdır: tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak 2 yılın, her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak 10 yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar; tazminat ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa bu zamanaşımı uygulanır (TBK m.72).
Ceza zamanaşımı daha uzunsa
Taksirli suçlarda cezanın üst sınırı ve ceza zamanaşımı hükümlerine bakılır. Ceza kanunu daha uzun süre öngörmüşse, bu süre maddi tazminat talepleri için de geçerlidir (KTK m.109). Kısa 2 yıllık süreye güvenerek hareket etmek yerine, dosyanızdaki fiilin ceza kanunundaki karşılığını ve sürelerini kontrol ettirin.
Zamanaşımının kesilmesi ve yeni süre
- Kesen haller: Borçlunun borcu ikrar etmesi, özellikle faiz ödemesi veya kısmen ifada bulunması; alacaklının dava veya def'i yoluyla mahkemeye veya hakeme başvurması ya da icra takibinde bulunması zamanaşımını keser (TBK m.154). Bu işlemlerin tarihlerini belgeleyin.
- Yeni süre: Kesilmeyle yeni bir süre işlemeye başlar. Borç bir senetle ikrar edilmiş veya mahkeme ya da hakem kararına bağlanmışsa yeni süre her zaman on yıldır (TBK m.156).
- Birlikte borçlular: Zamanaşımı müteselsil borçlulardan birine karşı kesilince diğerlerine karşı da kesilmiş olur (TBK m.155).
Sigortacı ve işleten arasında kesilme, rücu süresi
Trafik kazalarında zamanaşımı tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse sigortacıya karşı da kesilmiş olur; sigortacı bakımından kesilen zamanaşımı da tazminat yükümlüsü bakımından kesilmiş sayılır. Motorlu araç kazalarında tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları, kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri günden başlayarak 2 yılda zamanaşımına uğrar (KTK m.109). Diğer hususlarda genel hükümler uygulanır.
Dava usulden reddedilirse: ek süre
Dava mahkemenin yetkili veya görevli olmaması, düzeltilebilecek bir yanlışlık yapılması ya da vaktinden önce açılması nedeniyle reddedilmiş ve bu arada zamanaşımı dolmuşsa, alacaklı altmış günlük ek süre içinde haklarını kullanabilir (TBK m.158). Bu nedenle davayı doğru mahkemede açın.
Zamanaşımı itirazı ve haksız fiilde borç
Haksız fiil dolayısıyla zarar gören bakımından bir borç doğmuşsa, zarar gören, haksız fiilden doğan tazminat istemi zamanaşımına uğramış olsa bile her zaman bu borcu ifadan kaçınabilir (TBK m.72). Yani karşılıklı talepler varsa, süresi dolan talebiniz bile savunma olarak işe yarayabilir.
Faiz hangi tarihten işler?
Haksız fiilde borçlu, fiilin işlendiği tarihte temerrüde düşmüş olur; bu nedenle temerrüt faizi kural olarak kaza tarihinden başlar. Faiz oranı sözleşme yoksa faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuata göre belirlenir (TBK m.117, m.120). Güncel faiz oranını resmî kaynaklardan kontrol edin.
Hangi mahkemede dava açılır?
- Genel yetki: Davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi genel yetkili mahkemedir. Kazaya sebep olan sürücünün yerleşim yeri mahkemesinde de dava açabilirsiniz (HMK m.6).
- Haksız fiil: Haksız fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer ya da zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir; dilekçede yetki gerekçenizi açıkça yazın (HMK m.16).
- Sigorta ve acente: Motorlu araç kazalarından doğan hukuki sorumluluk davaları, sigortacının şubesinin veya sigorta sözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerinden birinde ya da kazanın meydana geldiği yer mahkemesinde açılabilir (KTK m.110).
Bilirkişi, delil tespiti, ispat yükü
- Zararı kim hesaplar? Çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren hallerde mahkeme, taraflardan birinin talebi üzerine veya kendiliğinden bilirkişinin oy ve görüşünü alır; genel bilgi veya hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulamaz. Hukuki değerlendirme hâkime aittir (HMK m.266).
- Rapora itiraz: Taraflar, bilirkişi raporunun kendilerine tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde eksiklerin tamamlanmasını, belirsizliklerin açıklanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını talep edebilir; özel durumlarda bir defaya mahsus ek süre verilebilir (HMK m.281).
- Delil tespiti: Dava açmadan önce de keşif, bilirkişi incelemesi veya tanık dinletme gibi işlemler istenebilir; bunun için hukuki yarar gerekir. Delilin hemen tespit edilmemesi halinde kaybolacağı veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimal dahilindeyse hukuki yarar var sayılır (HMK m.400).
- İspat yükü: Kanunda özel düzenleme yoksa iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir; karşı taraf, ispat yükünü taşıyanın iddiasının doğru olmadığına dair delil sunabilir (HMK m.190, m.191). Hukuki sonuç çıkaracağınız her iddia için delil toplayın.
Aracı satmak eski kazaya ilişkin hakkı nasıl etkiler?
Hak sahipliği, devir ve önceki zarar talebi ayrı incelenir. Alacaklı, kanun, sözleşme veya işin niteliği engel olmadıkça borçlunun rızasını aramaksızın alacağını üçüncü bir kişiye devredebilir ve alacağın devrinin geçerliliği yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır (TBK m.183, m.184). Satışla birlikte hasar tarihlerini ve anlaşmaları saklayın; alacağın kime ait olduğunu satış belgesinde açıkça yazdırın.
Trafik cezasında tebliğ süresi
Kabahatler Kanunundaki özel hükme göre Karayolları Trafik Kanunundaki idari para cezasını gerektiren fiilin işlendiği tarihi takip eden takvim yılının son günü bitimine kadar idari para cezası verilerek tebliğ edilmezse idari yaptırım kararı verilemez, verilmiş olanlar düşer (Kabahatler Kanunu m.20). Trafik cezasına itiraz ile hasar tazminatı ise ayrı yollardır; belgeleri ve süreleri ayrı tutun.
Zaman çizelgesi nasıl tutulur?
Zamanaşımı hesabı için kendinize bir zaman çizelgesi hazırlayın. Çizelgede şu tarihler yer almalıdır: kaza tarihi, zararı öğrendiğiniz tarih (örneğin kesin sağlık raporunun tarihi), tazminat yükümlüsünü öğrendiğiniz tarih (işleten ve sigortacı bilgilerinin elinize geçtiği an), sigortaya yaptığınız yazılı başvuru, varsa icra takibi veya dava tarihi, varsa borçlunun ödemeleri veya ikrarı. Zamanaşımını kesen işlemlerin tarihi, yeni sürenin başlangıcını belirler. Ceza dosyası varsa ceza kanunundaki daha uzun sürenin uygulanıp uygulanmayacağını da bu çizelgeye işleyin. Bir tarihin hangi olaya bağlandığından emin değilseniz, daha erken olanı esas alarak hareket edin; süre geçtikten sonra eksiği telafi etmek çoğu zaman mümkün olmaz.
Sık yapılan hatalar
- Zamanaşımını yalnızca kaza tarihinden saymak.
- Davayı yetkisiz veya görevsiz mahkemede açmak.
- Bilirkişi raporuna iki haftalık süre içinde itiraz etmemek.
- Delilleri kaybolmadan tespit ettirmemek.