Trafik kazasında bedensel zarar, kanunda özellikle tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar olarak sayılır; yalnızca hastane masrafı istemekle sınırlı değilsiniz (TBK m.54). Ölüm halinde ise cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ve çalışma gücü kayıpları ile ölenin desteğinden yoksun kalanların kayıpları istenebilir (TBK m.53). Manevi tazminat ayrı bir kalemdir (TBK m.56).
Bu yazı yaralanma ve ölüm hallerinde hangi zarar kalemlerinin istenebileceğini, destekten yoksun kalma tazminatının kimler için gündeme geldiğini, tazminatın nasıl belirlendiğini, SGK ödemelerinin etkisini, irat biçiminde ödemeyi, karar sonrası ek tazminat imkânını ve manevi tazminatı anlatır. Genel çerçeve için trafik kazası tazminatı yazısına da bakabilirsiniz. Tutar vermiyoruz; tazminat miktarları dosyaya, hesaba ve bilirkişi incelemesine bağlıdır.
Bu yazıda
- Yaralandınız: hangi kalemler istenebilir?
- Bakıcı, geçici iş göremezlik, engellilik oranı ve gelir kaydı
- Yakınınız kazada öldü: hangi zararlar istenebilir?
- Destekten yoksun kalma tazminatı kimler için olur?
- Tazminatın belirlenmesi: ölçüt, hakkaniyet, SGK, faiz
- Tek seferde mi, irat olarak mı?
- Karar anında zarar belli değilse: ek tazminat için saklı tutma
- Manevi tazminat: yaralanma, ölüm, yakınlar, sigorta
- Yolcunun durumu, kemer iddiası, zararı ispat
- Kaynaklar
Yaralandınız: hangi kalemler istenebilir?
Kısa cevap: Her kalem ayrı değerlendirilir; sadece hastane masrafı ile sınırlı değilsiniz (TBK m.54).
- Tedavi giderleri: Fatura, rapor ve reçeteler; okunabilir kopyalarını hazırlayın, asıllarını güvenle saklayın ve hangi giderin ödendiğini işaretleyin.
- Kazanç kaybı: Çalışılamayan dönem ve kazanç kaybı incelenir; rapor, ücret ve ödeme kayıtlarını birlikte hazırlayın. Geçici iş göremezlik için gelir kaydı bu hesapta önemlidir.
- Çalışma gücü kaybı: Sürekli etkiler, tıbbi raporlara göre değerlendirilir. Engellilik raporu tutarı tek başına belirlemez: raporun amacı, olay tarihi ve gelir gibi unsurlar birlikte değerlendirilir, her oran aynı hesapta kullanılmaz.
- Ekonomik geleceğin sarsılması: Kanundaki dördüncü kalemdir.
- Bakım gideri: Kanundaki liste örnek niteliğindedir. Bakıcı veya bakım giderinin hangi kalem altında ve ne kadar talep edilebileceği tıbbi raporlara ve somut olaya bağlıdır.
Tedavi gideri ile çalışma kaybı aynı kalem değildir; sağlık gideri, kazanç kaybı ve çalışma gücü azalması ayrı zarar kalemleridir ve belgelerini ayrı sınıflandırmanız gerekir. Zararların her kaleminin muhatabı ve teminat kapsamı aynı olmayabilir.
Yakınınız kazada öldü: hangi zararlar istenebilir?
Ölüm halinde uğranılan zararlar özellikle şunlardır: cenaze giderleri; ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar; ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar (TBK m.53). Cenaze giderlerinin belgelerini saklayın.
Destekten yoksun kalma tazminatı kimler için olur?
Kısa cevap: Sadece mirasçı olmakla veya olmamakla sonuç kesinleşmez; fiilî destek ilişkisi ve kayıp değerlendirilir (TBK m.53).
Mirasçılık ile fiilî destek ilişkisi farklı şeylerdir: kanun, "ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin" uğradıkları kayıpları saymaktadır. Bu nedenle aile, gelir ve destek düzenini gösteren kayıtları birlikte hazırlayın: ölenin geliri, desteğin kime ve nasıl sağlandığı, destek alanın kendi geliri ve ihtiyaçları. Destek olgusu ve kayıp ayrıca değerlendirilir.
Tazminatın belirlenmesi: ölçüt, hakkaniyet, SGK, faiz
- Ölçüt: Hâkim tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler (TBK m.51).
- Hesap: Destekten yoksun kalma zararları ile bedensel zararlar kanun hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır; hesaplanan tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesiyle artırılamaz veya azaltılamaz. Manevi tazminat ise ayrı bir kalemdir (TBK m.55).
- SGK ödemeleri: Kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri ile ifa amacı taşımayan ödemeler, bu zararların belirlenmesinde gözetilemez; zarar veya tazminattan indirilemez. Hangi ödemenin hangi gruba girdiği belgelere göre değerlendirilir (TBK m.55).
- Kanuni faiz ve mahsup: Kaynak metinde m.55'e 7589 sayılı Kanunla eklenmiş fıkralar görülmektedir: çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatında kazancın bilindiği döneme ilişkin tutara zarar doğuran olayın tarihinden, kazancın bilinemediği döneme ilişkin tutara karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir; ifa amacıyla tahkikat başlayıncaya kadar ödenen bedel ise ödeme tarihine göre belirlenecek tazminattan oransal olarak mahsup edilir. Yürürlük ve geçiş hükümlerini resmî kaynaktan doğrulayın.
- Zararı ispat ve kusur: Zarar gören kural olarak zararını ve zarar verenin kusurunu ispatlamak zorundadır; miktar tam ispat edilemiyorsa hâkim miktarı hakkaniyete uygun belirler (TBK m.50). Zarar gören zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuşsa tazminat indirilebilir (TBK m.52).
Tek seferde mi, irat olarak mı?
Hâkim tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini belirler. Tazminatın irat biçiminde ödenmesine hükmedilirse borçlu güvence göstermekle yükümlüdür (TBK m.51).
Karar anında zarar belli değilse: ek tazminat için saklı tutma
Bedensel zararın kapsamı karar verme sırasında tam belirlenemiyorsa hâkim, kararın kesinleşmesinden başlayarak 2 yıl içinde tazminat hükmünü değiştirme yetkisini saklı tutabilir (TBK m.75). Bu yetki hâkimin kararında yer almalıdır; tedavi ve rapor sürecini takip edip belgelerinizi saklayın.
Manevi tazminat: yaralanma, ölüm, yakınlar, sigorta
- Yaralanma: Hâkim, bedensel bütünlüğün zedelenmesi durumunda olayın özelliklerini göz önünde tutarak zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir. Hafif yaralanmada da kanun bu imkânı tanır; yaralanmanın ağırlığı ve olayın koşulları tartılır (TBK m.56).
- Ağır yaralanma veya ölüm: Zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat ödenmesine karar verilebilir. Yakınlık ilişkisini gösteren nüfus kayıtlarını hazır tutun.
- Kişilik hakkı: Kişilik hakkının zedelenmesinde manevi tazminat dışında hâkim, tazminat yerine veya buna ek olarak başka bir giderim biçimi kararlaştırabilir; özellikle saldırıyı kınayan bir karar verip bunun yayımlanmasına hükmedebilir (TBK m.58).
- Sigorta: Zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamındaki tazminatlar KTK'da öngörülen usul ve esaslara tabidir; manevi tazminat ve kanunda düzenlenmeyen hususlarda TBK'nın haksız fiil hükümleri uygulanır (KTK m.90). Manevi zarar talebiyle poliçe teminatı ayrıdır; kapsamı ve sorumluları ayrıca kontrol edin (KTK m.92).
Yolcunun durumu ve emniyet kemeri
Yolcunun tazminat hakkı sürücününkiyle aynı değildir; yolcunun konumu, kusur katkısı ve sorumluluk ilişkisi ayrı incelenir ve araçtaki sıfatı doğru kaydetmek gerekir (KTK m.85, m.86, m.87). Emniyet kemeri kullanmama iddiasının zarara etkisi ve kusur indirimi somut olarak değerlendirilir; otomatik tam hak kaybı varsaymayın (TBK m.52).
Adım adım: tazminat dosyanızı hazırlama
- Sağlık kayıtlarınızı kaza tarihinden itibaren kronolojik sıraya koyun: ilk müdahale, muayene, ameliyat, iyileşme raporları.
- Gelirinizi gösteren belgeleri toplayın: ücret bordroları, serbest çalışıyorsanız gelir kayıtları, çalışılamayan dönemlere ilişkin belgeler.
- Ölüm halinde cenaze giderlerine ilişkin faturaları, nüfus kayıtlarını ve ölenin desteğinin kimlere nasıl sağlandığını gösteren kayıtları hazırlayın.
- Sigorta ödemelerini ve SGK ödemelerini ayrı ayrı not edin; hangi ödemenin hangi zarar kalemine ilişkin olduğunu belirleyin.
- Zorunlu sigorta kapsamındaki talepler için dava veya tahkimden önce sigorta kuruluşuna yazılı başvuru yapın.
- Kararın kesinleşmesinden itibaren 2 yıllık ek tazminat için saklı tutma imkânına karşı, karar metnini dikkatle okuyun.
Hesabın mantığı
Bedensel zarar ve destekten yoksun kalma tazminatı, çoğu zaman bilirkişi hesabıyla belirlenir. Hesapta zarar görenin veya ölenin geliri, yaşı, sürekli etki oranı, kusur oranı ve ödenen tutarlar gibi veriler kullanılır. Kanun hesabın sorumluluk hukuku ilkelerine göre yapılmasını ve miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesiyle artırım veya azaltım yapılmamasını söyler. Bu nedenle hesaba girecek verilerin eksiksiz ve belgeli olması, sonucu doğrudan etkiler. Bir rakam duyduğunuzda, bunun hangi verilere ve hangi kusur oranına dayandığını sorun; belgesiz rakamı kesin alacak saymayın.
Sık yapılan hatalar
- Yalnızca hastane masrafı veya yalnızca araç hasarı üzerinden anlaşma imzalamak.
- Gelir kayıtlarını ve rapor tarihlerini toplamamak.
- Destekten yoksun kalma ile mirasçılığı aynı şey sanmak.
- Her engellilik oranını her hesapta aynı biçimde kullanılabilir saymak.