Trafik kazasından sonra önce can ve trafik güvenliğini sağlayın, kazayı yetkili ve görevli memurlara bildirin ve kaza yerinden izinsiz ayrılmayın; delillere gelince tutanak, fotoğraf, konum, tanık, kamera kaydı, taraf ve poliçe bilgileri ile sağlık kayıtlarını toplayın (KTK m.81). Ceza dosyasının bitmesini beklemek zorunda değilsiniz: hukuk hâkimi kusur konusunda ceza hâkiminin beraat kararıyla da bağlı değildir ve ceza dosyası tazminat davasını kendiliğinden bitirmez (TBK m.74).
Bu yazı kazadan sonra ilk yapılacakları, tutanağın imzalanmasını, tanık ve kamera delilini, sağlık belgelerinin korunmasını, kaza yerinden ayrılmanın sonuçlarını ve ceza dosyası ile tazminat sürecinin ilişkisini anlatır. Tazminat kalemleri için trafik kazası tazminatı, ceza yargılaması için trafik kazası ceza davası ve ceza davası sonrası tazminat davası yazılarına bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Kaza anında yükümlülükler
- Tutanak: yaralanmalı kazada, imzadan önce
- Konum, fotoğraf, tanık ve araç kamerası
- Taraf ve poliçe bilgileri
- Sağlık kayıtları ve geç çıkan şikayetler
- Kaza yerinden ayrılmak
- Ceza dosyası bitmeden tazminat istenebilir mi?
- Dosyanın ilk sayfası: kronoloji tablosu
- Kaynaklar
Kaza anında yükümlülükler
Kısa cevap: Hemen durmak, güvenlik tedbirlerini almak, kaza yerindeki durumu gerekmedikçe değiştirmemek ve kazayı yetkililere bildirmek zorundasınız (KTK m.81).
- Hareket halindeyseniz trafik için ek bir tehlike yaratmayacak şekilde hemen durun ve kaza mahallinde trafik güvenliği için gereken tedbirleri alın.
- Ölen, yaralanan veya maddi hasar varsa ve bu kaza trafiği, can ve mal güvenliğini etkilemiyorsa, sorumluluğun saptanmasında yararlı olacak kanıt ve izler dahil kaza yerindeki durumu değiştirmeyin.
- Kazaya karışan kişiler isterse kimliğinizi, adresinizi, sürücü ve tescil belgenizi ile sigorta poliçe tarih ve numaranızı bildirin ve gösterin.
- Kazayı yetkili ve görevli memurlara bildirin; onlar gelinceye kadar veya izinlerini almadan kaza yerinden ayrılmayın.
- Sahibi veya ilgilileri bulunmadığı sırada araç, eşya veya yüke zarar verdiyseniz ilgilileri bulmaya çalışın; bulamazsanız durumu tespit edin, zarar verilen şey üzerine yazılı bilgi bırakın ve ilgili zabıtaya en kısa zamanda bilgi verin.
Tutanak: yaralanmalı kazada, imzadan önce
Yalnız maddi hasar meydana gelen kazalarda, kazaya dahil kişilerin tümü yetkili ve görevli kişinin gelmesine lüzum görmezlerse, bunu aralarında yazılı olarak saptamak suretiyle kaza yerinden ayrılabilirler (KTK m.81). Bu istisna yalnızca maddi hasarlı kazalar içindir. Yaralanma ve güvenlik ihtiyacı varsa yetkili birimlere mutlaka haber verin; maddi hasarlı tutanak usulünü her kazaya uygulamayın. İki noktaya dikkat edin:
- Tutanak ile ibra farklıdır. Olay tutanağı kazanın nasıl olduğunu kaydeder; tazminat haklarından vazgeçme veya sulh ise ayrı bir işlemdir. Kanunla öngörülen hukuki sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmalar geçersizdir; tazminat miktarına ilişkin olup yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli anlaşmalar ise yapıldıkları tarihten başlayarak 2 yıl içinde iptal edilebilir (KTK m.111). İmzaladığınız belgenin yalnız kaza tespiti içerdiğini kontrol edin.
- Çizim ile açıklama çelişirse imzadan önce düzeltin; imzalı metinde sonradan tek taraflı değişiklik yapmayın ve orijinal kaydı saklayın.
Konum, fotoğraf, tanık ve araç kamerası
- Konum ve hasar yönü: Araçların konumu, yol işaretleri ve hasar yönü olayın oluşunu açıklayabilir. Güvenliğinizi riske atmadan fotoğraf ve kayıt oluşturun.
- Tanık: Kazayı gören kişinin iletişim bilgisini ve doğrudan gördüğü kısmı kaydedin; tanığa yorum yaptırmayın veya ortak ifade hazırlatmayın. Davada tanık gösteren taraf, tanık dinletmek istediği vakıayı ve tanıkların adı soyadı ile tebliğe elverişli adreslerini içeren listeyi mahkemeye sunar; listede gösterilmeyen kimse tanık olarak dinlenemez (HMK m.240).
- Kamera kaydı: Fotoğraf, film, görüntü veya ses kaydı gibi veriler ile elektronik ortamdaki veriler kanunda belge sayılır (HMK m.199). Kaydı kırpmadan saklayın: kayıt bütünlüğü ve olayın öncesi ile sonrası önemlidir. Orijinali koruyun; paylaşırken kişisel verileri gereksiz yaymayın.
- Kişisel veriler: Sigortacının istediği belgeleri doğrulanmış başvuru kanalından iletin; sağlık ve kimlik verilerini ilgisiz kişilere göndermeyin. Kişisel veriler hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun, belirli ve meşru amaçlarla, ölçülü olarak işlenmelidir (KVKK m.4); sağlık verileri özel nitelikli kişisel veridir (KVKK m.6).
Taraf ve poliçe bilgileri
Poliçe numarasının yanında sürücü, işleten, plaka ve sigortacı bilgilerini ayrı ayrı kaydedin. Sürücüyle araç sahibinin aynı kişi olduğunu varsaymayın; zorunlu sigorta ve işleten sorumluluğu bu ayrıma bağlı olarak değerlendirilir (KTK m.85, m.91).
Sağlık kayıtları ve geç çıkan şikayetler
Bedensel zararlar kanunda özellikle tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar olarak sayılır (TBK m.54). Kazadan günler sonra ortaya çıkan şikayetleri de belgelemelisiniz: sağlık değerlendirmesini geciktirmeyin, muayene tarihini ve belirtileri kaydedin ki kaza ile bağlantısı incelenebilsin. Raporları, faturaları ve reçeteleri okunabilir kopyalarla hazırlayın, asıllarını güvenli saklayın.
Kaza yerinden ayrılmak
Kısa cevap: Hayır, sonucu yok değildir.
Anlaşma hali dışında maddi hasarlı, ölümlü veya yaralanmalı kazalarda zabıtanın iznini almadan zaruret dışında olay yerinden ayrılan sürücüler idari para cezasıyla cezalandırılır. Ölümlü veya yaralanmalı kazalarda zabıtanın iznini almadan zaruret dışında olay yerinden ayrılan sürücülere bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir ve bu sürücülerin belgesi iki yıl süreyle geri alınır (KTK m.81). Güncel idari para cezası tutarını resmî kaynaktan kontrol edin. Somut durumunuzu yetkili birimle değerlendirin.
Ceza dosyası bitmeden tazminat istenebilir mi?
Ceza ve tazminat süreçlerinin amacı farklıdır; aralarındaki ilişki dosyaya göre değerlendirilir ve ceza dosyasının bitmesini her durumda zorunlu bekleme saymamalısınız. Kanun bunu şöyle düzenler: hâkim, zarar verenin kusurunun olup olmadığı, ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığı hakkında karar verirken ceza hukukunun sorumlulukla ilgili hükümleriyle bağlı olmadığı gibi, ceza hâkimi tarafından verilen beraat kararıyla da bağlı değildir; ceza hâkiminin kusurun değerlendirilmesine ve zararın belirlenmesine ilişkin kararı da hukuk hâkimini bağlamaz (TBK m.74). Bu nedenle ceza dosyasındaki rapor tazminat hesabını tamamen bağlamaz ve kusur oranı, ceza soruşturması ve sigorta kusur değerlendirmesi ayrı süreçlerdir; birini diğerinin kesin sonucu saymayın. Delil ve başvuru sürelerini ayrı takip edin; zamanaşımı için tazminat yazısına ve ilgili zamanaşımı yazısına bakın.
Dosyanın ilk sayfası: kronoloji tablosu
Dosyanızın en üstüne tek bir tabloda şunları koyun: kaza tarihi, taraflar, poliçeler, kusur durumu, hasar kalemleri ve yapılan ödemeler. Hasar ihbarının tarihini, sigortacıya yaptığınız yazılı başvuruyu ve cevapları bu tabloya işleyin; zorunlu sigorta kapsamındaki taleplerde dava öncesi yazılı başvuru koşulu bulunduğu için bu tarihler önemlidir (KTK m.97).
Kontrol listesi: kaza günü ve ertesi günler
- Yaralı varsa ilk iş sağlık yardımı ve yetkililere bildirimdir; belge toplamak bunu geciktirmemelidir.
- Araçların konumunu, yol işaretlerini ve hasar yönünü güvenliği bozmadan fotoğraflayın.
- Karşı tarafın kimlik, ehliyet, ruhsat ve poliçe bilgilerini; tanıkların iletişim bilgilerini kaydedin.
- Tutanaktaki çizim ve açıklamayı okuyun; çelişki varsa imzadan önce düzeltin.
- Kendi sigortacınıza ve gerekiyorsa karşı tarafın sigortacısına hasarı gecikmeden bildirin; bildirimin tarihini kayda geçirin.
- Kazadan sonra çıkan ağrı ve şikayetler için muayeneyi geciktirmeyin.
- Kamera kayıtlarının silinmeden önce temin edilmesi için ilgili yerleri hızla bilgilendirin; orijinal dosyaları kırpmayın.
Belgeleri nasıl saklamalısınız?
Belgelerin asıllarını güvenli bir yerde, okunabilir kopyalarını ise sigorta ve mahkeme başvuruları için ayrı tutun. Dijital kayıtları (fotoğraf, video, yazışma) tarih ve saat bilgisiyle birlikte yedekleyin. Sağlık ve kimlik verilerini yalnızca ilgili kurumlara iletin. Tüm bu belgeleri tek bir klasörde, kaza tarihine göre sıralı olarak toplamanız hem sigorta başvurusunda hem de sonradan açılabilecek bir davada büyük kolaylık sağlar.
Sık yapılan hatalar
- Tutanağı okumadan, çizimi ve açıklamayı kontrol etmeden imzalamak.
- Kamera kaydını kırpıp paylaşmak veya orijinalini kaybetmek.
- Kazadan sonra çıkan sağlık şikayetini muayene ettirmeden bekletmek.
- Ceza dosyasının bitmesini her durumda beklemek zorunda olduğunu sanmak.