Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; hakem heyetinin görev alanındaki uyuşmazlıklar, hakem heyeti kararlarına itirazlar, ihtiyati tedbir amaçlı örgüt davaları, seri mal davaları ve taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar bu şarttan ayrıdır (6502 sayılı Kanun m. 73/A). Para iadesi yapılmazsa önce satıcıya yazılı başvurun; sonra uyuşmazlığın değerine ve niteliğine göre tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi yolunu değerlendirin.
Bu yazı, para iadesi yapılmayan bir uyuşmazlıkta nereye başvuracağınızı, hakem heyetine avukatsız başvurunun mümkün olup olmadığını, hakem heyeti kararından sonra ne olacağını, tüketici davasından önce arabuluculuğun gerekip gerekmediğini, sözleşmedeki "yetkili mahkeme" kaydının size etkisini, yetki itirazının zamanını ve dava masrafını karşılayamıyorsanız adli yardımı anlatır. Hakem heyeti süreci için Tüketici Hakem Heyeti yazımıza ve karar sonrası adımlar için hakem heyeti kararına itiraz ve icra yazımıza da bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Para iadesi yapılmazsa ilk adımlar
- Hakem heyeti mi, mahkeme mi?
- Avukatsız başvuru
- Hakem heyeti kararından sonra
- Mahkemeden önce arabulucuya başvurmak gerekir mi?
- Sözleşmedeki yetkili mahkeme kaydı
- Yetki itirazı ne zaman yapılır?
- Adli yardım
- Belge listesi
Para iadesi yapılmazsa ilk adımlar
Ürün veya hizmet uyuşmazlığında önce satıcıya veya sağlayıcıya yazılı talebinizi iletin ve fatura, ödeme ve yazışmaları saklayın. Talebinizi ve uyuşmazlığın değerini belirleyin. Sorun tüketici işlemi kapsamındaysa uyuşmazlığın tutarına ve niteliğine uygun olarak hakem heyeti veya tüketici yargısı yolu değerlendirilir. Hakem heyeti başvurusu e-Devlet üzerinden TÜBİS'e, elden veya posta yoluyla yapılabilir; başvurunuzun durumunu da e-Devlet'ten takip edebilirsiniz. Dosyanın aşamasını görmek ile kararın yerine getirilmesi ayrı işlemlerdir; karar çıktıysa karar metnini ve size bildirim tarihini ayrıca kontrol edin. Başvuru yerleri tüketicinin yerleşim yeri veya işlemin yapıldığı yerdir; heyetin bulunmadığı yerlerde ilçe kaymakamlığına başvurulabilir.
Hakem heyeti mi, mahkeme mi?
Hakem heyetinin parasal sınırı yıllara göre değişir; başvuracağınız yılın sınırını Ticaret Bakanlığının resmî açıklamasından kontrol edin. Uyuşmazlık değeri o yılın sınırının altındaysa hakem heyetine başvurulur. Sınır ve üzerindeki uyuşmazlıklarda hakem heyetine başvurulamaz; talebin niteliğine göre dava şartı arabuluculuk ve tüketici mahkemesi yolu değerlendirilir, kanundaki istisnalar ayrıca kontrol edilmelidir. Bu nedenle başvurudan önce uyuşmazlığın değerini hesaplayın ve yılın sınırıyla karşılaştırın.
Tüketici işlemi olup olmadığı da başvuru yerini belirler: işlemin ticari veya mesleki olmayan amacı ve tarafların sıfatları önemlidir, faturanın şirket adına düzenlenmiş olması tek başına her şeyi belirlemez. İki özel kişi arasındaki satışta ise genel sözleşme hükümleri gündeme gelir ve hakem heyeti yolu açık olmayabilir; bu yüzden karşı tarafın sıfatını baştan netleştirin. Yurt dışı bir siteden yapılan alışverişte uygulanacak hukuk, satıcının bulunduğu yer ve kararın uygulanabilirliği ayrıca önem taşır; Türkiye'deki alışverişle aynı tahsil kolaylığını varsaymayın.
Avukatsız başvuru
Tüketici hakem heyetine kendiniz başvurabilirsiniz; avukat aracılığıyla başvuru da mümkündür. Başvuruda talebinizi, uyuşmazlık tutarını ve destekleyici belgeleri açıkça sunun; yalnız satıcı hakkında genel şikâyet yazmakla yetinmeyin. Süreli itiraz, kararın icrası veya birden fazla uyuşmazlık varsa hukuki değerlendirme için avukatla görüşebilirsiniz. Hakem heyeti kararı verildiğinde süreç tamamen bitmez: kararın uygulanması ve karara itiraz ayrı aşamalardır. Karşı taraf kararı yerine getirmiyorsa icra yolu, karara katılmıyorsanız kanundaki itiraz yolu incelenir.
Hakem heyeti kararından sonra
Karar yerine getirilmezse icra yoluyla uygulanması değerlendirilebilir. Karar örneğini, tebliğ kayıtlarını ve yapılan ödemeleri hazırlayın; kararın içeriğine uygun talep kurulmalıdır. Firmaya tekrar yazmak tek başına icra işlemi başlatmaz. Karara itiraz için tebliğden itibaren iki hafta içinde, heyetin veya tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesine başvurulur; aynı hakem heyetine yeniden şikâyet etmek mahkemeye itirazın yerine geçmez. Tebliğ tarihini ve kararın tamamını hazır tutun.
Mahkemeden önce arabulucuya başvurmak gerekir mi?
Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Hakem heyetinin görev alanındaki uyuşmazlıklar, hakem heyeti kararlarına itirazlar, ihtiyati tedbir amaçlı örgüt davaları, seri mal davaları ve taşınmazın aynından doğan uyuşmazlıklar bu şarttan ayrıdır. Bu nedenle önce hakem heyeti kapsamını, sonra mahkeme yolunu ayırın.
Sözleşmedeki yetkili mahkeme kaydı
Yetki sözleşmesi, kural olarak tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında yapılabilir ve geçerli olması için yazılı olması gerekir. Tüketici olarak davanızı kanunun öngördüğü yerleşim yeri mahkemesinde de açabileceğiniz için sözleşmedeki farklı şehir kaydı sizi bağlamayabilir. Kayıt standart sözleşmede önceden hazırlanmışsa haksız şart ihtimali de ayrıca incelenebilir.
Yetki itirazı ne zaman yapılır?
Yetkinin kesin olmadığı davalarda yetki itirazı cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir. Yetki itirazında bulunan taraf, yetkili mahkemeyi veya birden fazla yetkili mahkeme varsa seçtiği mahkemeyi bildirmelidir. Süresinde yapılmayan itirazda davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir. Tüketici davasında yetkili yerleri dava açmadan önce kontrol etmek, yetkisiz mahkemede açılan davanın masraf ve zaman kaybını önler.
Adli yardım
Kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gereken yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olanlar, talepleri açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan yararlanabilir. Gelir durumunuzu gösteren belgeleri ve talebinizin dayanağını mahkemeye sunmanız gerekir.
Dava açmadan önce talebinizi netleştirin
Hangi yola gidecek olursanız olun, dosyanızın başarısı talebin ne kadar net kurulduğuna bağlıdır. Olayı, tarihi, bedeli ve istediğiniz çözümü ayrı ayrı yazın; belgeleri hangi iddiayı desteklediğini göstererek sıralayın. Şikâyet sitelerine yazılan yorumlar resmî başvuru yerine geçmez ve başvuru ya da dava sürelerini durdurmaz; bu yüzden resmî başvuruyu ayrıca yapın. Satıcıya yazılı başvuru yapmış olmak, talebin kapsamını ve verilen cevabı gösterdiği için uyuşmazlığı netleştirir.
Yargılama giderleri ve talep miktarı
Mahkemede masrafların kimde kalacağı büyük ölçüde haklılık oranına bağlıdır. Davada iki taraftan her biri kısmen haklı çıkarsa mahkeme, yargılama giderlerini tarafların haklılık oranına göre paylaştırır; bu yüzden talebinizi olduğundan fazla göstermeyin (HMK m. 326). Dava açıldıktan sonra satıcı borcu öderse dava konusuz kalır ve hâkim, davanın açıldığı tarihteki haklılık durumuna göre giderleri takdir eder; dava açmakta haklıysanız ödeme sonradan yapılsa bile giderler karşı tarafa yüklenebilir (m. 331). Bilirkişi gibi bir delil istediğinizde mahkemenin belirlediği avansı verilen kesin süre içinde yatırmanız gerekir; aksi hâlde o delilden vazgeçilmiş sayılabilir (m. 324). Görevsizlik veya yetkisizlik kararından sonra dava başka mahkemede devam ederse yargılama giderlerine o mahkeme hükmeder; devam edilmezse talep hâlinde davacı giderlerden sorumlu tutulabilir. Yetkili yeri baştan doğru belirlemenin önemi buradan gelir.
Sık yapılan hatalar
- Hakem heyeti sınırının güncel değerini kontrol etmeden eski bir tutara göre başvuru yeri seçmek,
- Dava açmadan önce arabuluculuk şartının kapsamını incelememek,
- Sözleşmedeki yetki kaydının tüketiciyi her zaman bağladığını varsaymak,
- Yetki itirazını cevap dilekçesinde yapmamak; süresinde yapılmayan itirazda dava açılan mahkeme yetkili hâle gelir,
- Hakem heyeti kararını aldıktan sonra yalnızca satıcıya yeniden mesaj yazıp itiraz süresini ve icra seçeneğini gözden kaçırmak.
Belge listesi
- Fatura, ödeme belgesi, sipariş ve teslim kayıtları,
- Satıcıya yaptığınız yazılı başvuru ve aldığınız cevap,
- Ürün veya hizmetin sorununu gösteren fotoğraf, servis kaydı ve raporlar,
- Talep tablonuz: ürün veya hizmet, bedel, ayıp, bildirim tarihi ve istediğiniz çözüm,
- Karar ve tebliğ belgeleri (hakem heyeti aşamasına geldiyse).