Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında yoksulluk nafakası isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (TMK m. 175). İrat biçiminde ödenmesine karar verilen nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar; evlenmeksizin evliymiş gibi yaşama, yoksulluğun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürme hâllerinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m. 176). Tarafların malî durumları değişirse iradın artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebilir (TMK m. 176).
Bu yazı yoksulluk nafakasını kimin isteyebileceğini, kusurun nafakadaki rolünü, nafakanın hangi hâllerde sona erdiğini, artırılıp azaltılabileceğini, toptan ödemeyi ve evlilik devam ederken geçim katkısı isteme yolunu anlatır. Çocuk için ödenen iştirak nafakası farklıdır; bunun için iştirak nafakası yazımızı okuyabilirsiniz. Süresiz nafaka tartışması için Anayasa Mahkemesi süresiz nafaka kararı yazımıza, artırım için nafaka artırım davası yazımıza da bakabilirsiniz.
Bu yazıda
- Yoksulluk nafakasını kim isteyebilir?
- Kusurun nafakadaki yeri
- Nafaka hangi hâllerde kendiliğinden kalkar?
- Nafaka hangi hâllerde mahkeme kararıyla kaldırılır?
- Nafakanın artırılması ve azaltılması
- Toptan ödeme ve gelecek yıllara ilişkin artış şartı
- Evlilik devam ederken geçim katkısı
- Sık yapılan hatalar
- Kaynaklar
Yoksulluk nafakasını kim isteyebilir?
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf nafaka isteyebilir. Bunun için iki şart aranır: boşanma yüzünden yoksulluğa düşme ve nafaka isteyen tarafın kusurunun diğer taraftan daha ağır olmaması. Nafaka, ödeyen tarafın malî gücü oranında belirlenir (TMK m. 175). Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz: kanun bunu açıkça belirtir. Yani eşinizin de kusurlu olduğunu göstermek zorunda değilsiniz; yoksulluğa düşecek olmanız ve kusurunuzun daha ağır olmaması yeterlidir. Ödeyen tarafın malî gücü ise miktarın belirlenmesinde önemlidir.
Kusurluysam yoksulluk nafakası alabilir miyim?
Nafaka isteyen tarafın kusuru, diğer taraftan daha ağır olmamalıdır. Daha ağır kusurlu taraf yoksulluk nafakası isteyemez. Kusur oranı dosyadaki delillere göre değerlendirildiği için, boşanma davasında kusur iddialarını delillerle desteklemek nafaka sonucunu da etkiler (TMK m. 175). Boşanma sebeplerine göre kusur tartışması için çekişmeli boşanma davası yazımıza göz atabilirsiniz.
Nafaka hangi hâllerde kendiliğinden kalkar?
- Alacaklının yeniden evlenmesi: İrat biçiminde ödenmesine karar verilen nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi hâlinde kendiliğinden kalkar. Bu durumda ayrıca dava açılması gerekmez (TMK m. 176).
- Taraflardan birinin ölümü: Nafaka taraflardan birinin ölümü hâlinde de kendiliğinden kalkar. Bu nedenle borçlu eşin ölümünde de irat biçimindeki yoksulluk nafakası sona erer (TMK m. 176).
Nafaka hangi hâllerde mahkeme kararıyla kaldırılır?
- Evlenmeksizin evliymiş gibi yaşama: Alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması hâlinde nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır. Bu iddiayı ortak yaşamı gösteren delillerle mahkemede ispatlamak gerekir; ödemeyi kendiliğinden kesmek risklidir (TMK m. 176).
- Yoksulluğun ortadan kalkması: Alacaklı tarafın yoksulluğunun ortadan kalkması hâlinde nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır. Değişen koşulları gelir, malvarlığı ve yaşam durumuna ilişkin belgelerle mahkemeye göstermelisiniz (TMK m. 176).
- Haysiyetsiz hayat sürme: Alacaklı tarafın haysiyetsiz hayat sürmesi de mahkeme kararıyla nafakanın kaldırılmasını gerektirir (TMK m. 176).
Gelirler değişirse nafaka artırılır veya azaltılır mı?
Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebilir. Bunun için mahkemeye başvurulur ve değişimi gösteren güncel belgeler hazırlanmalıdır (TMK m. 176). Hâkim ayrıca, istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen maddî tazminat veya nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir (TMK m. 176). Yeni bir karar olmadan ödemeyi tek taraflı azaltmak, mevcut kararın eksik ödenmesi anlamına gelir; mevcut kararın türünü inceletmek yerinde olur.
Yoksulluk nafakası tek seferde ödenebilir mi?
Maddî tazminat ve yoksulluk nafakasının toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenmesine karar verilebilir (TMK m. 176). Toptan ödeme için hâkimin karar vermesi gerekir; taraflar bunu boşanma protokolünde de düzenleyebilir, ancak boşanmanın fer'î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz (TMK m. 184). Manevî tazminatın irat biçiminde ödenmesine ise karar verilemez (TMK m. 176).
Eşim geçim katkısını vermiyorsa evlilik devam ederken nafaka isteyebilir miyim?
Evlilik devam ederken eşlerden birinin isteği üzerine hâkim, ailenin geçimi için her birinin yapacağı parasal katkıyı belirler. Ev işleri ve çocuk bakımı da katkı sayılır; katkı geçmiş bir yıl ve gelecek yıllar için istenebilir (TMK m. 196). Eşlerden biri birliğin giderlerine katılma yükümlülüğünü yerine getirmezse hâkim, onun borçlularına ödemeyi tamamen veya kısmen diğer eşe yapmalarını da emredebilir (TMK m. 198).
Yoksulluk nafakası ile iştirak nafakası aynı şey midir?
Hayır. Yoksulluk nafakası boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşin geçimi içindir ve kusuru daha ağır olmama şartına bağlıdır. İştirak nafakası ise çocuğun bakım ve eğitim giderlerine velayeti olmayan ebeveynin katılımıdır; velayeti kendisine verilmeyen eş çocuğun giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m. 175 ve 182). Aynı boşanma kararında iki nafaka da bulunabilir; bu nedenle ilamı okurken hangi tutarın eşe, hangisinin çocuğa ait olduğunu ayırın.
Adım adım: nafaka sürecinde ne yapmalısınız?
- Kararı inceleyin: Nafakanın irat biçiminde mi, toptan mı bağlandığını ve gelecek yıllar için artış şartı bulunup bulunmadığını ilamdan kontrol edin (TMK m. 176).
- Durum değişikliğini belgeleyin: Gelir, iş, evlilik veya birlikte yaşama gibi bir değişiklik varsa tarihli belgeler toplayın; yeniden evlenme ve ölüm dışındaki hâllerde karar mahkemeden çıkar (TMK m. 176).
- Doğru talebi belirleyin: Artırım, azaltım ya da kaldırma talepleri farklı koşullara bağlıdır; hangisini istediğinizi netleştirin.
- Ödemeleri kayıt altına alın: Elden ödeme yerine banka yoluyla ödeme yapın veya alın; ödenmemiş dönemleri not edin.
- Tahsil gerekiyorsa: İlamlı icra yoluna ve alacaklının şikâyetiyle uygulanan tazyik hapsine başvurulabilir (İİK m. 32 ve 344).
Nafaka alacağı ödenmezse ne yapılır?
Nafaka ilamı ödenmezse ilamlı icra yoluna gidilebilir; nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir. Borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m. 344). Ayrıntı için nafaka ödememe cezası yazımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Yoksulluk nafakası için eşin de kusurlu olması gerektiğini düşünmek.
- Daha ağır kusurlu olmasına rağmen nafaka beklemek.
- Alacaklı evlendiği hâlde nafakanın kendiliğinden kalktığını bilmeyip ödeme yapmaya devam etmek ya da tersine, evlilik dışında birlikte yaşama iddiasında mahkeme kararı almadan ödemeyi kesmek.
- Gelir değişikliğinde mahkemeye başvurmak yerine nafakayı tek taraflı azaltmak.
- Toptan ödeme anlaşmasını hâkim onayı olmadan geçerli saymak.
Nafakanın türü, kararın içeriği ve değişen koşullar her dosyada farklıdır; elinizdeki ilamı bir avukata inceletmeniz yararlı olur.