Yurt dışında düzenlenen bir belge Türkiye'de otomatik olarak kullanılamaz: yabancı devlet makamlarınca hazırlanan resmî belgelerin Türkiye'de resmî belge vasfını taşıması, belgenin verildiği devletin yetkili makamı veya ilgili Türk konsolosluk makamı tarafından onaylanmasına bağlıdır; Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerin tasdike ilişkin hükümleri saklıdır (HMK m. 224). Yabancı dildeki belgeye dayanan taraf ayrıca tercümesini mahkemeye sunmak zorundadır (HMK m. 223).
Bu yazı, yurt dışında yaşayan veya yurt dışındaki belgeyle işlem yapacak olanlar için apostil, yeminli tercüme ve noter onayı farkını, yurt dışında düzenlenen vekâletnamenin Türkiye'de kullanılmasını, özel yetki gerektiren işlemleri, yurt dışından Türkiye'deki dava için avukat tutmayı, iki ülkedeki avukatlarla eşgüdümü ve yurt dışına yapılan tebligatın temel kurallarını anlatır.
Bu yazıda
- Apostil, yeminli tercüme ve noter onayı aynı işlem değildir
- Her yabancı belgeye apostil zorunlu mudur?
- Yurt dışında düzenlenen vekâletname Türkiye'de kullanılabilir mi?
- Özel yetki gerektiren işlemler
- Yurt dışında yaşayan biri Türkiye'deki dava için avukat tutabilir mi?
- Yabancı ülkedeki avukatın yerine Türkiye'deki avukat yeterli mi?
- Yurt dışı adres ve tebligat
- Belgelerin eşleşmesi: isim yazımı, güncellik, çeviri
- Sık yapılan hatalar
Apostil, yeminli tercüme ve noter onayı aynı işlem değildir
Kısa cevap: Bunlar farklı doğrulama aşamalarıdır; birini yaptırmak diğerinin yerine geçmez.
Apostil, belgenin resmî niteliğine ilişkin bir doğrulamadır. Belgenin içeriğinin maddi doğruluğunu veya yapılan işlemin geçerliliğini ayrıca garanti etmez; bunlar ayrıca değerlendirilir. Yeminli tercüme belgenin Türkçe karşılığını sağlar; noter onayı ise çevirinin ya da imzanın tasdikine ilişkin ayrı bir adımdır. Belgeyi kullanacak makamın dil, tasdik ve asıl nüsha koşullarını önceden öğrenmeniz, gereksiz işlemden kaçınmanızı sağlar. Mahkeme önünde yabancı dilde yazılmış belgeye dayanan tarafın tercümeyi sunma yükümlülüğü HMK m. 223'te, mahkemenin gerekirse belgenin resmî tercümesini isteyebilmesi de aynı maddede düzenlenmiştir. Yabancı mahkeme kararı gibi belgeler için ek koşullar da söz konusudur; bkz. yabancı kararın tenfizi ve gerekli belgeler.
Her yabancı belgeye apostil zorunlu mudur?
Kısa cevap: Hayır. Ülke, belge türü ve uygulanabilir uluslararası düzenleme önemlidir.
Kanun, yabancı devlet makamlarınca hazırlanan resmî belgelerin onaylanmasını arar; fakat Türkiye'nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmelerin yabancı resmî belgelerin tasdikine ilişkin hükümlerini de saklı tutar (HMK m. 224). Bu nedenle her ülke ve belge için tek bir kural uygulanmaz. Muafiyet veya başka tasdik usulü bulunup bulunmadığını işlemi yapacak makamdan kontrol edin. Ekran görüntüsü ya da internet çıktısı da genellikle yeterli sayılmaz; belgenin aslına uygun resmî örneğini ve gerekli diğer ekleri hazırlayın.
Yurt dışında düzenlenen vekâletname Türkiye'de kullanılabilir mi?
Kısa cevap: Evet olabilir; ancak düzenleyen makam, tasdik, tercüme ve özel yetki koşulları değerlendirilir.
Hukuki işlemler, yapıldıkları ülke hukukunun veya işlemin esası hakkında yetkili hukukun öngördüğü şekle uygun olarak yapılabilir (5718 sayılı Kanun m. 7). Yani yabancı ülkede düzenlenmiş bir vekâletnamenin şekli, o ülkenin şekil kurallarına uygunsa tek başına geçersiz sayılmaz. Türkiye'de bir avukat ise açtığı veya takip ettiği dava ve işlerde, noter tarafından onaylanan ya da düzenlenen vekâletname aslını veya avukat tarafından onaylanmış aslına uygun örneğini dava yahut takip dosyasına koymak üzere ibraz etmek zorundadır (HMK m. 76). Vekâletnamesinin aslını veya onaylı örneğini vermeyen avukat dava açamaz ve yargılamayla ilgili hiçbir işlem yapamaz (HMK m. 77). Konsolosluk belgesi ile yabancı noter belgesi aynı hazırlığı gerektirmeyebilir; konsolosluk, yabancı noter ve tasdik/tercüme yollarını karşılaştırın. Yapılacak işlemi belirtmeden hazırlanan genel bir belge, istenen işlemi kapsamayabilir.
Özel yetki gerektiren işlemler
Açıkça yetki verilmemişse vekil; sulh olamaz, hâkimi reddedemez, davanın tamamını ıslah edemez, yemin teklif edemez, yemini kabul, iade veya reddedemez, başkasını tevkil edemez, haczi kaldıramaz, tahkim ve hakem sözleşmesi yapamaz, davadan veya kanun yollarından feragat edemez, karşı tarafı ibra ve davasını kabul edemez (HMK m. 74). Bu nedenle satış, boşanma veya taşınmaz gibi işlemler için vekâletnameye hangi yetkilerin yazıldığı çok önemlidir. Bir davada birden fazla vekil görevlendirilmişse her biri yetkilerini diğerinden bağımsız olarak kullanabilir; aksi yöndeki sınırlamalar karşı taraf bakımından geçersizdir (HMK m. 75). Yurt dışında düzenlenen vekâletnamede yetki kapsamını, düzenleyen makamı, tasdik ve çeviri koşullarını inceleyin. Yurt dışındaki bir şirket adına imza atan kişinin yetkisini de güncel sicil ve temsil belgeleriyle kontrol etmek gerekir; e-posta unvanı tek başına yeterli kabul edilmemelidir.
Yurt dışında yaşayan biri Türkiye'deki dava için avukat tutabilir mi?
Kısa cevap: Evet. İlk görüşme uzaktan yapılabilir; vekâlet ve belge düzeni ayrıca hazırlanır.
Yurt dışında yaşıyor olmanız, Türkiye'deki davanızı bir avukata vermenize engel değildir. İlk görüşme çevrim içi ya da telefonla yapılabilir; ancak vekâletname ve belgelerin hazırlanması ayrı bir aşamadır. Davanın türüne göre kişisel katılım gerekebilir: bazı işlemlerde sizin bizzat bulunmanız veya özel yetki içeren vekâletname düzenlemeniz istenebilir. Başvurudan önce ülkenizi, bulunduğunuz şehri, hangi makamdan belge alabileceğinizi ve Türkiye'de hangi işlemin yapılacağını net olarak yazmanız süreyi kısaltır. Durumunuza özel değerlendirme için bir avukata başvurabilirsiniz; Balıkesir'deki avukatlar için avukatlar sayfasına bakabilirsiniz.
Yabancı ülkedeki avukatın yerine Türkiye'deki avukat yeterli mi?
Kısa cevap: Hayır. Sürecin geçtiği ülkedeki temsil yetkisi ve yerel usul ayrıca gerekir.
Türkiye'deki bir avukat, Türkiye bağlantılı işlemlerde sizi temsil edebilir; fakat başka ülkedeki yargılamanın yürütülmesi o ülkenin hukukuna ve temsil kurallarına bağlıdır. Bu nedenle Türkiye bağlantısı olan kısmı Türk avukatla, diğer ülke işlemlerini o ülkede yetkili avukat veya meslek mensubuyla eşgüdüm içinde planlamak gerekir. İki ülkedeki temsilcilere farklı olay özeti vermeyin: tutarlı bir kronoloji ve ortak belge numaraları kullanın; mevcut dava ve başvuruların hepsini her iki temsilciye bildirin ki ülkeler arası işlemler ve süreler çelişmesin. HMK m. 29 uyarınca tarafların dürüst davranma yükümlülüğü de bu noktada önem taşır.
Yurt dışı adres ve tebligat
Yabancı memlekette tebliğ, o memleketin salahiyetli makamı vasıtasıyla yapılır; anlaşma veya o memleketin kanunları elverişliyse Türkiye siyasi memuru veya konsolosu tebligat yapılmasını yetkili makamdan ister. Yabancı ülkede tebliğ yapılacak kimse Türk vatandaşıysa tebliğ, o yerdeki Türkiye Büyükelçiliği veya Konsolosluğu aracılığıyla da yapılabilir ve bu hâlde bildirimde otuz gün içinde başvurulmadığı takdirde tebliğin yapılmış sayılacağı ihtarı yer alır (Tebligat Kanunu m. 25 ve 25/a). Dolayısıyla yurt dışındaki adresinizi eski bırakırsanız süre ve savunma sorunları doğabilir. Adres değişikliğini ilgili dosyaya usulüne uygun bildirin; elektronik ve fiziksel kayıtları ayrı kontrol edin. E-postayla gelen yabancı dava belgesini görmezden gelmeyin: belgenin gerçekliğini ve ilgili ülkenin bildirim usulünü hemen doğrulatın. Türkiye'deki alışılmış tebligat biçimine benzememesi belgenin etkisiz olduğunu göstermez. Yurt dışına gönderdiğiniz dava evrakının teslimini dosyalarken gönderilen nüshayı, ek listesini, gönderi ve teslim kayıtlarını birlikte saklayın; posta teslimi ile geçerli adli tebligatı aynı saymayın.
Belgelerin eşleşmesi: isim yazımı, güncellik, çeviri
Yabancı belgedeki adınız pasaportunuzdan farklı yazılmışsa farklı yazımların aynı kişiye ait olduğunu gösteren resmî kayıtları bir araya getirin; işlem makamından gerekli düzeltme veya eşleştirme belgesini öğrenin. Belgenin kanıt değeri bakımından belge kavramı geniştir: yazılı metin, fotoğraf, ses veya görüntü kaydı gibi veriler ile elektronik ortamdaki veriler de belge sayılır (HMK m. 199). Yabancı medeni durum belgeniz güncel değilse, işlem tarihindeki evlilik, boşanma veya ölüm durumunu göstermeyebilir; belgenin geçerlilik ve güncellik koşullarını kullanacağınız makamdan öğrenin. Çevirinin hüküm kısmını atlaması, karar ve eklerin çeviride eksiksiz eşleşmemesi de ciddi sorun doğurur.
Sık yapılan hatalar
- Çeviriyi, onayı ve apostili aynı işlem sanmak.
- Her ülke için tek apostil kuralı uygulamak.
- Yapılacak işlemi belirtmeden genel vekâletname düzenlemek.
- Özel yetki gerektiren işlemler için vekâletnamede yetki yazmamak.
- Eski yurt dışı adresiyle dosyada kalmak.
- İki ülkedeki avukatlara farklı olay özeti vermek.