Yabancı dilde bir belgeye dayanan taraf, belgenin tercümesini de mahkemeye sunmak zorundadır; yabancı devlet makamlarınca hazırlanan belgenin Türkiye’de resmî belge sayılması ise belgenin verildiği devletin yetkili makamı veya Türk konsolosluk makamı tarafından onaylanmasına bağlıdır (HMK m. 223 ve 224). Türk mahkemelerinin yabancılık unsuru taşıyan davaya bakıp bakamayacağını ise iç hukuktaki yer itibarıyla yetki kuralları belirler (MÖHUK m. 40).
Bu yazı yabancı belgelerin onay ve tercüme zincirini, yurt dışında vekâletname ve noter işlemlerini, yurt dışındaki kişiye tebligatı, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini, iş, tüketici ve sigorta davalarında koruyucu yetki kurallarını, yetki anlaşmasını, yabancı davacıdan teminat istenmesini ve adli yardımı anlatır.
Bu yazıda
- Yabancı belge ve tercüme: neyi, nasıl sunmalısınız?
- Türkiye’de belgeyi yurt dışında kullanmak ve konsolosluk işlemleri
- Noterde Türkçe bilmeyen kişi ve yabancı dilde belge örneği
- Vekâletname: yurt dışından tapu ve dava işlemleri
- Yurt dışındaki kişiye tebligat
- Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi
- İş, tüketici ve sigorta davalarında yetki
- Yetki anlaşması, teminat, devlet muafiyeti ve diğer konular
Yabancı belge ve tercüme: neyi, nasıl sunmalısınız?
Yabancı dilde yazılmış belgeye dayanan taraf, belgenin tercümesini de mahkemeye sunmak zorundadır. Mahkeme, kendiliğinden veya diğer tarafın talebi üzerine belgenin resmî tercümesini de isteyebilir (HMK m. 223). Bu nedenle çeviriyi baştan yetkili ve güvenilir bir tercümandan yaptırın ve belge sayfalarının tamamını çevirtin; belgeyi ve çevirisini birlikte dosyaya koyun. Yeminli tercüman konusunda yeminli tercüman olma şartları yazımıza bakabilirsiniz.
Yabancı devlet makamlarınca hazırlanan resmî belgelerin Türkiye’de resmî belge vasfı taşıması, belgenin verildiği devletin yetkili makamı veya ilgili Türk konsolosluk makamı tarafından onaylanmasına bağlıdır; Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşme hükümleri saklıdır (HMK m. 224).
Belgeyi yurt dışında kullanmak ve konsolosluk işlemleri
Türkiye’de usulüne uygun yapılan ve yabancı bir memlekette kullanılacak işlemin altındaki noterin imza ve mührünü herhangi bir il veya ilçenin en büyük mülki amiri onaylar; belgeyi kullanacağınız ülkenin ek şartlarını da ayrıca öğrenin (Noterlik Kanunu m. 199). Yabancı memleketlerde noterlik işleri konsoloslar tarafından, konsolosluk binası içinde görülür; yani yurt dışında vekâletname gibi noterlik işlemleri için Türk konsolosluğuna başvurabilirsiniz (m. 191 ve 192). Yabancı memleketlerde noterlik görevi yapan konsoloslar noter ücreti alamazlar; başka harç veya giderlerin bulunup bulunmadığını konsolosluktan öğrenmeniz gerekir (m. 194). Yabancı memlekette usulü uyarınca yapılan noterlik işlemlerinin altındaki o memleketin yetkili merciinin imza ve mührü konsolos tarafından onanır; Türkiye’de kullanılması için bu onay gerekebilir (m. 195).
Noterde Türkçe bilmeyen kişi ve yabancı dilde belge örneği
Noterlik işleminde ilgili Türkçe bilmezse andlı bir tercüman da bulundurulur; Türkçe bilmemeniz işlemi engellemez, ancak tercüman hazır bulundurulması gerekir (m. 74). Örneği istenen belge yabancı dilde yazılmışsa önce tercüme edilir, sonra örnek çıkarılır ve her örneğe tercümesi iliştirilerek bu yolda şerh verilir (m. 99). Konsoloslukta düzenlenen evrakın örneğini ilgili olmayan kişi isterse hâkimin iznine bağlıdır; evrak konsoloslukta düzenlenmişse izin, örneği isteyenin Türkiye’deki son ikametgâhı mahkemesince, tespit edilemezse Ankara Asliye Hukuk Mahkemesince verilir ve izin harç ve vergiye tabi değildir (m. 95).
Vekâletname: yurt dışından tapu ve dava işlemleri
Niteliği bakımından tapuda işlem yapılmasını gerektiren vekâletnameler noterlikte düzenleme şeklinde yapılır; yurt dışında noterlik işlerini konsolosluklar yürüttüğü için vekâletnameyi konsoloslukta düzenletebilirsiniz. Vekili ve yetki kapsamını açıkça yazdırın (m. 89 ve 191). Yurt dışındaki müvekkil adına dava açılacaksa vekil aracılığıyla takip edilen davalarda vekilin davaya vekâlet ehliyetine sahip olması ve usulüne uygun düzenlenmiş vekâletnamesinin bulunması bir dava şartıdır; bu nedenle yurt dışında çıkarılan vekâletnamenin düzenleme ve onay şartlarına uygunluğunu kontrol edin (HMK m. 114).
Yurt dışındaki kişiye tebligat
Yabancı memlekette tebliğ, o memleketin yetkili makamı vasıtasıyla yapılır. Anlaşma veya o memleketin kanunları uygunsa oradaki Türkiye siyasi memuru veya konsolosu, tebligatın yapılmasını yetkili makamdan ister; evrak Dışişleri Bakanlığı yoluyla ilgili temsilciliğe gönderilir (Tebligat Kanunu m. 25). Muhatap Türk vatandaşıysa tebliğ, oradaki Türkiye Büyükelçiliği veya Konsolosluğu aracılığıyla da yapılabilir; bildirimde tebliğin konusu ve çıkaran merci ile otuz gün içinde başvurulmazsa tebliğin yapılmış sayılacağı ihtarı yer alır (m. 25/a).
Daha önce yurt dışındaki adresine tebligat yapılmış Türk vatandaşı, yurt dışı adresini değiştirir ve tebliğ çıkaran mercie bildirmezse ve adres kayıt sisteminden de adresi tespit edilemezse, eski adrese büyükelçilik veya konsolosluk bildiriminin ulaştığının belgelendiği tarihten otuz gün sonra tebligat yapılmış sayılır (m. 35). Yabancı memleketlerde oturanlara ilanen tebligat gerektiren durumlarda, tebliği çıkaran merci tebliğ evrakı ile ilan suretlerini yabancı memlekette bulunan kimsenin bilinen adresine ayrıca iadeli taahhütlü mektupla gönderir ve posta makbuzunu dosyasına koyar (m. 28). Yabancı elçilik veya konsolosluktan Dışişleri Bakanlığına verilen tebligat evrakı, anlaşma hükümleri ve mütekabiliyet esasları saklı kalmak şartıyla ilgili makam kanalıyla yetkili mercie gönderilir ve tebliğ yapıldıktan sonra tasdikli olarak aynı yollardan iade edilir (m. 26). Yurt dışı adresinizi değiştirirseniz tebliğ çıkaran mercie yazılı bildirin.
Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi
Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini iç hukukun yer itibarıyla yetki kuralları belirler. Davalının yerleşim yeri, ifa yeri gibi iç hukuktaki yetki kuralları, yabancılık unsuru taşıyan davada da Türk mahkemesinin yetkisini gösterir (MÖHUK m. 40). Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları yabancı mahkemede açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye’de yer itibarıyla yetkili mahkemede görülür; bulunmazsa ilgilinin oturduğu yer, Türkiye’de oturmuyorsa son yerleşim yeri, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemesi yetkilidir (m. 41). Yabancı ülkedeki yerleşim yerini bıraktığı hâlde Türkiye’de henüz yerleşim yeri edinmemiş kişinin hâlen oturduğu yer yerleşim yeri sayılır; yurt dışından yeni dönenler için bu önemlidir (TMK m. 20). Yurt dışında yaşıyorsanız ve davalı sıfatıyla cevap veriyorsanız, cevap dilekçesinde yurt içinde göstereceğiniz bir adres bulunmalıdır; bu adresi ilerideki tebligatlar için güncel tutun (HMK m. 129). Türk mahkemelerinin yargı hakkının bulunması dava şartlarındandır; mahkeme dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir, giderilmesi mümkünse tamamlanması için kesin süre verir (HMK m. 114-115). Dava açmadan önce yetki ve yargı hakkını kontrol edin.
İş, tüketici ve sigorta davalarında yetki
- İş davası: İşçinin işini mutaden yaptığı işyerinin Türkiye’de bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir; işçinin işverene karşı açtığı davalarda işverenin yerleşim yeri, işçinin yerleşim yeri veya mutad meskeninin bulunduğu Türk mahkemeleri de yetkilidir (MÖHUK m. 44).
- Tüketici davası: Tüketicinin seçimine göre tüketicinin yerleşim yeri veya mutad meskeni ya da karşı tarafın işyeri, yerleşim yeri veya mutad meskeninin bulunduğu Türk mahkemeleri yetkilidir. Tüketiciye karşı açılacak davalarda ise yetkili mahkeme tüketicinin Türkiye’deki mutad meskeni mahkemesidir (m. 45).
- Sigorta davası: Sigortacının esas işyeri veya sigorta sözleşmesini yapan şubesinin ya da acentasının Türkiye’de bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir; sigorta ettirene, sigortalıya veya lehdara karşı açılacak davalarda onların Türkiye’deki yerleşim yeri veya mutad meskeni mahkemesi yetkilidir (m. 46).
İş, tüketici ve sigorta sözleşmelerinden doğan davalarda belirlenen Türk mahkemelerinin yetkisi tarafların anlaşmasıyla bertaraf edilemez; yani iş sözleşmesindeki yabancı mahkeme şartı, bu korunan ilişkilerde Türk mahkemelerinin yetkisini ortadan kaldırmaz (m. 47).
Yetki anlaşması, teminat, devlet muafiyeti ve adli yardım
Yer itibarıyla münhasır yetki bulunmayan hâllerde taraflar, yabancılık unsuru taşıyan borç ilişkilerinden doğan uyuşmazlığın yabancı mahkemede görülmesini kararlaştırabilir; anlaşma yazılı delille ispat edilmesi hâlinde geçerli olur. Yetki sözleşmesine rağmen Türkiye’de dava açılırsa, dava ancak yabancı mahkemenin kendisini yetkisiz saymasıyla veya Türk mahkemelerinde yetki itirazında bulunulmamasıyla yetkili Türk mahkemesinde görülür; karşı taraf yetki itirazı yapmazsa dava Türk mahkemesinde devam edebilir (m. 47).
Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama ve takip giderleriyle karşı tarafın zararını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır; mahkeme karşılıklılık esasına göre muaf tutabilir (m. 48). Yabancı devlete özel hukuk ilişkilerinden doğan uyuşmazlıklarda yargı muafiyeti tanınmaz ve diplomatik temsilcilerine tebligat yapılabilir; dilekçede uyuşmazlığın özel hukuk niteliğini açıkça belirtin (m. 49). Yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun kimseler, talepleri açıkça dayanaktan yoksun olmamak kaydıyla adli yardımdan yararlanabilir; yabancıların yararlanabilmesi ayrıca karşılıklılık şartına bağlıdır (HMK m. 334).